«Φέρνουν το μοντέλο της Φλόριντας στον τουρισμό»

Από το κουλέρ λοκάλ της ψαρόβαρκας στη θαλασσοθεραπεία. Ή, όπως λένε οι αρχιτέκτονες, πώς ο ελληνικός τουρισμός συναντά μια σύγχρονη τάση: τις διακοπές πολυτελείας α λα Φλόριντα
Στην τουριστική αγορά, η Μεσόγειος πουλάει. Συμπεριλαμβανομένης της Ελλάδας, αποτελεί έναν από τους κύριους προορισμούς. Σύμφωνα με τα στοιχεία της Στατιστικής Υπηρεσίας, το 2006 πάνω από 6,7 εκατομμύρια ξένοι τουρίστες κατέλυσαν σε διάφορες ξενοδοχειακές μονάδες. Το 83,8% των επισκεπτών ήταν Ευρωπαίοι: Γερμανοί, Βρετανοί, Γάλλοι και Ιταλοί.

Οι διαφημίσεις των ξένων τουριστικών πρακτόρων δείχνουν την τάση των Ευρωπαίων, μεσαίου και ανώτερου εισοδήματος, να κατεβαίνουν προς τον μεσογειακό Νότο όχι μόνον για διακοπές όσο και για να γεράσουν όμορφα κάτω από τον ήλιο. Από αυτήν την τάση η Ισπανία, η Πορτογαλία και η Τουρκία αποτελούν τις κερδισμένες χώρες, καθώς ακολούθησαν το μοντέλο της Φλόριντας, δηλαδή του μαζικού τουρισμού πολυτελείας, προσφέροντας υπηρεσίες πέντε αστέρων σε τεράστια ξενοδοχειακά συγκροτήματα, καθώς και τουρισμό κλειστού τύπου, με προπληρωμένα τα πάντα από τους πελάτες. Στη Φλόριντα η τελευταία λέξη της μόδας στις κτηματομεσιτικές επενδύσεις, όπως αναφέρει η «Ιnternational Ηerald Tribune», είναι το μεσογειακό τοπίο, στυλ «αναγεννησιακή βίλα στην Τοσκάνη», με νωπογραφίες στις οροφές, αναγεννησιακά αγάλματα στα δωμάτια και τα μπάνια.

Το νέο μοντέλο τουρισμού, με την ανάπτυξη οργανωμένων τουριστικών περιοχών σε μεγάλη έκταση περνάει και στην Ελλάδα στη ΒΑ Κρήτη και την περιοχή της Μεσσηνίας. Η ΠΟΤΑ (Περιοχή Οργανωμένης Τουριστικής Ανάπτυξης) Μεσσηνίας στην Πύλο και τον Ρωμανό και η χερσόνησος Κάβο Σίδερο στη Βορειοανατολική Κρήτη είναι δύο έργα με μεγάλα νούμερα και προσδοκίες για κύματα ξένων τουριστών.

«Η γραφικότητα των νησιών, η επιτυχία του Ζορμπά, οι διάσημοι καλεσμένοι του Ωνάση πούλησαν επί χρόνια όνειρα διακοπών σε εκατομμύρια τουρίστες. Τώρα έμεινε μόνον ο μύθος»

Η ΠΟΤΑ Μεσσηνίας περιλαμβάνει ξενοδοχεία πολυτελείας, γήπεδα γκολφ, τουριστικές κατοικίες, εγκαταστάσεις θαλασσοθεραπείας, συνεδριακά κέντρα, σε συνολική έκταση 4.200 στρεμμάτων, με χρονοδιάγραμμα ολοκλήρωσης έως το 2009. Η επένδυση στο Κάβο Σίδερο, κοντά στη Σητεία, σε έκταση του Ιδρύματος «Παναγιά η Ακρωτηριανή» της Μονής Τοπλού, ύφους 1,2 δισ. ευρώ, βασίζεται στη δημιουργία έξι τουριστικών χωριών με δυναμικότητα 7.000 κλινών, γήπεδα γκολφ, συνεδριακού κέντρου, μαρίνας, σε έκταση 25.000 στρεμμάτων.

Οι οικολογικές οργανώσεις της Μεσσηνίας (όπως η Κίνηση Πολιτών «Κινώ») και της Κρήτης (Παγκρήτιο Δίκτυο Περιβαλλοντικών Οργανώσεων «ΟικοΚρήτη») καταγγέλλουν αλλοίωση του φυσικού περιβάλλοντος με ελάχιστο οικονομικό όφελος για τις τοπικές κοινωνίες, αφού πρόκειται για τουρισμό κλειστού τύπου.

«Σε τέτοια μεγάλα σχέδια οικισμών υπάρχει ο φόβος της “φυλασσόμενης κοινότητας”, αποξενωμένης από την περιοχή. Η ιδέα ενός πολυτελούς συγκροτήματος με εκτάσεις για γκολφ σε παράκτιες περιοχές, όπως της Κρήτης, όπου υπάρχει πρόβλημα νερού, ανατρέπει την οικολογική ισορροπία. Γι΄ αυτό και θα πρέπει να εξετάζουμε μορφές ήπιας αρχιτεκτονικής και όχι mega projects», υποστηρίζει μιλώντας στα «ΝΕΑ» ο καθηγητής αρχιτεκτονικής του Μετσόβιου Πολυτεχνείου Νίκος Αναστασόπουλος. Οι επενδυτές των δύο μεγάλων τουριστικών επιχειρηματικών σχεδίων υποστηρίζουν ότι έχουν μελετήσει το κόστος για το περιβάλλον κι έχουν προβλέψει μονάδες αφαλάτωσης για το πότισμα των υδροβόρων εκτάσεων γκολφ. Στην ΠΟΤΑ Μεσσηνίας υπάρχει πρόβλεψη για επαναφύτευση 2.600

αιωνόβιων δένδρων ελιάς. Και στην κρητική χερσόνησο, σύμφωνα με τους επενδυτές («ΤΑ ΝΕΑ», 28/02/07), η δομημένη έκταση θα καλύψει μόνο το 1% των 25.000 στρεμμάτων.

«Οι μεγάλες οργανωμένες τουριστικά περιοχές “πλήρους διαβίωσης” αφορούν τους ξένους τουρίστες μεσαίου εισοδήματος. Η Ελλάδα συμμετέχει στη βιομηχανία του τουρισμού με μικρότερες μονάδες “ειδικού προϊόντος” με επίφαση ελληνικότητας», παρατηρεί η αρχιτέκτονας Μαρία Καλτσά και αναφέρεται σε συγκροτήματα σε νησιά με χαρακτήρα αιγαιοπελαγίτικης αρχιτεκτονικής ή στην περιοχή του Ιονίου με νεοκλασικίζουσες επιδράσεις.


Όχι στη «χωροταξία κονφετί»

«Το μοντέλο της Φλόριντας το οποίο προσπαθεί η χώρα μας να πουλήσει με τα resorts ως οργανωμένη τουριστική ανάπτυξη θα ήταν καλό και για την Ελλάδα. Το πρόβλημα όμως ξεκινά με την κατάθεση του νέου χωροταξικού νομοσχεδίου για τον Τουρισμό», επισημαίνει ο εμπειρογνώμων σε θέματα τουρισμού Γιάννης Πατέλης. «Γιατί με αυτό το σχέδιο της δόμησης εκτός σχεδίου πόλεως η κυβέρνηση προσπαθεί να θεσμοθετήσει την κατάργηση της πολεοδομικής χάραξης και να προωθήσει το μοντέλο ανάπτυξης της τουριστικής ή παραθεριστικής κατοικίας. Αυτό σημαίνει ότι ανοίγει το παράθυρο για να δημιουργηθεί μία “χωροταξία κονφετί” με διάσπαρτα σπίτια που θα προκαλέσει το τέλος του ελληνικού περιβάλλοντος. Η εικόνα θα είναι η άναρχη δόμηση σε παρθένες περιοχές που δεν θα έχουν την υποδομή ύδρευσης, ηλεκτροδότησης, αποχευτικού συστήματος. Φανταστείτε την υποβάθμιση του περιβάλλοντος με παράδειγμα την Κυψέλη και τα Πατήσια που ήταν οι “Μεγάλοι Κήποι των Αθηνών”. Σε αυτό να προσθέσουμε ότι η Ευρώπη ήταν και θα είναι για μας η κύρια πηγή τουριστών. Μόνο που η Ευρώπη σήμερα των 27 χωρών δεν είναι τόσο πλούσια για να προσδοκούμε ότι θα κάνουμε τη Φλόριντα της Μεσογείου. Ο καλός τουρισμός των Άγγλων, των Γερμανών και των Αυστριακών έχει αρχίσει να ταξιδεύει στις πιο οικονομικές Δαλματικές Ακτές και να μην προτιμά τις ελληνικές διακοπές».


«Η Ελλάδα δεν είναι φιλική προς τις ευαίσθητες ομάδες»

Στα ευρωπαϊκά εγχειρίδια, με τις οδηγίες των Βρυξελλών, στο λήμμα «παράκτιος τουρισμός» έχει χωρέσει σε προδιαγραφές ο μύθος του Αιγαίου. Σε αυτόν επενδύουν οι νέες προτάσεις τουρισμού για να προσελκύσουν τα υψηλά ευρωπαϊκά εισοδήματα. «Θα πρέπει όμως να λάβουμε υπόψη ότι η Ελλάδα ως νοοτροπία δεν είναι φιλική σε ευαίσθητες πληθυσμικές ομάδες, όπως είναι τα άτομα με κινητικές δυσκολίες και οι ηλικιωμένοι. Αν επιδιώκουμε να επενδύσουμε σε μορφές τουρισμού, όπως τουρισμός για υπερηλίκους, θα πρέπει να δώσουμε σημασία στις έννοιες προσβασιμότητα, υποστηριζόμενη διαβίωση για άτομα τρίτης ηλικίας και ιατρική περίθαλψη. Τα νησιά, με εξαίρεση πιθανόν την Κρήτη, αποκλείονται από αυτήν τη μορφή τουρισμού, γιατί οι όροι ασφαλείας σε αυτές τις ηλικίες απαιτούν άμεση πρόσβαση σε νοσοκομεία- με πλήρη κάλυψη σε όλες τις ιατρικές ειδικότητεςμεταφορά, δηλαδή, σε κέντρο υγείας μέσα σε μία ώρα», επισημαίνει η αρχιτέκτων Μαρία Καλτσά. Ενώ ήδη στη Μεσσηνία γι΄ αυτό τον λόγο φέρεται να αναβαθμίζεται το Κέντρο Υγείας.