[ Δρόμοι ]

Δέκα απλά…
… μαθήματα για να βρείτε τον εαυτό σας, δεκαπέντε για να πετύχετε στη ζωή… Όλα δείχνουν να περιστρέφονται γύρω από το άτομο. Τόσο ανήσυχο όμως που νιώθει αυτό το άτομο σήμερα, μήπως θα πρέπει να το ξανασκεφτούμε; Οι πρόγονοί μας ζούσαν μέσα σε μια κοινωνία. Εμείς ζούμε μέσα σε ένα άθροισμα ατόμων. Με αυτό ακριβώς το ζήτημα ασχολείται ο ιστορικός και φιλόσοφος Μαρσέλ Γκοσέ, καθηγητής στο κέντρο πολιτικών ερευνών Ρεϊμόν Αρόν, ο οποίος αναρωτιέται πού μπορεί να μας οδηγήσει αυτή η θεοποίηση του ατόμου.

Ο σύγχρονος…
… ναρκισσισμός βλέπει το άτομο σαν κάτι εντελώς αυτόνομο και ξεκομμένο από την κοινωνία μέσα στην οποία ζει. Αυτός ο ατομισμός- που συμπίπτει με την ακμή του νεοφιλελευθερισμού- γνωρίζει μεγάλη άνθηση από τη δεκαετία του 1970. Και η πιο εμφανής συνέπειά του, λέει ο Μαρσέλ Γκοσέ σε συνέντευξή του στο περιοδικό «Γκαζέλ», είναι η ανατροπή των οικογενειακών δεσμών. Η οικογένεια έχει χάσει τον θεσμικό της ρόλο. Δεν είναι πια ένας μηχανισμός που εξασφαλίζει την κοινωνική συνοχή, αλλά μια ιδιωτική υπόθεση. Η οικογένεια έχει γίνει ένα καταφύγιο έξω από την κοινωνία. Το βλέπουμε καθημερινά. Μικροί και μεγάλοι, στο σχολειό και στη δουλειά, δυσκολεύονται να ζήσουν μαζί με τους άλλους, δεν μπορούν να αποχωριστούν τον εαυτό τους, δεν γνωρίζουν τα κοινά, δεν βρίσκουν τη θέση τους μέσα στην κοινωνία. Έχουν πιστέψει στον μεγάλο μύθο πως μπορούν να ζήσουν αυτόνομα, υποστηρίζει ο Γκοσέ (πως μπορούν να στηριχτούν μονάχα στις δικές τους δυνάμεις, όπως υποστηρίζουν οι πάπες του νεοφιλελευθερισμού). Όμως, χωρίς κοινωνία δεν μπορεί να υπάρξουν πραγματικά ελεύθεροι άνθρωποι. Το πιο παράδοξο μέσα σε όλα αυτά είναι πως, μολονότι κάποιοι μας βάζουν να διεκδικούμε διαρκώς την αυτονομία μας από αυτό, το κράτος δεν έχει εκλείψει ακόμη. Αντιθέτως είναι πανταχού παρόν. Καμωνόμαστε πως δεν υπάρχει, αλλά δεν παύουμε να το κατηγορούμε πως τρυπώνει παντού, μολονότι την ίδια ώρα του ζητάμε να κάνει ολοένα και περισσότερα πράγματα.

Ο ατομισμός…
… έχει γίνει η φυλακή μας. Έχουμε ιδιωτικοποιηθεί τόσο πολύ, που φοβόμαστε να ξεπροβάλουμε το κεφάλι μας από αυτή τη φυλακή και να αφεθούμε στην κοινωνία. Πολύ δύσκολα διεκδικούμε σήμερα τα κοινωνικά δικαιώματά μας. Και πολύ πιο εύκολα τα ατομικά (δηλαδή το δικαίωμά μας να παραμείνουμε κλεισμένοι σε αυτή τη φυλακή). Ο σύγχρονος ατομισμός μάς κρατάει αιωνίως παιδιά: δυσκολευόμαστε να βρούμε έναν σύντροφο, μια δουλειά, ένα δίκτυο κοινωνικών σχέσεων. Στεκόμαστε διστακτικοί στο κατώφλι της ζωής και φοβόμαστε να της χτυπήσουμε την πόρτα.

Το άτομο…
… δεν μπορεί να κάνει τίποτα, αν δεν υπάρχει μέσα σε μια οικογένεια και μια κοινωνία, λέει ο Μαρσέλ Γκοσέ. Καλό είναι να καλλιεργεί κάποιος την εκτίμηση που έχει στον εαυτό του, αλλά αργά ή γρήγορα όλοι οι άνθρωποι βρίσκονται κάποτε μπροστά σε αυτό το πιεστικό ερώτημα: «Άραγε έχω κερδίσει την εκτίμηση των άλλων;».