Φαινόμενα

Η τεχνολογία του «βλέμματος»

Κρυφές ή φανερές οι κάμερες παρακολούθησης, δουλειά τους είναι να προεκτείνουν το «βλέμμα» που ασκεί έλεγχο, κοινωνικό, αστυνομικό ή και πολιτικό
Η ύπαρξη της κάμερας που «ελέγχει» κάτω από οποιεσδήποτε συνθήκες, εν τέλει δεν αποτελεί παρά περίτρανη απόδειξη της αδυναμίας των θεσμών, της αποτυχίας των κοινωνικών κανόνων και της παντελούς έλλειψης εμπιστοσύνης που διέπουν τη λειτουργία σε όλα τα επίπεδα των σύγχρονων κοινωνιών. Εκεί φτάσαμε. Στην κάμερα πότε μπάτσο, πότε εκβιαστή, στις δύο όψεις του ίδιου νομίσματος με το οποίο πληρώνουν οι σύγχρονες κοινωνίες το θαύμα της «διαφάνειας».

Τα απίθανα συστήματα τεχνολογίας με τα οποία μπορεί οποιοσδήποτε να παρακολουθήσει οποιονδήποτε, να παραβιάσει την ιδιωτική ζωή και το απόρρητο των προσωπικών σχέσεων παρουσιάζει στην «Κοινωνία ώρα Μega» ντετέκτιβ, πεπειραμένος όπως φαίνεται. Για να έχουμε μια εικόνα γύρω από τις πιθανές μεθόδους με τις οποίες καταγράφηκε η πολύ προσωπική μεν συνάντηση, με διαστάσεις πολιτικές όπως λέγεται, Ζαχόπουλου- Τσέκου. Για να είμαστε πληροφορημένοι οι φιλοθεάμονες πώς ακριβώς γίνεται η δουλειά.

Χίλιες ευκολίες θέασης των ιδιωτικών στιγμών προσφέρει η σύγχρονη τεχνολογία για να έχουμε θέα στο μολυσμένο- και μολυσματικό κατά συνέπεια- κομμάτι των πολιτικοκοινωνικών σχέσεων. Διόλου δεν μας παραξενεύει· αντιθέτως, έπειτα από εκείνο το παγκόσμιο ριάλιτι εξομολόγησης του Αμερικανού προέδρου με το βούρκωμα on camera για την «ανάρμοστη σχέση» του, τα περιμέναμε όλα. Η τεχνολογία αποδεικνύεται ισχυρότερη και γοητευτικότερη της πολιτικής, του έρωτα, ανάρμοστου ή αρμόζοντος, των κοινωνικών και πολιτικών θεσμών οι οποίοι υποτίθεται λειτουργούν για να ελέγχουν την εκτροπή και να απομονώνουν το ελάττωμα. Και ο λόγος είναι απλός. Η εικόνα παραμένει ισχυρότερη και αμεσότερη οποιασδήποτε άλλης μεθόδου για την απόκτηση γνώσης. Αλλά και η πλέον παραπλανητική.

Γιατί το μοναδικό συμπέρασμα από την εκπομπή, όπου με κάθε λεπτομέρεια είδαμε κατασκοπικές μεθόδους με κάμερες μέσα σε βαλιτσάκια, μέσα σε πρίζες και σε ανθοδέσμες (να ΄ναι καλά το σινεμά, έχουμε δει και τελειότερες), είναι ότι έχουμε άριστη τεχνολογία για παρακολούθηση, γνωρίζουμε πλείστες όσες μεθόδους με τις οποίες πιθανολογούμε ότι καταγράφηκαν οι «προσωπικές στιγμές» του εν λόγω ζεύγους, αλλά όλα αυτά ουδόλως φωτίζουν την αλήθεια. Ουδεμία γνώση εις βάθος επομένως μάς προσφέρει η τεχνολογία.

Θέα στο ιδιωτικό μας προσφέρει, ηδονή «κλειδαρότρυπας», αλλά ακριβώς αυτά είναι που δημιουργούν την ψευδαίσθηση ότι «βλέπουμε». Με την τεχνολογία της κάμερας έχουμε άφθονη παραγωγή θεάματος, αλλά ουδεμία πρόοδο κάνουμε στην αλήθεια. Άλλωστε, όσο προσφέρεται θέαμα τόσο τα πραγματικά γεγονότα μένουν κρυμμένα πίσω από την ασφαλή ομίχλη του.

Έχουμε παρακολουθήσει εκπομπές στη χώρα μας (π.χ. «Ζούγκλα»), που θεοποίησαν την κάμερα, που πρόβαλαν στιγμές ιδιωτικού βίου για να στιγματίσουν προσωπικότητες και καριέρες. Τα κατάφεραν. Μόνο που η αλήθεια έμεινε κρυμμένη με ασφάλεια πίσω από τη φαντασμαγορία των εικόνων (αισθησιακού περιεχομένου, όπως είναι πάντα η θέα στον ιδιωτικό βίο διασημοτήτων), άγνωστη στη συντριπτική πλειοψηφία των φιλοθεαμόνων που απόλαυσαν ολίγον «σπιτικό πορνό» και ουδόλως ασχολήθηκαν περαιτέρω για τη συντριβή των πολύτιμων θεσμών ελέγχου και ακόμη χειρότερα για τα ύπουλα αγελαία ήθη τα οποία καλλιεργούνται με την αντικατάσταση της γνώσης από την ισχυρή εντύπωση της στιγμής. Η καταδίκη στη θέα μιας εικόνας είναι εύκολη και αυτόματη, αλλά και εξ ίσου επιφανειακή.


Σύγκρουση ριάλιτι – δημοκρατίας

Τρανταχτή απόδειξη της ταχύτητας και της αγελαίας αντίδρασης που επιβάλλουν οι εικόνες είναι ότι εκ των υστέρων αναζητείται η πολιτική διάσταση της ροζ ιστορίας των Ζαχόπουλου- Τσέκου. Εν τω μεταξύ, πρωτίστως αποδεικνύεται ότι η τεχνολογία επέβαλε τους κανόνες της και κυρίως αυτόν της μηδενικής ταχύτητας εδώ και τώρα θέαμα, άρα εδώ και τώρα απόδειξη ενοχής. Ποιας ακριβώς ενοχής και με ποια στοιχεία, ψαχνόμαστε. Και το χειρότερο είναι ότι η εύλογη καθυστέρηση των στοιχείων θέτει υπό αμφισβήτηση τη λειτουργία της δημοκρατίας.

Η χειρότερη σύγκρουση της μιντιακής εποχής μας είναι η σύγκρουση ριάλιτι θεάματος και δημοκρατίας. Λήγει προς όφελος του ριάλιτι, αφού αυτό καθοδηγεί με τη γοητεία της κλειδαρότρυπας να θρυμματίζει την εμπιστοσύνη στη λειτουργία των θεσμών, ιδίως όταν αυτή δεν έχει ακολουθήσει τον αναγκαίο εκσυγχρονισμό, με φυσικό αποτέλεσμα η τεχνολογία είτε ως τηλεοπτική ενημέρωση, είτε ως κάμερα παρακολούθησης, να την υπερβαίνει.