[ ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ ] Υπάρχουν και καλά νέα;

Χρονιάρες μέρες που ΄ναι, λέγαμε παλιά, ας πούμε σήμερα για δύο καλά πράγματα, από τα σπάνια πια που γίνονται, μολονότι και αυτά, όπως τα πληροφορηθήκαμε, απαντούν, όχι το ένα του τίτλου, αλλά περισσότερα ερωτηματικά. Μιλώ, το λέει ο υπότιτλος, για την αναγγελία της ίδρυσης δύο νέων Αρχείων. Να δούμε τα πράγματα με τη σειρά.

Εδώ και μερικά χρόνια επανεκδίδεται η εφημερίδα «Ο Μικρός Ρωμιός» που πρωτοκυκλοφόρησε το 1886· είναι «εφημερίδα για την Αθήνα» με ωραίες παλιές φωτογραφίες από την Αθήνα και τον καθημερινό βίο σ΄ αυτήν και την εκδίδει τώρα ο κ. Ελ. Σκιαδάς, ο οποίος υπογράφεται, εκτός από εκδότης τής εν λόγω εφημερίδας, και ως «Έφορος του Ιστορικού Αρχείου του Δήμου Αθηναίων»· η εφημερίδα έχει τιμή 1 ευρώ, αλλά ο κ. Σκιαδάς έχει την καλοσύνη να μου τη στέλνει δωρεάν, χωρίς να γνωριζόμαστε. Στο φύλλο λοιπόν του Οκτωβρίου 2007 ανακοινώνεται η απόφαση του δημάρχου Αθηναίων για την «εγκατάσταση και λειτουργία του Ιστορικού Αρχείου του Δήμου Αθηναίων στο Δημαρχιακό Μέγαρο της οδού Αθηνάς!» (το θαυμαστικό είναι του δημοσιεύματος). Πρέπει να ομολογήσω ότι από το άρθρο του κ. Σκιαδά δεν πολυκατάλαβα· πρόκειται για τη δημιουργία ενός νέου θεσμού με την ονομασία Ιστορικό Αρχείο του Δήμου Αθηναίων ή για απλή «εγκατάσταση και λειτουργία» του υπάρχοντος Αρχείου στο Μέγαρο της οδού Αθηνάς· αν πρόκειται για το δεύτερο, που δεν είναι λίγο, πρέπει να διευκρινιστεί· αν, πάλι, πρόκειται για οργανισμό Αρχείων του Δήμου, για θεσμό δηλαδή, πρέπει να ξέρουμε για την οργάνωσή του και για τη σχέση του με την επιστημονική έρευνα. Γιατί μία φράση στο άρθρο του κ. Σκιαδά, ότι οι επισκέπτες θα μπορούν πλέον «να απολαμβάνουν τους μοναδικούς σωζόμενους ιστορικούς θησαυρούς» μπορεί να παραπέμπει σε εκθετήριο όπλων, για παράδειγμα- δεν είναι αυτό ή δεν είναι μόνον αυτό Ιστορικό Αρχείο.

Όλα αυτά πρέπει να διευκρινιστούν σε ένα επόμενο τεύχος του «Μικρού Ρωμιού» ή όπως αλλιώς κρίνεται σκόπιμο για ευρεία ενημέρωση. Τα Δημοτικά Αρχεία, βασική πηγή της Ιστορικής Δημογραφίας, σε τελευταία ανάλυση της Κοινωνικής

Η ΕΚΚΛΗΣΙΑ

είναι ο μόνος κοινωνικός- και κρατικός- θεσμός που θεωρεί τα εκκλησιαστικά Αρχεία απόρρητα και δεν επιτρέπει παρά σε ελάχιστους και επιλεκτικά να τα μελετήσουν

Ιστορίας, η δημοσιοποίησή τους με την οργάνωση των αναγκαίων θεσμών είναι αίτημα της ιστορικής έρευνας των τελευταίων ετών: λίγα πράγματα έχουν παραδοθεί στην επιστημονική έρευνα· η ιστορία των πόλεων είναι εξαιρετικό πεδίο γνώσης του παρελθόντος. Οι μεγάλοι δήμοι, κατ΄ εξοχήν ο δήμος της πρωτεύουσας- έδρας του κράτους, συνιστούν τεράστιους μηχανισμούς- είναι μικρά κράτη, με ληξιαρχείο (γεννήσεις, βαπτίσεις, θάνατοι), με πολεοδομία, με σχολεία, με αρμοδιότητα στην ονοματοδοσία δρόμων και σε δημόσια (δημοτικά) έργα, με την καθαριότητα κ.λπ.: προσωπικά, ως ιστορικός, θα ήθελα να γνωρίζω τις δυνατότητες που υπάρχουν να διερευνήσουμε τις αλλαγές στο επίπεδο διαβίωσης και τις μεταβολές νοοτροπιών και συμπεριφορών κατά συνοικία από, ας μη φανεί παραδοξολογία, τον όγκο και τη σύνθεση των απορριμμάτων· σκέφτηκε καμιά δημοτική αρχή να καταγράψει τέτοιες πληροφορίες; Δεν το πολυπιστεύω- πιστεύω όμως ότι καλό θα ήταν να έρθει αυτή η στιγμή.

Η δεύτερη είδηση που μας έφτασε είναι αυτή για την ψηφιοποίηση του Αρχείου της ΕΡΤ. Καλή είδηση· με ερωτηματικά και αυτή. Όπως: έγινε νέος θεσμός και αν ναι, ποιος είναι ο τρόπος διοίκησης και λειτουργίας του; Μήπως διευθύνεται από την εκάστοτε διοίκηση της ΕΡΤ; Είναι αυτή αρμόδια να λειτουργήσει ένα Αρχείο; Πέρα όμως απ΄ αυτά τα ερωτηματικά, ανακύπτει γενικότερο ζήτημα διεύθυνσης και λειτουργίας των άπειρων αρχείων που λειτουργούν ή, συνήθως, δεν λειτουργούν στη χώρα. Έχουν στη διεύθυνσή του τοποθετηθεί αρμόδια πρόσωπα, ιστορικοί και αρχειακοί δηλαδή; Και κάτι τελευταίο: το πρωτότυπο του ψηφιοποιημένου Αρχείου είναι προσβάσιμο για την ιστορική έρευνα;

Αυτά είναι τα δύο με ερωτηματικά καλά νέα. Δεν θέλω όμως να τελειώσω εδώ· θέλω να ξαναθίξω το πάντοτε ανοιχτό για την ιστορική έρευνα ζήτημα των εκκλησιαστικών Αρχείων. Η Εκκλησία είναι ο μόνος κοινωνικός- και κρατικός- θεσμός που ουδέποτε έχει υπακούσει σε νόμους για τα Αρχεία και βέβαια παραμένει στο απυρόβλητο. Τα εκκλησιαστικά Αρχεία τα θεωρεί η Εκκλησία απόρρητα και δεν επιτρέπει παρά σε ελάχιστους και επιλεκτικά να τα μελετήσουν· θα μπορούσαν να συγκροτήσουν έναν πολύ μεγάλο θεσμό με πλούσιο υλικό για το παρελθόν, το δικό της και της κοινωνίας. Ώς πότε η ηγεσία της Εκκλησίας θα αγνοεί την κοινωνία μέσα στην οποία ζει και από την οποία συντηρείται; Ώς πότε θα περιφρονεί την Ιστορία;

Ο Βασίλης Κρεμμυδάς είναι ομότιμος καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών.