Η θλίψη δεν είναι ασθένεια

Ο Βίκτωρ Ουγκώ είχε περιγράψει τη μελαγχολία ως «την απόλαυση τού να είσαι θλιμμένος». Όμως σήμερα λίγοι έχουν την ευκαιρία να γνωρίσουν αυτή την απόλαυση. Γιατί η θλίψη αντιμετωπίζεται πλέον ως κατάθλιψη και φάρμακα χορηγούνται για την αντιμετώπισή της. Ρrozac, Seroxat… Για να παρηγορήσουμε τη θλίψη μας, στρεφόμαστε όλο και περισσότερο σε ενισχυτές της σεροτονίνης.

Η θλίψη δεν είναι ασθένεια, αλλά ένα φυσικό συναίσθημα, εξίσου σημαντικό για την ευτυχία μας με τη χαρά, επισημαίνουν οι συγγραφείς ενός νέου βιβλίου με τίτλο «Η απώλεια της θλίψης:Πώς η ψυχιατρική μεταμόρφωσε τη φυσιολογική θλίψη σε καταθλιπτική διαταραχή» («Τhe Loss of Sadness», εκδ. Οxford University Ρress). Η ικανότητά μας να αισθανόμαστε θλιμμένοι επιβίωσε εκατοντάδων χιλιάδων χρόνων ανθρώπινης εξέλιξης, συνεπώς πρέπει να είναι ωφέλιμη, σημειώνουν. «Μολονότι η καταθλιπτική διαταραχή σίγουρα υφίσταται, μπορεί να είναι μια ολέθρια και απαιτεί ιατρική παρακολούθηση, η φαινομενική επιδημία (της κατάθλιψης) αντανακλά τον τρόπο που το ψυχιατρικό επάγγελμα έχει κατανοήσει και επαναταξινομήσει τη φυσιολογική ανθρώπινη θλίψη ως αφύσικη εμπειρία», γράφουν στο βιβλίο οι Άλαν Χόρβιτς, καθηγητής Κοινωνιολογίας στο Πανεπιστήμιο Ράτζερς, και Τζερόμ

Άνθρωποι που έχουν αποκαρδιωθεί για εύλογες αιτίες, πχ. επειδή έχασαν τη δουλειά τους, μπορεί εσφαλμένα να θεωρηθούν καταθλιπτικοί

Ουέικφιλντ, καθηγητής Κοινωνικής Εργασίας στο Πανεπιστήμιο της Νέας Υόρκης.

Στο βιβλίο τους, οι δύο επιστήμονες υπογραμμίζουν πως η σημερινή ιατρική φαίνεται να μην καταλαβαίνει ότι οι άνθρωποι μπορεί να είναι θλιμμένοι. Ο ορισμός της κατάθλιψης αναφέρεται απλώς στην εμφάνιση συμπτωμάτων όπως αϋπνία, αλλαγή στην όρεξη και κόπωση. Χωρίς διάκριση. Συνέπεια αυτού είναι ότι άνθρωποι που έχουν αποκαρδιωθεί για εύλογες αιτίες, όπως το τέλος μιας σχέσης ή επειδή έχασαν τη δουλειά τους, μπορεί εσφαλμένα να θεωρηθούν καταθλιπτικοί. Αυτό οφείλεται, γράφουν οι Χόρβιτς και Ουέικφιλντ, στο γεγονός ότι δεν γίνεται σαφής διάκριση ανάμεσα στη μείζονα κατάθλιψη, η οποία είναι ολέθρια για τους πάσχοντες, και στα ήσσονα επεισόδια θλίψης. Καθώς θέλουν να προωθήσουν τα προϊόντα τους, οι μεγάλες φαρμακοβιομηχανίες, γνωστές και ως Βig Ρharma, φέρουν σημαντική ευθύνη γι΄ αυτό και φαίνεται πως έχουν πείσει ακόμη και τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (ΠΟΥ). Ο τελευταίος προβλέπει ότι «ώς το 2020 η κατάθλιψη θα γίνει η δεύτερη κορυφαία αιτία αναπηρίας παγκοσμίως, μετά τις καρδιακές νόσους, ενώ είναι ήδη η κορυφαία αιτία αναπηρίας προσώπων μέσης ηλικίας και γυναικών κάθε ηλικίας».

Δεν είναι μόνο το βιβλίο των Χόρβιτς και Ουέικφιλντ. Άλλα δύο βιβλία που κυκλοφόρησαν πρόσφατα- «Ντροπαλότητα:Πώς μια φυσιολογική συμπεριφορά μετατράπηκε σε ασθένεια», του Κρίστοφερ Λέιν («Shyness», εκδ. Υale University Ρress), «Ας φάνε Ρrozac:η ανθυγιεινή σχέση ανάμεσα στη φαρμακευτική βιομηχανία και την κατάθλιψη», του Ντέιβιντ Χίλι («Let them eat Ρrozac», εκδ. Νew Υork University Ρress)- επισημαίνουν ότι, όσον αφορά την κατάθλιψη, οι φαρμακευτικές εταιρείες δεν απάντησαν σε μια ανάγκη, αλλά μάλλον τη διόγκωσαν. Και επειδή το μόνο μέσο για να επισημανθούν μη ψυχωτικές ψυχικές ασθένειες είναι να τις αναφέρουν οι πάσχοντες, το κύμα πανικού που δημιούργησαν διόγκωσε τα επιδημιολογικά στοιχεία, τα οποία οδήγησαν με τη σειρά τους στη χρηματοδότηση εκστρατειών δημόσιας υγείας για την καταπολέμηση της νόσου που επελέγη· και στα μεγάλα κέρδη των φαρμακοβιομηχανιών.


Τα συμπτώματα της κατάθλιψης

Για να διαγνωσθεί σε κάποιον η μείζων καταθλιπτική διαταραχή, πρέπει να έχει παρουσιάσει τουλάχιστον πέντε από τα ακόλουθα εννέα συμπτώματα για χρονική περίοδο δύο εβδομάδων (στα πέντε πρέπει να περιλαμβάνεται τουλάχιστον ένα από τα δύο πρώτα):

1. Μελαγχολική διάθεση 2. Έλλειψη ενδιαφέροντος για δραστηριότητες 3. Αλλαγή στην όρεξη ή το βάρος 4. Αϋπνία ή υπερβολικός ύπνος 5. Επιβράδυνση του σωματικού ρυθμού 6. Απώλεια ενεργητικότητας 7. Πολύ χαμηλή αυτοεκτίμηση ή αισθήματα ενοχής 8. Ανικανότητα συγκέντρωσης και λήψης αποφάσεων 9. Επανερχόμενες σκέψεις θανάτου ή αυτοκτονίας.


Είναι συνυφασμένη με την εξέλιξη

Η κεντρική θέση του βιβλίου των Χόρβιτς και Ουέικφιλντ είναι πως η θλίψη υπήρχε ανέκαθεν. Όλοι οι πολιτισμοί βιώνουν τη θλίψη· τα μωρά γεννιούνται με τη δυνατότητα να κλαίνε με δάκρυα για να την εκφράζουν. Ακόμη και το είδος της θλίψης που αισθανόμαστε αντιμετωπίζοντας διαφορετικά συμβάντα ανταποκρίνεται εντυπωσιακά στα συμβάντα αυτά: αυτός που χάνει έναν στόχο της ζωής του, όπως μια προαγωγή που επιδιώκει, αισθάνεται απαισιόδοξος και κουρασμένος, ενώ αυτός που θρηνεί κάποιον αγαπημένο κλαίει και αισθάνεται σωματικό πόνο. Το γεγονός ότι οι χιμπαντζήδες, με τους οποίους οι άνθρωποι μοιραζόμαστε μια κοινή καταγωγή, φαίνονται λυπημένοι όταν η ζωή στρέφεται εναντίον τους, δείχνει πως η θλίψη είναι από πολύ καιρό συνυφασμένη με την εξέλιξη του ανθρώπου.


Ο ρόλος των βιομηχανιών φαρμάκων

O ψυχοφαρμακολόγος Ντέιβιντ Χίλι υποστηρίζει στο βιβλίο του ότι οι εταιρείες φαρμάκων προώθησαν τον απλουστευτικό μύθο ότι η κατάθλιψη προέρχεται από έλλειψη σεροτονίνης στον εγκέφαλο, μιας ορμόνης και νευρομεταβιβαστή. Κάτι τέτοιο δεν έχει αποδειχθεί. Όμως επιμένοντας και επιβάλλοντας την ιδέα αυτή σε γιατρούς και κοινό, η Βig Ρharma διεύρυνε το δίκτυο των ασθενών που σκέπτονται ως εξής: «Αισθάνομαι άσχημα· πρέπει να μου λείπει σεροτονίνη από τον εγκέφαλο· αυτά τα χάπια που αυξάνουν τη σεροτονίνη θα κάνουν δουλειά». Έτσι εκατομμύρια άνθρωποι, που μπορεί να χρειάζονταν απλώς μερικές συμβουλές, εκτίθενται σε κινδύνους που τους έχουν εξηγηθεί ανεπαρκώς (φρικτά στερητικά συμπτώματα, όπως ζαλάδες, άγχος, εφιάλτες, ναυτία και διαρκής ταραχή).

Η εξάρτηση. Επιπλέον, το πολυδιαφημισμένο πλεονέκτημα των νέων φαρμάκων σεροτονίνης επί των προηγούμενων ηρεμιστικών, η απελευθέρωση από την εξάρτηση, ήταν ψευδές. Και οι εταιρείες όφειλαν να γνωρίζουν ότι έπαιζαν με την υγεία του κοινού. Ήδη από το 1984, η φαρμακοβιομηχανία Εli Lilly είχε στα χέρια της το συμπέρασμα του γερμανικού υπουργείου Υγείας που αρνήθηκε να δώσει άδεια στη φλουοξετίνη (το μετέπειτα Ρrozac): «Συνυπολογίζοντας ωφέλειες και κινδύνους, πιστεύουμε πως αυτό το παρασκεύασμα είναι εντελώς ακατάλληλο για τη θεραπεία της κατάθλιψης».