Απόψε… δεν αυτοσχεδιάζουμε

Θεωρείται ένας από τους σπουδαιότερους σκηνοθέτες της εποχής μας. Έτσι, όταν ο Μάρτιν Σκορτσέζε έκανε σεμινάριο για την τέχνη της κινηματογράφησης στο Φεστιβάλ Ταινιών του Μαρακές, oι ακροατές περίμεναν να μάθουν το μυστικό της επιτυχίας του: «Να μην αφήνω τους ηθοποιούς να αυτοσχεδιάζουν».

Αφού κόπασαν τα χειροκροτήματα των πολυάριθμων ακροατών, μετά την εμφάνισή του ο Σκορτσέζε αρχίζει να μιλάει για ταινίες. Και μεταμορφώνεται στον κινηματογραφιστή που θάμπωσε την Αμερική με τον «Ταξιτζή» και τους «Κακόφημους Δρόμους», τον επαναστάτη του σελιλόιντ που έκανε μερικές από τις πιο διεισδυτικές σύγχρονες κινηματογραφικές μελέτες επάνω στην αντρική ανασφάλεια και παράνοια.

Η πλοκή, κατά τη γνώμη του, είναι δευτερεύουσα- ή τουλάχιστον ποτέ δεν τον ενδιέφερε και πολύ. Η ανάπτυξη των χαρακτήρων είναι το παν. «Δεν ξέρω για πλοκή» λέει. «Στον “Πληροφοριοδότη” παρασύρθηκα από τους χαρακτήρες, μολονότι εκνευρίστηκα πολύ με τον εαυτό μου γι΄ αυτό. Δεν υπήρχε πλοκή στον “Ταξιτζή”, ο “Τελευταίος Πειρασμός του Χριστού” είχε υποτυπώδη, ο “Ιπτάμενος Κροίσος” και το “Οργισμένο Είδωλο” δεν είχαν».

Τα συναισθήματα. Επιδιώκει να αποκαλύψει τον εσωτερικό κόσμο των κεντρικών χαρακτήρων του και αυτές οι ψυχολογικές ενδοσκοπήσεις είναι που συναρπάζουν το ακροατήριο, όχι τα όσα συμβαίνουν γύρω τους. Στο «Οργισμένο Είδωλο», το μέγεθος του ρινγκ πυγμαχίας ποικίλλει ανάλογα με τα συναισθήματα του Τζέικ Λα Μότα, του χαρακτήρα που υποδύεται ο Ρόμπερτ ντε Νίρο, τα οποία αλλάζουν σε κάθε αγώνα. «Καταλαβαίνεις τον αγώνα μόνο μέσα στο κεφάλι του» λέει ο σκηνοθέτης.

Ένα από τα στυλιστικά στοιχεία που ξεχώρισαν τον Σκορτσέζε στη δεκαετία του 1970 ήταν η βία που εισχωρούσε όλο και περισσότερο στις ταινίες του. Έχει επικριθεί ως διαφημιστής της βίας και έχει αντιγραφεί από κινηματογραφιστές οι οποίοι χρησιμοποίησαν την τεχνική του να ακούγεται ροκ μουσική σε αιματηρές σκηνές βίας.

Όμως η βία στα γκανγκστερικά έπη του, με καλύτερα παραδείγματα το «Καζίνο» και τους «Κακόφημους Δρόμους», ήταν- λέειαντιγραμμένη από την πραγματική ζωή και πολλές φορές είχε υπάρξει ο ίδιος μάρτυρας αυτών των βίαιων επεισοδίων στους δρόμους του Μανχάταν, μεταξύ των Ιταλοαμερικανών μεταναστών. Κατάγομαι από Ιταλούς. Οι παππούδες μου ζούσαν σαν να βρίσκονταν μέσα σε μια φυλή. Η ζωή στο Μανχάταν τότε ήταν σαν τη ζωή σ΄ ένα παλιό σικελικό χωριό. Ακόμη κι ένα χαστούκι ήταν πολύ σοβαρό πράγμα που έπρεπε να απαντηθεί.

Το τολμηρό σάουντρακ είναι ένα χαρακτηριστικό του Σκορτσέζε το οποίο μιμήθηκαν σκηνοθέτες όπως ο Ταραντίνο

Το άσθμα. Ο Σκορτσέζε δεν υπηρέτησε στο Βιετνάμ επειδή έπασχε από άσθμα και σπούδασε κινηματογράφο στο Πανεπιστήμιο της Νέας Υόρκης. Πριν κλείσει τα 30 χρόνια του ήταν ήδη πολύ γνωστός για το πολύ προσωπικό κινηματογραφικό στυλ του, το οποίο συνδύαζε γρήγορο μοντάζ με σκηνές σλόου μόσιον και ένα πολύ χαρακτηριστικό σάουντρακ. Το μείγμα αυτό οδήγησε στο «στυλ Σκορτσέζε», το οποίο κορυφώθηκε στον «Ταξιτζή», μια ζοφερή παρουσίαση της αργής καθόδου ενός ανθρώπου στην παράνοια, που γυρίστηκε το 1976 αμέσως μετά τον πόλεμο του Βιετνάμ. Το τολμηρό σάουντρακ είναι ένα ακόμη χα ρακτηριστικό του Σκορτσέζε, το οποίο μιμήθηκαν σκηνοθέτες όπως ο Κουέντιν Ταραντίνο. Λέει πως οι ταινίες του αντανακλούν το σύνολο των πρώιμων μουσικών επιρροών του, οι οποίες κινούνται από την τζαζ ώς την κλασική μουσική και το ροκ.

Είναι η μουσική που άκουγε ξανά και ξανά όταν ήταν μικρός και όλα τα κομμάτια που τον συγκίνησαν αργότερα.


«Μαθαίνεις από τα πειράματα»

Σχετικά με τις αποτυχίες του, ο Σκορτσέζε είναι φιλοσοφημένος. Λέει πως μαθαίνεις από τα πειράματα και από τις μισές επιτυχίες. Μετά τον «Ταξιτζή» έκανε την πρώτη ταινία του με μεγάλο προϋπολογισμό, τη «Νew Υork, Νew Υork», ένα πολύ στυλιζαρισμένο μιούζικαλ με πρωταγωνιστές τον Ντε Νίρο και τη Λάιζα Μινέλι, η οποία έτυχε τόσο κακής υποδοχής, ώστε πιστεύεται πως οδήγησε τον σκηνοθέτη στην κατάθλιψη. Ήταν η πρώτη- και τελευταία- ταινία στην οποία επέτρεψε στους ηθοποιούς να αυτοσχεδιάσουν. «Προσπάθησα να κάνω κάτι πολύ διαφορετικό και αυτοσχεδίασα όσο το δυνατόν περισσότερο» εξήγησε. «Δεν παρακολούθησα ποτέ μαθήματα ηθοποιίας, δεν εντάσσομαι σε κάποια μέθοδο ηθοποιίας και αποφάσισα να δω πώς θα βγει με αυτοσχεδιασμό και χιούμορ. Κάναμε 40 ή 50 λήψεις μέσα σε πέντε ημέρες, οι οποίες χρειάστηκαν τέσσερις μήνες μοντάζ και έγιναν μία σκηνή. Πειραματιζόμουν και μου επετράπη να το κάνω. Συνειδητοποίησα όμως πως έπρεπε να έχω το φιλμ δομημένο πριν ξεκινήσω».