[ ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ ] Ο Ρισάρ, η Όλγα, ο Αντονί κι εμείς

Κάθε περίπου τριάντα δευτερόλεπτα ένας άνθρωπος αυτοκτονεί. Αναζητώντας τα αίτια στην ψυχοπαθολογία όπως π.χ. στην κατάθλιψη ή την ψύχωση υποβαθμίζουμε τη συμβολή άλλων παραγόντων.

Η ψυχιατρικοποίηση, ο εστιασμός σε ενδοψυχικές μόνο διεργασίες, συγκαλύπτει τη δύναμη άλλων εξω-ατομικών μεταβλητών.

Τι θα πει όμως ψυχική υγεία; Και πώς την ορίζουμε; Αυτήν την τόσο φευγαλέα, πολυδιάστατη και εν τέλει υποκειμενικά και ιδεολογικά προσδιορισμένη έννοια; Σύμφωνα με έναν ορισμό «Ψ υχική υγεία είναι η συναισθηματική και διανοητική κατάσταση που επιτρέπει στα άτομα να χαίρονται τη ζωή και να αντεπεξέρχονται στις απογοητεύσεις αλλά και στις δύσκολες συνθήκες.Είναι το θετικό συναίσθημα της ψυχολογικής ευεξίας και της πίστης στη δική μας αξία αλλά και των άλλων».

Πόσο μπορεί σήμερα να ευδοκιμήσει μια τέτοια κατάσταση;

Εύλογα ο ψυχοθεραπευτής νιώθει πιο βολικά, πιο οικεία με τις ενδο-ατομικές ερμηνείες. Όταν όμως η ψυχή πάσχει δεν είναι μόνον η ψυχή που πάσχει. Η προσφυγή στον παράγοντα «προσωπικότητα» και «ψυχισμός» αδυνατεί από μόνη της να εξηγήσει ακραίες εκτροπές, απονενοημένα διαβήματα μιας βίας που μοιάζει να είναι τυφλή και να στρέφεται, είτε προς τον άλλον είτε προς τον εαυτό.

Η περίπτωση μιας ομαδικής αυτοκτονίας στη Γαλλία πριν από λίγες ημέρες φανερώνει με έναν συγκλονιστικό τρόπο πόσο σημαντική είναι η διερεύνηση όχι μόνον όσων διαδραματίζονται «εδώ- μέσα» στο σκοτεινό κουτί του ψυχισμού, αλλά και όσων συμβαίνουν στο «εκεί- έξω» σκοτάδι.

Το «εκεί- έξω» εκδικείται. Ζητά να ακουσθεί. Άλλοτε με έναν λυγμό, άλλοτε με έναν πάταγο εκκωφαντικό. Τότε η σιωπή εκρήγνυται. Άλλωστε τα μίντια σαν κοράκια καραδοκούν. Οσμίστηκαν τροφή. Το θέμα-θέαμα είναι εδώ. Μεγαλοπρεπώς επικερδές μέσα στη δραματικότητά του.

Η ιστορία συνέβη στη Μασσαλία πριν από λίγες ημέρες. Δεν πρωτοστάτησε στα δελτία ειδήσεων. Πέρασε όμως στην τοπική εφημερίδα «La Ρrovence», και στον Σαρκοζί, γιατί με αυτούς τους συμβολικούς διαχειριστές του δημόσιου (άρα και του ενδόμυχου) βίου τους διάλεξαν να συνομιλήσουν οι αυτόχειρες. Σε αυτούς έστειλαν τις ιδιόχειρες επιστολές τους. Έπειτα η είδηση πέρασε στο Διαδίκτυο που κατακλύσθηκε από επιστολές θλίψης των απανταχού της γης διαδικτυομένων ευαίσθητων εξ αποστάσεων θεατών.

Ο Ρισάρ, η Όλγα και ο γιος τους Αντονί, έδωσαν μόνοι τους το τέλος. «Σήμερα αποφασίσαμε και οι τρεις να τελειώνουμε με την πόρνη τη ζωή μας….Μας έσπρωξαν μέχρι την άκρη. Μας συνέθλιψαν…». «Θα ήθελα να βοηθήσω τον

«ΣΗΜΕΡΑ ΑΠΟΦΑΣΙΣΑΜΕ

και οι τρεις να τελειώνουμε με την πόρνη τη ζωή μας….. Μας έσπρωξαν μέχρι την άκρη. Μας συνέθλιψαν….»

πατέρα μου να έχει λιγότερες “έννοιες”,να είναι πιο ήσυχος» γράφει σε ένα σημειωμάταριο-διαθήκη ο εικοσιεξάχρονος Αντονί. Το μικρό βιβλιοπωλείο της οικογένειας, αγορασμένο προ 25 ετών, δεν αντέχει τα υπέρογκα χρέη και τον ανταγωνισμό. Η μητέρα πάσχει από Πάρκινσον και κατάθλιψη. Ο ίδιος έχει φύγει από τη δουλειά του. «Νιώθω ότι έχω χρησιμοποιηθεί και δεν έχω βοηθηθεί από τη ζωή διότι αν εκείνη ήθελε να με βοηθήσει,θα το είχε ήδη κάνει», «Είμαστε ακόμα εδώ,τρεις βασανισμένες ψυχές, τρία ζόμπι,τρία κουρέλια», «Δεν θέλω να πάθει κανείς από τους δικούς μου κάτι κακό.Θέλω να είναι όλα όπως πριν», «Κάντε κάτι σας παρακαλώ».

Το Κάτι προφανώς δεν έγινε. Το αίτημα έμεινε αναπάντητο. Κι έτσι θα πεθάνουν κι οι τρεις μαζί, διαλέγοντας τουλάχιστον ο καθένας (αφού δεν μπόρεσε να διαλέξει τη δική του ζωή), τον δικό του, ολότελα δικό του θάνατο. Ο γιος αυτοπυροβολείται, η μητέρα παίρνει μια υπερδοσολογία φαρμάκων και ο πατέρας απαγχονίζεται. Η γάτα θα βρεθεί και αυτή σκοτωμένη. Μόνος επιζών, μάλλον κατά λάθος, με τραυματισμένα τα πόδια, ο σκύλος. Γιατί να επιβιώσουν του θανάτου τους; Εδώ ψυχή δεν φρόντισε γι΄ αυτούς, ποιος θα κοιτάξει τα ζωντανά τους;

Το τετράδιο-διαθήκη θα δημοσιοποιηθεί στην εφημερίδα και στο Διαδίκτυο. Άνθρωποι θα συγκινηθούν. Θα εκφράσουν τη θλίψη, τον αποτροπιασμό τους. Υπάρχουν και μαρτυρίες από γείτονες για την καλοσύνη και την αξιοπρέπεια των εκλιπόντων. Κι αλλά λόγια, κι άλλη συμπάθεια κ.λπ., κ.λπ. Μια μαζική απενοχοποίηση θα έχει προσφερθεί στους ευγενείς αναγνώστες της εφημερίδας και στους διαδικτυομένους πολίτες. Μια πρώτης τάξεως είδηση για την τοπική εφημερίδα που θα δει τα φύλλα της να εκτοξεύονται ίσως για μια ή δυο μέρες. Δεν ξέρω αν θα βγάλει σε CD το χειρόγραφο τετράδιο του Αντονί. Μια καλή ίσως ιδέα.

Κι έπειτα θα ξεχασθεί και αυτή η ιστορία. Το Διαδίκτυο καταγράφει αλλά δεν δύναται να σηκώνει στους ηλεκτρονικούς ώμους του την οδύνη. Η οδύνη δεν μοιράζεται. Γράφω για να μην ξεχασθεί. Γράφω με την ουτοπία ότι η Τρίτη Άποψη θα περισώσει στη μνήμη των αναγνωστών το συμβάν.

Η μνήμη είναι η μόνη εκδίκηση. Η ιστορία αυτή μας αφορά. Αφορά σε μια εποχή που καθιστά ζόμπι τους ζωντανούς και νεκρόφιλους, τους επιζώντες πολίτες- θεατές. Μια εποχή που αδυνατεί να προσφέρει μαζί με το ελάχιστο εγγυημένο εισόδημα και το ελάχιστο ψήγμα αξιοπρεπούς διαβίωσης.

« Κάτι πρέπει να γίνει με τον φόβο,αλλά Τι; » διερωτόταν ο Κάφκα. Θα τον παραφράσω: Κάτι πρέπει να γίνει με την πολιτική,αλλά Τι;

Όταν ο λόγος της ατομικής ψυχοπαθολογίας παύει να σημαίνει, τότε αρχίζει ο λόγος της πολιτικής. Πού είναι όμως αυτή;

Εδώ ο παπάς, εκεί ο παπάς. Παπατζής που χάνεται η πολιτική!

H Φωτεινή Τσαλίκογλου είναι καθηγήτρια στο Τμήμα Ψυχολογίας του Παντείου Πανεπιστημίου.