Υποψήφιος Νεοελληνική Γλώσσα

Οδεύουμε ολοταχώς προς την καταστροφή

Παρά τις 80 ομιλίες αρχηγών στον ΟΗΕ για τις κλιματικές αλλαγές

Αν οι κουβέντες μπορούσαν να μειώσουν τις εκπομπές καυσαερίων, τότε η εβδομάδα που πέρασε ήταν καλή. Ξεκίνησε με περισσότερες από 80 ομιλίες από αρχηγούς κρατών στην ειδική συνεδρίαση στον ΟΗΕ και έκλεισε με μια διήμερη «συνάντηση» στον Λευκό Οίκο όπου θα συγκεντρωθούν οι χώρες που ρυπαίνουν περισσότερο. Το πρόβλημα είναι ότι εξακολουθούμε να οδεύουμε ολοταχώς προς μια κλιματική καταστροφή που θα μπορούσαμε να αποφύγουμε. Σκοπός της συνεδρίασης στον ΟΗΕ ήταν να δοθεί ο τόνος του κατεπείγοντος στις διαπραγματεύσεις για την αλλαγή του κλίματος και να προλειανθεί το έδαφος για μια διεθνή συνθήκη που θα επιβάλει πραγματικά όρια στην έκλυση αερίων του θερμοκηπίου. Το Πρωτόκολλο του Κιότο λήγει το 2012 και οι διαπραγματεύσεις αρχίζουν ή μάλλον θα αρχίσουν τον Δεκέμβριο στο Μπαλί αν οι κυβερνήσεις σταματήσουν να κωλυσιεργούν και αρχίσουν να δρουν. Η σημασία του Μπαλί είναι πολύ μεγάλη. Υπάρχει ακόμη η πιθανότητα να αποφύγουμε τις χειρότερες επιπτώσεις από την κλιματική αλλαγή- αυτή η πιθανότητα, όμως, μειώνεται. Οι περισσότερες κυβερνήσεις γενικά αποδέχονται την ανάγκη να μην αυξηθεί η μέση θερμοκρασία του πλανήτη περισσότερο από δύο βαθμούς Κελσίου σε σχέση με τη θερμοκρασία που υπήρχε πριν από τη βιομηχανική επανάσταση.

«Ξέχασαν» τον στόχο του Κιότο
Η κλιματική αλλαγή μάς απειλεί με ανεπανάληπτη οπισθοδρόμηση στην ιστορική μας πρόοδο. Περισσότερες ξηρασίες, πλημμύρες και καταιγίδες θα βυθίσουν ακόμη περισσότερο στη φτώχεια εκατομμύρια ευάλωτους ανθρώπους. Οι μελλοντικές γενιές θα πρέπει να αντιμετωπίζουν δυνητικά καταστροφικές οικολογικές απειλές. Χρειαζόμαστε πολιτική ηγεσία πρώτης τάξης σε διεθνές επίπεδο. Αντιθέτως βλέπουμε τις κυβερνήσεις των πλουσίων χωρών να πραγματοποιούν πολιτικούς ελιγμούς. Αναλογιστείτε το ερώτημα της μείωσης των εκπομπών αερίων ρύπων. Προκειμένου να έχουμε την πιθανότητα να αποφύγουμε επικίνδυνη αλλαγή του κλίματος, οι πλούσιες χώρες θα πρέπει να περιορίσουν τις εκπομπές τους κατά 80% μέχρι το 2050. Η συμφωνία του Κιότο προέβλεπε περικοπές κατά 5% κατά μέσο όρο. Ακόμη και αυτός ο στόχος δεν επιτεύχθηκε από τις περισσότερες ανεπτυγμένες χώρες- η πλειοψηφία αύξησε τις εκπομπές από τότε που υπέγραψε το πρωτόκολλο.

Εκτός από ρητορείες, δύσκολα διακρίνει κανείς πραγματική πρόθεση να αλλάξει η εικόνα. Οι ΗΠΑ, ο σημαντικότερος ρυπαντής του κόσμου, οραματίζεται μια εθελοντική δέσμη «φιλόδοξων» στόχων που κάθε χώρα θα διαπραγματευτεί ξεχωριστά. Οι Ευρωπαίοι εμφανίζουν τις ΗΠΑ σαν το μοναδικό πρόβλημα, ενώ αγνοούν δικές τους αποτυχίες. Η Ε.Ε. έχει υιοθετήσει ορισμένους από τους πιο φιλόδοξους στόχους όσον αφορά τη μείωση της ρύπανσης, αλλά η ενεργειακή της πολιτική την οδηγεί σε άλλη κατεύθυνση. Η ευθυγράμμιση της ενεργειακής πολιτικής με τη μείωση των ρύπων απαιτεί σκληρές πολιτικές επιλογές. Ενώ η αναγκαία τεχνολογία είναι διαθέσιμη, θα εφαρμοστεί μόνο αν οι κυβερνήσεις αλλάξουν τα κίνητρα που παρέχουν. Αυτό σημαίνει τιμολόγηση των εκπομπών μέσω της φορολόγησής τους ή τη θέσπιση ορίων εκπομπών. Το ευρωπαϊκό πρόγραμμα επιβολής ορίων εκπομπών είναι ένα σωστό βήμα, αλλά οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις, περιέργως, δεν έχουν περιορίσει τις εκπομπές όσο θα χρειαζόταν για να συμβαδίζουν με τους περιβαλλοντικούς της στόχους.

Πλούσιοι και αναπτυσσόμενοι
Τι γίνεται με τον αναπτυσσόμενο κόσμο; Μια από τις αδυναμίες του Κιότο είναι ότι δεν περιλαμβάνει σημαντικούς ρυπαντές, όπως η Κίνα και η Ινδία. Πρόκειται για δύο ταχέως αναπτυσσόμενες οικονομίες που βασίζονται στο κάρβουνο για την παραγωγή ενέργειας, συνδυασμός καταστροφικός για το περιβάλλον. Σήμερα οι αναπτυσσόμενες χώρες ευθύνονται για περίπου το μισό όλων των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου και το ποσοστό τους συνεχώς αυξάνεται. Βέβαια, αυτό δεν πρέπει να αποσπάει την προσοχή μας από την ιστορική ευθύνη των πλούσιων κρατών. Η Κίνα μπορεί να εμφανίζεται σαν ο σημαντικότερος ρυπαντής στον κόσμο, όμως αναλογικά με τον πληθυσμό της ρυπαίνει πέντε φορές λιγότερο από τις ΗΠΑ.

Δύο είναι οι προϋποθέσεις ώστε οι σημαντικότεροι ρυπαντές από τις αναπτυσσόμενες να υπογράψουν μια συμφωνία. Πρώτον, οι πλούσιες χώρες πρέπει να δώσουν το καλό παράδειγμα αρχίζοντας πρώτες περικοπές. Δεύτερον, πρέπει να εφαρμόσουν ένα «σχέδιο Μάρσαλ» για τη χρηματοδότηση και τη μεταφορά τεχνολογίας, παρέχοντας στις αναπτυσσόμενες χώρες τους πόρους που χρειάζονται για να ρυπαίνουν λιγότερο. Τέλος, πριν από τη σύνοδο του Μπαλί, οι κυβερνήσεις πρέπει να σοβαρευτούν σχετικά με τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής. Ακόμη και αν επιβάλλουμε σήμερα τις μεγαλύτερες περικοπές στις εκπομπές των ρύπων, η θερμοκρασία του πλανήτη θα αυξάνεται για τουλάχιστον τρεις δεκαετίες. Ενώ οι πλούσιες χώρες μπορούν να προστατεύσουν τους πολίτες τους από τις συνέπειες, στις αναπτυσσόμενες χώρες ο πληθυσμός είναι εκτεθειμένος. Αφού εμείς ευθυνόμαστε για την απειλή, η κοινωνική δικαιοσύνη σίγουρα επιβάλλει να αποζημιώσουμε τα θύματα.

(Κevin Watkins, διευθυντής της Υπηρεσίας Παρακολούθησης της Ανθρώπινης Ανάπτυξης του ΟΗΕ.)

Ερωτήσεις
1. Με ποιους τρόπους καταδεικνύει ο συγγραφέας το πρόβλημα της οικολογικής καταστροφής στη δεύτερη και τρίτη παράγραφο;

2. Να εντοπίσετε την ειρωνεία στον πρόλογο και να σχολιάσετε τη χρήση της.

3. Ποιο είναι το χρέος των πλούσιων χωρών απέναντι στις αναπτυσσόμενες, σύμφωνα με το κείμενο;

4. Η έννοια του όρου: «σχέδιο Μάρσαλ» (για την καλύτερη κατανόηση του κειμένου)

Απαντήσεις
1. Το πρόβλημα της περιβαλλοντικής καταστροφής τονίζεται ιδιαίτερα στη δεύτερη και τρίτη παράγραφο με τους εξής τρόπους: α) με τη χρήση του πρώτου και δεύτερου πληθυντικού ρηματικού προσώπου: μας απειλεί, χρειαζόμαστε, βλέπουμε, αναλογιστείτε, να έχουμε.

β) με χρήση τεκμηρίων: «ξηρασίες, πλημμύρες και καταιγίδες», «να περιορίσουν τις εκπομπές τους κατά 80% μέχρι το 2050. Η συμφωνία του Κιότο προέβλεπε περικοπές κατά 5% κατά μέσο όρο.» γ) με επιλογή κατάλληλων λέξεων, που ενισχύουν το κλίμα ανησυχίας που θέλει να δημιουργήσει ο συγγραφέας, ώστε να αφυπνίσει τον αναγνώστη: «ανεπανάληπτη οπισθοδρόμηση», «εκατομμύρια ευάλωτους ανθρώπους», «καταστροφικές οικολογικές απειλές», «επικίνδυνη αλλαγή του κλίματος», «ο σημαντικότερος ρυπαντής του κόσμου» δ) με δεοντολογική διατύπωση και με χρήση της προστακτικής: «θα πρέπει να αντιμετωπίζουν», «θα πρέπει να περιορίσουν», «αναλογιστείτε το ερώτημα» ε) με αντιθετική σύνδεση: «Αντιθέτως βλέπουμε», «μείωσης των εκπομπών- αύξησε τις εκπομπές», «ρητορείες- πραγματική πρόθεση», «ενώ αγνοούν », «ενώ η αναγκαία παρέχουν».

2. Η ειρωνεία εντοπίζεται στη θεματική περίοδο του προλόγου: «Αν οι κουβέντες μπορούσαν να μειώσουν τις εκπομπές καυσαερίων, τότε η εβδομάδα που πέρασε ήταν καλή.» Ο συγγραφέας επιθυμεί να δείξει εξ αρχής την αδιαφορία των πολιτικών για την οικολογική καταστροφή. Είναι οι κύριοι υπεύθυνοι γι΄ αυτή και η έλλειψη πρωτοβουλιών εκ μέρους τους αποδεικνύει ότι η κατάσταση δύσκολα θα αντιστραφεί. Θέλει ακόμη ο συγγραφέας να τονίσει ότι τέτοια προβλήματα δε λύνονται με συνέδρια και ομιλίες ή ευχές, αλλά με τόλμη και πράξεις. Δεν αρκεί να αναγνωρίζεις το πρόβλημα αλλά και να εφαρμόζεις τις δυνατές λύσεις. Μάλιστα, καθώς η ειρωνεία ανοίγει το άρθρο, δίνει έναν τόνο οικείου και φιλικού ύφους και προσελκύει το ενδιαφέρον του αναγνώστη. Την ειρωνεία επιτείνει και ο υποθετικός λόγος, που συμβάλλει στη σιγουριά του αρθρογράφου ότι η λύση στο οικολογικό πρόβλημα παραμένει μια ουτοπία, στην πεποίθησή του ότι οι ρητορείες θα καλύψουν τα κενά των υποσχέσεων, έως ότου εφησυχάσουν οι συνειδήσεις των ανθρώπων.

3. Στον επίλογο ο συγγραφέας αναφέρει ως συνυπεύθυνες στην οικολογική καταστροφή τις αναπτυσσόμενες χώρες. Μπορεί το μερίδιο ευθύνης τους να είναι μικρότερο, αλλά αποτελούν και αυτές σημαντικούς ρυπαντές του περιβάλλοντος. Όταν μάλιστα σε αυτές τις χώρες συμπεριλαμβάνονται η Κίνα και η Ινδία, των οποίων οι οικονομίες αναπτύσσονται με γρήγορους ρυθμούς, καταλαβαίνει κανείς το μέγεθος του προβλήματος. Δεν πρέπει, όμως, να ξεγελάει το γεγονός αυτό και να λησμονούμε τους βασικούς και πιο επικίνδυνους ρυπαντές του περιβάλλοντος, τις πλούσιες και αναπτυγμένες χώρες. Η λύση λοιπόν θα δοθεί από αυτές. Έχουν χρέος να αρχίσουν πρώτα αυτές τις περικοπές στη ρύπανση, αλλά και να οδηγήσουν τις αναπτυσσόμενες με την παροχή τεχνογνωσίας στον περιορισμό των ρύπων. Είναι ένα είδος «δικαιοσύνης» που πρέπει να αποδώσει ο ανεπτυγμένος κόσμος στον αναπτυσσόμενο, αφού, κατά το συγγραφέα, οι πολίτες του τελευταίου είναι τα θύματα.

4. «Σχέδιο Μάρσαλ»: (Ευρωπαϊκό Πρόγραμμα Ανορθώσεως, 1948-1952) πρόγραμμα που τέθηκε σε εφαρμογή από τις ΗΠΑ και απέβλεπε στην αποκατάσταση των δυτικοευρωπαϊκών χωρών και των χωρών της νότιας Ευρώπης μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, προκειμένου να δημιουργηθούν συνθήκες σταθερότητας, υπό τις οποίες θα μπορούσαν να επιβιώσουν οι δημοκρατικοί θεσμοί.

ΤΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΙΜΕΛΗΘΗΚΕ ΤΟ ΦΙΛΟΛΟΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΤΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ ΟΡΜΗ- ΠΑΤΡΑ