Γνώμη Γράμμα από μακριά

Γράφω στο σαλόνι ενός μικρού ξενοδοχείου, σε μια κωμόπολη της Ανατολίας, 700 χιλιόμετρα ανατολικά της Κωνσταντινούπολης, χίλια και βάλε χιλιόμετρα από την Αθήνα. Το κείμενό μου θα φθάσει στην εφημερίδα μέσω Διαδικτύου. Και με τον ίδιο τρόπο θα το διαβάσω κι εγώ: Κάθε βράδυ, επιστρέφοντας από την περιήγηση σε λασπωμένα χωριά, που ο χρόνος μοιάζει να έχει λησμονήσει, συνδέω τον μικρό μου υπολογιστή με το Ίντερνετ και αλλάζω εποχή. Μαζεύω τις ειδήσεις από την Ελλάδα και τον κόσμο, ξεφυλλίζω τις ηλεκτρονικές εκδόσεις των ελληνικών εφημερίδων, παίρνω ηλεκτρονική αλληλογραφία, ενημερώνομαι ακόμη και για το καθημερινό ρεπορτάζ της αγαπημένης μου ομάδας.

Δεν πάνε και πολλά χρόνια, που σε ένα αντίστοιχο ταξίδι σε αυτά τα μέρη θεωρούσα τον εαυτό μου τυχερό αν έβρισκα τηλεφωνική γραμμή να μάθω τα νέα των δικών μου. Τώρα, ταξιδεύω κουβαλώντας, σαν καύκαλο χελώνας, όλο το σύμπαν των καθημερινών μου επικοινωνιών. Η αλλαγή είναι δραστική.

Μα, είναι λιγότερο δραστική, και πολύ λιγότερο σημαντική, από την αλλαγή που έχει, ανεπαισθήτως, συντελεσθεί, εδώ και λίγα χρόνια, στη σχέση του καθενός από εμάς με τον κόσμο των πληροφοριών και των ειδήσεων.

Κάποτε- και αυτό το «κάποτε» τοποθετείται πριν από 15-20 χρόνια- οι ειδήσεις κατελάμβαναν 20-30 λεπτά στο 24ωρο ενός μέσου ανθρώπου. Όσο να ξεφυλλίσει την εφημερίδα του ή να δει τις ειδήσεις στο ένα και μοναδικό τηλεοπτικό δελτίο της ημέρας. Αν κάποιο έκτακτο, κοσμοϊστορικό γεγονός δεν τάραζε τη ρουτίνα, ο υπόλοιπος χρόνος της ημέρας περνούσε μακριά από το σύμπαν των ειδήσεων. Μια ζωή news-free. Τώρα πια, οι άνθρωποι ζουν βομβαρδιζόμενοι από ειδήσεις και πληροφορίες όλο το 24ωρο, δίχως διακοπή. Το Ίντερνετ, το ραδιόφωνο, η τηλεόραση μεταδίδουν αδιάκοπα έναν ορυμαγδό πληροφοριών. Κι αν δεν θέλεις να τις ψάξεις θα σε ψάξουν αυτές. Είναι αδύνατον να μπεις σε ένα γραφείο, να στηθείς στην ουρά μιας

Οι άνθρωποι ζουν βομβαρδιζόμενοι από ειδήσεις και πληροφορίες όλο το 24ωρο, δίχως διακοπή. Το Ίντερνετ, το ραδιόφωνο, η τηλεόραση μεταδίδουν αδιάκοπα έναν ορυμαγδό πληροφοριών. Κι αν δεν θέλεις να τις ψάξεις, θα σε ψάξουν αυτές

τράπεζας, να μπεις σε ταξί ή να πάρεις το μετρό χωρίς να σκοντάψεις σε μια ανοιχτή τηλεόραση, ένα ειδησεογραφικό ραδιόφωνο, μια φρι εφημερίδα. Η αλλαγή είναι συγκλονιστική. Και τις συνέπειές της είναι αμφίβολο αν μπορούμε να τις μετρήσουμε όλες.

Τόσο, πάντως, καταλαβαίνουμε: Έχει αλλάξει εκ θεμελίων τη φύση και τον ρόλο των μίντια, τη σχέση μας μαζί τους, τον τρόπο που συγκροτείται η λεγόμενη «δημόσια σφαίρα» και δομείται η σχέση του κάθε ιδιώτη-πολίτη με αυτήν. Και, στο τρίγωνο Κοινωνία- Μίντια- Πολιτική, η θάλασσα είναι μονίμως τρικυμιώδης, με ανέμους πολλών Μπωφόρ.

Οι κίνδυνοι είναι προφανείς: Ο κίνδυνος μιας εξουθενωμένης, αδύναμης πολιτικής, που την βομβαρδίζουν με αρνητικά στερεότυπα τα μίντια και τη σέρνουν από τη μύτη σε μια ατζέντα συντηρητικού λαϊκισμού. Ο κίνδυνος (και ο μεγάλος πειρασμός) να αντισταθεί η πολιτική στην πίεση αυτή πιέζοντας με τη σειρά της τα μίντια (λογοκρισία), εξαγοράζοντας την εύνοιά τους (διαπλοκή) ή επιχειρώντας να υπονομεύσει το κύρος τους. Και, τέλος, ο κίνδυνος να συγκροτείται η δημόσια σφαίρα με μόνον συνεκτικό ιστό την ψυχαγωγική αφήγηση των μίντια- σαν την ιστορία της εύθυμης πλην δακρύουσας ζωντοχήρας (αποκλείεται να μην την έχετε δει) που περιφέρει σε συνέχειες το ερωτικό της δράμα με έναν σκορδόπιστο Αλβανό από κανάλι σε κανάλι.

Σηκώνει μεγάλη συζήτηση το πράγμα. Αλλά ας αρχίσουμε τη συζήτηση από εδώ: Τι συνιστά προοδευτική πολιτική απάντηση στο πρόβλημα; Τι πρέπει να κάνει μια προοδευτική δύναμη, που δεν θέλει ούτε να λογοκρίνει ούτε να εξαγοράσει διά της διαπλοκής; Να καταγγείλει τη μιντιοκρατία είναι η μία, η εύκολη λύση. Να αξιοποιήσει τις νέες, πρωτοφανείς στην ανθρώπινη ιστορία ευκαιρίες για μια ανασυγκρότηση της δημόσιας σφαίρας θα ήταν η δυσκολότερη, μα πολύ δημιουργικότερη. Κι αν χρειάζεται απόδειξη, ιδού: Χάρις σε αυτό το νέο, απέραντο και πανταχού παρόν σύμπαν των ειδήσεων, των επικοινωνιών και της ανταλλαγής πληροφοριών, ένα αυθόρμητο κίνημα δίχως δίκτυο, οργάνωση και μέσα κατάφερε να κινητοποιήσει μέσα σε λίγες ώρες χιλιάδες ανθρώπους στην πιο μεγάλη και ελπιδοφόρα διαδήλωση των τελευταίων χρόνων- εκείνη τη θερινή, για το περιβάλλον…