Υποψήφιος Έκθεση

Τι σχέση έχει ο πλούτος με την ευτυχία;

1. Μια φορά και έναν καιρό λέει το παραμύθι μια μεγάλη εταιρεία χάρισε λίπασμα σε χωρικούς της Αφρικής για να διπλασιάσουν τη σοδειά τους. Αυτό και έγινε. Οι επιχειρηματίες πίστεψαν ότι είχαν σπείρει τους σπόρους της αποτελεσματικής γεωργίας. Αλίμονο, όμως, την επόμενη χρονιά οι χωρικοί δε φύτεψαν τίποτε. “Γιατί δε φυτεύετε;” ρώτησαν οι επιχειρηματίες. Οι χωρικοί θεώρησαν ανόητη την ερώτηση. “Η τελευταία σοδειά διπλασιάστηκε” απάντησαν “μας φτάνει για να θρέψουμε τις οικογένειές μας ως του χρόνου”. Αληθινή ή όχι η ιστορία αυτή δείχνει με το χαρακτηριστικότερο τρόπο τις διαφορετικές απαντήσεις του καθενός στην ερώτηση: πόσα χρειάζεται ο άνθρωπος; Άλλοι απαντούν “Αρκετά για να ζήσει”, άλλοι: “Όσο περισσότερα γίνεται”. Οι τελευταίοι σίγουρα πλουτίζουν. Άραγε γίνονται και ευτυχισμένοι;

2. Εύκολα επιβεβαιώνεται το γεγονός ότι πλούτος και ευτυχία συνήθως δεν πάνε μαζί. Όποιος επισκέπτεται την Ευρώπη απορεί με τα σοβαρά πρόσωπα και τα σουφρωμένα φρύδια των ανθρώπων στις πιο ευημερούσες χώρες. Στη Λατινική Αμερική, συχνά μαγεύεται από το γέλιο και την ευτυχία που βλέπει ακόμη και στους φτωχότερους. Κατά τη δεκαετία του 80, ζητήθηκε από Δυτικοευρωπαίους να απαντήσουν στη “μητέρα όλων των ερωτήσεων”: είστε ευτυχισμένοι; Οι Γερμανοί,-οι πλουσιότεροι- αποδείχτηκαν οι πιο δυστυχισμένοι. Οι Ιρλανδοί και οι Πορτογάλοι-οι φτωχότεροιφάνηκαν οι πιο ευτυχισμένοι. Το 1998 παγκόσμια έρευνα της Αgnus Reid Group κατέληξε στη διαμόρφωση ενός Δείκτη Ελπίδας ζητώντας από τους ανθρώπους να απαντήσουν πόσο αισιόδοξοι ένιωθαν για το μέλλον. Η απαισιοδοξία κυριάρχησε στην Ευρώπη, ιδιαίτερα στις χώρες εκατέρωθεν του Ρήνου. Στη Γερμανία (κατά κεφαλή ΑΕΠ 28.000 δολάρια), μόλις το 18% των ερωτηθέντων έβλεπαν το μέλλον με προσμονή και στη Γαλλία (26.000 δολάρια) το αντίστοιχο ποσοστό έφτανε το 17%. Αντίστοιχα, Νότια Αφρική (3.500 δολ.) και Βραζιλία (4.400 δολ) τοποθετήθηκαν στο 42% και 64% του Δείκτη Ελπίδας.

3. Δεν είναι καινούριο το συμπέρασμα ότι η σχέση μεταξύ υλικής ευημερίας και συναισθηματικής ισορροπίας είναι μάλλον αντιστρόφως ανάλογη. Όταν ο Ιησούς διακήρυξε ότι “ουκ επ΄ άρτω μόνον ζήσεται άνθρωπος”, υπενθύμισε σε όλους όσοι θεωρούν τον άνθρωπο μόνο ως homo economicus τις υλιστικές παρωπίδες τους. “Αναρωτήσου αν είσαι ευτυχισμένος και αμέσως θα πάψεις να είσαι” έγραφε ο Τζον Στιούαρτ Μιλ περισσότερο από 100 χρόνια πριν. Για τους διανοούμενους το κυνήγι της ευτυχίας είναι κάτι ανάρμοστο για έναν καλλιεργημένο άνθρωπο. Η αγωνία και η απογοήτευση εκλαμβάνονται ως χαρακτηριστικά του εμβριθούς στοχασμού και η καλοπροβαρισμένη συνοφρύωση ως “σήμα κατατεθέν” του. Ο πόνος συχνά θεωρείται όχι μόνο προϋπόθεση βαθιάς γνώσης αλλά και λόγος ύπαρξης. Πάσχω, άρα υπάρχω. Ο Μαρσέλ Προυστ, από τους πλέον ανικανοποίητους όλων των εποχών, υποστήριζε ότι ο μοναδικός δυνάμει παράδεισος είναι εκείνος που χάσαμε. Κι αν δεν υπάρχουν σοβαρά προβλήματα μπορούμε πάντα να εφεύρουμε ένα.

4.Με τη συνειδητοποίηση ότι “ο πλούτος δε φέρνει την ευτυχία” ζητείται πλέον ένα νέο μέτρο για την ανθρώπινη ανάπτυξη. Η σημερινή κλίμακα, ο Δείκτης Ανθρώπινης Ανάπτυξης των Ηνωμένων Εθνών, ταξινομεί τις χώρες με βάση το κατα κεφαλή εισόδημα, το ποσοστό γνώσης ανάγνωσης και γραφής και τον προσδοκώμενο μέσο όρο ζωής. Αυτά τα κριτήρια-τι έκπληξη…- επέλεξαν άνθρωποι με υψηλό κατά κεφαλή εισόδημα, υψηλά επίπεδα γνώσης γραφής και ανάγνωσης και υψηλό προσδοκώμενο μέσο όρο ζωής. Στο δείκτη αυτό μια χώρα με μεγάλο ποσοστό αναλφάβητων και βραχύβιων αγροτών βαθμολογείται στην ουσία με μηδέν. Μια χώρα νευρωτικών με δύο διδακτορικά έκαστος, που ζουν ως τα 90 χρόνια τους, βαθμολογείται με άριστα. Οι Μπακούτου, φυλή του Κογκό, ανέκαθεν θεωρούσαν τη λογική του λευκού ανθρώπου λιγάκι “παλαβή”. Τον αποκαλούν “νυχτερίδα που αποφασίζει να πετάξει, αλλά δεν ξέρει που να πάει”. 5. Αν πιστέψουμε την ιστορία του επιχειρηματία και του ψαρά, σύμφωνοι με τους Μπακούτου είναι και κάποιοι Μεξικανοί. Εποχή διακοπών σε ένα ψαροχώρι: Αμερικανός επιχειρηματίας παρακολουθεί ντόπιο ψαρά να βγαίνει από τη βάρκα του με μικρή ψαριά. “Γιατί δε μένεις λίγο ακόμη στη θάλασσα, να πιάσεις περισσότερα ψάρια;” ρωτά ο επισκέπτης. “Μ΄ αρέσει να περνώ την ώρα μου με τα παιδιά μου, να παίρνω τον υπνάκο μου με τη γυναίκα μου, να παίζω κιθάρα με τους φίλους μου” απαντά ο Μεξικανός. Ο Αμερικανός δεν εντυπωσιάζεται. “Αν δούλευες σκληρότερα, θα μπορούσες να αγοράσεις και δεύτερη βάρκα κι ύστερα ολόκληρο στόλο. Θα μπορούσες να γίνεις επικεφαλής μιας μεγάλης εταιρείας, να μετακομίσεις στη Νέα Υόρκη και να μπεις στη Γουώλ Στρητ. Στο τέλος θα μπορούσες να πουλήσεις τις μετοχές σου και να γίνεις πάμπλουτος”. “Κι ύστερα, σενιόρ;” ρωτά ο ψαράς. “Ύστερα έρχεται το καλύτερο” απαντά ο επιχειρηματίας “Παίρνεις σύνταξη. Μετακομίζεις σ΄ ένα μεξικάνικο ψαροχώρι. Παίρνεις τον υπνάκο σου με τη γυναίκα σου και παίζεις με τα παιδιά σου…”.

(Κείμενο από τον ημερήσιο τύπο) Β. ΠΑPΑΤΗΡΗΣΕΙΣ 1. Ποιο το θέμα και ποια η θέση του συγγραφέα; 2. Ποιος ο κυρίαρχος τρόπος πειθούς στην παράγραφο 2, ποιος στην 3 και ποιος στην 4; 3. Tο κείμενο αρχίζει και τελειώνει με μια αφήγηση. Ποια η σκοπιμότητα της επιλογής αυτής;

4. Σύμφωνα με το συγγραφέα του κειμένου “ο πλούτος δε φέρνει την ευτυχία” και ο τρόπος που ζεί σήμερα ο δυτικός άνθρωπος του προκαλεί πολλά προβλήματα. Γνωρίζοντας ότι το κυρίαρχο πρότυπο ζωής στην εποχή μας είναι το καταναλωτικό να διατυπώσετε τη δική σας γνώμη σχετικά με το κατά πόσο ο καταναλωτισμός μπορεί να εξασφαλίσει στον άνθρωπο την ευτυχία με ένα άρθρο 500 λέξεων.

Γ. ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ 1. Tο θέμα του συγγραφέα αναφέρεται στην πρώτη παράγραφο και συγκεκριμένα προσδιορίζεται με τις φράσεις “Αληθινή ή όχι η ιστορία αυτή δείχνει με το χαρακτηριστικότερο τρόπο τις διαφορετικές απαντήσεις του καθενός στην ερώτηση: πόσα χρειάζεται ο άνθρωπος; Άλλοι απαντούν “Αρκετά για να ζήσει”, άλλοι: “Όσο περισσότερα γίνεται”. Οι τελευταίοι σίγουρα πλουτίζουν. Άραγε γίνονται και ευτυχισμένοι;”. Η θέση του αποκαλύπτεται στην αρχή της δεύτερης παραγράφου “Εύκολα επιβεβαιώνεται το γεγονός ότι πλούτος και ευτυχία συνήθως δεν πάνε μαζί “. 2. Στη 2η παράγραφο ο συγγραφέας επικαλείται κατά κύριο λόγο τη λογική και χρησιμοποιεί μεγάλο αριθμό τεκμηρίων. Έτσι έχουμε στατιστικά δεδομένα (“Στη Γερμανία…το ποσοστό…17%”), αποτελέσματα έρευνας (“Κατά τη δεκαετία του ΄80 ζητήθηκε από τους Δυτικοευρωπαίους…”). Στην 3η παράγραφο κυριαρχούν οι απόψεις αυθεντιών (“ο Ιησούς διακήρυξε…”, «ο Τζον Στιουαρτ Μιλλ έγραφε », «ο Μαρσέλ Προυστ υποστήριζε »). Στην 4η παράγραφο επικρατεί η επίκληση στο συναίσθημα κυρίως μέσω της ειρωνείας («-τι έκπληξη…-», «Μια χώρα νευρωτικών »).

3. Η επιλογή αυτή συνδέεται με το σκοπό του κειμένου που είναι να πείσει τον αναγνώστη για τη θέση που υποστηρίζει ο συγγραφέας. Οι αφηγήσεις αυτές προσελκύουν το ενδιαφέρον μας και εντυπώνονται στη μνήμη μας λειτουργώντας ως παραβολές, δηλαδή ως αλληγορικές διηγήσεις που περιέχουν ένα συγκεκριμένο ηθικό μήνυμα. Το μήνυμα αυτό υποστηρίζει περισσότερο παραστατικά τη θέση του συγγραφέα.

4.ΠΡΟΛΟΓΟΣ ΚΑΤΑΝΑΛΩΤΙΣΜΟΣ ΜΙΑ ΨΕΥΔΑΙΣΘΗΣΗ ΕΥΤΥΧΙΑΣ [ΘΕΜΑ] Μια γρήγορη και πρόχειρη επισκόπηση των περισσότερων διαφημίσεων αλλά και όλων των μηχανισμών εμπορικής προπαγάνδας των ημερών μας θα κατέληγε εύκολα στο συμπέρασμα ότι η ευτυχία είναι το μεγάλο ζητούμενο για το σημερινό καταναλωτή εφόσον όλα τα προβαλλόμενα αγαθά αυτό υπόσχονται και εκεί αποσκοπούν. Με γρήγορους ρυθμούς και μαζική προβολή ο πολιτισμός μας υιοθέτησε ένα καταναλωτικό μοντέλο ζωής που βασίζεται στην υλική ευημερία και κατ΄ επέκταση στη συσσώρευση αγαθών με την ελπίδα ότι μέσω της υλικής αυτής άνεσης ο άνθρωπος θα κατακτούσε την ικανοποίηση που φέρνει την πολυπόθητη ευτυχία. [ΘΕΣΗ] Είναι, όμως, τόσο απλά τα πράγματα, όσο τα παρουσιάζουν οι οπαδοί της καλοπέρασης και του ξενόφερτου «λάιφστάιλ»; Τα σκοτεινά σημεία της σημερινής πραγματικότητας δεν κρύβονται πίσω την εφήμερη λάμψη της καταναλωτικής ματαιοδοξίας ΚΥΡΙΟ ΜΕΡΟΣ – Από τη μια πλευρά, αν η ευτυχία του ανθρώπου προσδιορίζεται ως δυνατότητα κάλυψης όλων των αναγκών μας, τότε οι μηχανισμοί της αγοράς βρίσκουν πάντοτε τον τρόπο να ικανοποιήσουν οποιαδήποτε ανάγκη και απαίτηση που προκύπτει. Ο νόμος της προσφοράς και της ζήτησης είναι τόσο ισχυρός, ώστε να εκπληρώνει κάθε σχεδόν επιθυμία του καταναλωτή προτού ακόμη αυτή εκδηλωθεί. Είναι αλήθεια ότι χάρη στο καταναλωτικό πρότυπο και την επέκταση της ελεύθερης αγοράς πολλά αγαθά έγιναν προσιτά σε πολύ περισσότερους. Μια καινούρια μορφή ισότητας διαμορφώθηκε με βάση τη δυνατότητα πρόσβασης στη χρήση νέων αγαθών αλλά και στην απόλαυση που προκύπτει από αυτά.

– Ωστόσο, το πρόβλημα της ανθρώπινης ευτυχίας παραμένει εξαιρετικά πολύπλοκο και η προσπάθεια να επιλυθεί δυσχεραίνεται εξαιτίας και της υποκειμενικότητάς του. Είναι αδύνατο να θέσουμε αντικειμενικά κριτήρια με τα οποία θα προσδιορίζεται και θα μετριέται επακριβώς η έννοια αυτή. Έτσι τα υλικά αγαθά και η ευημερία που τα συνοδεύει αποτελούν, ασφαλώς, μια απο τις προϋποθέσεις για την προσέγγιση της ευτυχίας, όμως δεν καλύπτουν την ευρύτητα της έννοιας.

– Επιπρόσθετα τα βασικά προβλήματα που συνοδεύουν τον καταναλωτισμό είναι πολλά και ποικίλα με αποτέλεσμα να στερεί πολλά περισσότερα από αυτά που προσφέρει. Συγκεκριμένα, το άγχος συσσώρευσης αγαθών, η δημιουργία πλαστών αναγκών, η κυριαρχία του εφήμερου, η υποκατάσταση της ποιότητας από την ποσότητα, η προβολή του ατομικού συμφέροντος πάνω από το κοινωνικό, η κυριαρχία του “έχειν” και του “φαίνεσθαι” πάνω στο “είναι”, η κυριαρχία του πνεύματος της ευκολίας και του γρήγορου κέρδους, η απουσία εσωτερικής ζωής κουράζουν το σημερινό άνθρωπο και κάθε άλλο παρά του εξασφαλίζουν την ευτυχία.

– Γενικότερα η μονομέρεια του καταναλωτικού τρόπου ζωής εγκλωβίζει το σημερινό άνθρωπο σε ρόλους τυποποιημένους που δεν αφήνουν περιθώρια εκδήλωσης της ψυχοσυναισθηματικής του διάστασης. Ο ανταγωνισμός στο πλαίσιο της καταναλωτικής επίδειξης και οι αξεπέραστες αντιφάσεις του οικονομικού αυτού συστήματος εξουθενώνουν τις ψυχικές μας αντοχές χωρίς να προσφέρουν διέξοδο στις βαθύτερες αναζητήσεις μας. Ο υπέρμετρος καταναλωτισμός μας αποκόπτει τόσο από το φυσικό περιβάλλον όσο και από το παρελθόν, τις ρίζες μας. Ο άνθρωπος τελικά διαπιστώνει ότι βρίσκεται μόνος σε ένα κόσμο που αδιαφορεί για την εσωτερική του ισορροπία και προσπαθεί απλώς να τον εντυπωσιάσει με εφήμερα επιφανειακά και ανεπαρκή εμπορικά αγαθά. Πρόκειται για ένα φαύλο κύκλο.

ΕΠΙΛΟΓΟΣ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ Όσο τα προβλήματα που συνοδεύουν τον καταναλωτισμό θα πολλαπλασιάζονται, τόσο θα αποκαλύπτεται η αδυναμία του να εξασφαλίσει την ευτυχία στον άνθρωπο. Η αναζήτηση τη ευτυχίας αποτελεί προσωπική υπόθεση για κάθε άνθρωπο και το στοιχείο αυτό πρέπει να θεωρηθεί θετικό επειδή αποδεικνύει τη μοναδικότητα και την ιδιαιτερότητα της ύπαρξης μας.

ΤΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΙΜΕΛΗΘΗΚΑΝ ΤΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ
ΣΥΓΧΡΟΝΟ