Μικρός… Μόμπι Ντικ ξεβράστηκε στην Κάρπαθο

Μία νεαρή φάλαινα φυσητήρας εκβράσθηκε νεκρή στην περιοχή Λεύκος της Καρπάθου. Οι επιστήμονες που πήγαν στο νησί, πήραν δείγματα από το νεκρό κήτος, προκειμένου να διαπιστώσουν τι ήταν αυτό που σκότωσε μία από τις τελευταίες φάλαινες αυτού του εντυπωσιακού είδους στα ελληνικά νερά.

Τη νεκρή φάλαινα εντόπισαν ο Γιώργος και η Έλκε Μαργέτη που ζουν στην περιοχή του Λεύκου και έσπευσαν να ειδοποιήσουν τους επιστήμονες του Υδροβιολογικού Σταθμού της Ρόδου και στη συνέχεια το Ινστιτούτο Κητολογικών Ερευνών Πέλαγος. Ομάδα του Ινστιτούτου με επικεφαλής τον κ. Γιώργο Παξιμάδη μετέβη στην Κάρπαθο, όπου στήθηκε μια ολόκληρη επιχείρηση με τη βοήθεια της

Ο ΖΕΥΣ ΚΑΙ Η ΠΑΤΣΥ

Στη Κρήτη έχουν φωτοταυτοποιηθεί ο Ζευς, η Αμαζόνα, ο Τρύπος, ο Αντώνης, η Πάτσυ και άλλες φάλαινες

Πυροσβεστικής και δύο ανυψωτικών μηχανημάτων για να μεταφερθεί από την ακτή η φάλαινα και στη συνέχεια να ταφεί.

«Η φάλαινα ήταν σε προχωρημένη σήψη όταν τη βρήκαμε», λέει η κ. Έλκε Μαργέτη. Πάντως, το ζώο δεν έφερε εμφανή εξωτερικά τραύματα που να δείχνουν ότι έχει χτυπηθεί από πλοίο ή από κάποιο καρχαριοειδές, ενώ τα δείγματα βιολογικού υλικού αναμένεται να εξετασθούν από αύριο.

Όπως διαπιστώθηκε όμως, πρόκειται για μια νεαρή θηλυκιά φάλαινα, μήκους περίπου οκτώ μέτρων, ενώ το βάρος της ξεπερνούσε τους επτά τόνους. Σύμφωνα με τους επιστήμονες, πρέπει να ήταν νεκρή εδώ και δύο εβδομάδες και να εκβράσθηκε στην παραλία Λεύκου λόγω της θαλασσοταραχής των τελευταίων ημερών στην περιοχή των Δωδεκανήσων.

Στην Κάρπαθο, πάντως, είχε εκβρασθεί νεκρή φάλαινα φυσητήρας και το 1964.

Μικρός πληθυσμός στο Αιγαίο
Μόλις 160 φάλαινες φυσητήρες έχουν καταγραφεί στις ελληνικές θάλασσες τα τελευταία δέκα χρόνια, από τη στιγμή, δηλαδή, που το Ινστιτούτο Κητολογικών Ερευνών Πέλαγος άρχισε τη συστηματική προσπάθεια για τον εντοπισμό τους. Όπως λέει στα «ΝΕΑ» ο κ. Αλ. Φραντζής, πρόεδρος του Ινστιτούτου- δρ Βιολογικής Ωκεανογραφίας, εκτιμάται ότι ο συνολικός πληθυσμός ανέρχεται περίπου σε 180 ζώα.

«Οι φάλαινες φυσητήρες απειλούνται κυρίως από την ανθρώπινη δραστηριότητα. Δεν υπάρχουν ακόμη ενδείξεις ότι επηρεάζονται- τουλάχιστον στη Μεσόγειο- από τις κλιματικές αλλαγές», αναφέρει ο κ. Φραντζής. Και εξηγεί: «Οι συγκρούσεις τους με πλοία- όχι μόνο της ακτοπλοΐας, αλλά και εμπορικά- είναι σημαντική απειλή. Όπως έχουμε διαπιστώσει από τις τρεις φάλαινες που εκβράζονται νεκρές- κατά μέσον όρο- ανά διετία, οι δύο υπέκυψαν ύστερα από σύγκρουση με πλοίο. Μεγάλη απειλή επίσης είναι τα αφρόδιχτα- τα τείχη του θανάτου, όπως λέμε-, που ναι μεν είναι παράνομα, αφού σαρώνουν τα πάντα σε μήκος χιλιομέτρων, εντούτοις κάποιοι γείτονές μας – Ιταλοί και Τούρκοι- διαπιστώνεται ότι εξακολουθούν να τα χρησιμοποιούν».

«Δακτυλικό αποτύπωμα»
Στη διάρκεια της έρευνας, το Ινστιτούτο Πέλαγος έχει καταφέρει να ταυτοποιήσει φωτογραφικά συνολικά 160 φάλαινες φυσητήρες. Κάθε ζώο έχει στην ουρά του ξεχωριστά χαρακτηριστικά- σημάδια, σκισίματα, σχήματα που αποτελούν το «δακτυλικό αποτύπωμα» της φάλαινας. «Στη Νοτιοδυτική Κρήτη έχουν φωτοταυτοποιηθεί ο Ζευς, η Αμαζόνα, ο Τρύπος, ο Αντώνης, η Πάτσυ και άλλες», λέει ο κ. Φραντζής. Παράλληλα, όμως, η επιστημονική ομάδα του Ινστιτούτου έχει διαπιστώσει θαυμαστές λεπτομέρειες από την κοινωνική οργάνωση, την επικοινωνία των φαλαινών μεταξύ τους, τις συνήθειές τους. «Επικοινωνούν μεταξύ τους με ήχους, έχουν μια δική τους γλώσσα- κώδικα επικοινωνίας τα μέλη μιας ομάδας. Άλλωστε, η αποκωδικοποίηση αυτών των ήχων των codas, αποτελεί μία από τις πιο συγκλονιστικές προκλήσεις της κητολογίας», εξηγεί ο κ. Φραντζής.

Καταδύσεις στα 1.000 μέτρα!
Οι φυσητήρες καταδύονται συνήθως σε βάθος 1.000 μέτρων, όπου μπορούν να εντοπίζουν την τροφή τους. «Τρέφονται με καλαμάρια, τα οποία βρίσκονται σε μεγάλα βάθη και ως εκ τούτου δεν αλιεύοντα. Στην πραγματικότητα, τα συγκεκριμένα καλαμάρια τα βλέπουμε μόνο στα στομάχια των νεκρών φαλαινών και το μήκος τους φθάνει έως και ενάμισι μέτρο», λέει ο πρόεδρος του Ινστιτούτου Πέλαγος.


Παρείσακτα τα αρσενικά

ΟΙ ΚΟΙΝΟΤΗΤΕΣ των φυσητήρων είναι «μητρογραμμικές». Σε μικρές ομάδες ζουν μαζί μόνο τα θηλυκά: η «γιαγιά», η «μάνα», οι «εγγονές», ενώ τα αρσενικά ζουν μόνα τους, προσεγγίζουν τις ομάδες των θηλυκών μόνο την περίοδο της αναπαραγωγής και τα νεαρά αρσενικά μένουν με τις μητέρες τους περίπου έως τα δέκα τους χρόνια, τόσο όσο να κοινωνικοποιηθούν. Στη συνέχεια εντάσσονται σε μικρές ομάδες με συνομήλικά τους αρσενικά- τα λεγόμενα bachelor groups- και ενώ βιολογικά μπορούν να αναπαραχθούν μετά τα 15 τους χρόνια, εντούτοις παρατηρείται ότι ζευγαρώνουν γύρω στα τριάντα. Οι φυσητήρες ζουν κατά μέσον όρο 70 χρόνια και τα θηλυκά- σε αντίθεση με τα αρσενικά- παραμένουν στις ομάδες τους έως το τέλος της ζωής τους. «Οι γιαγιάδες», λέει ο κ. Φραντζής, «μετά τα 40-45 χρόνια τους δεν είναι γόνιμες. Παραμένουν όμως στις ομάδες και αναλαμβάνουν να μεταφέρουν τις γνώσεις τους στα νεαρότερα μέλη: τα βοηθούν να εντοπίζουν την τροφή ή προσέχουν τα μικρά όταν οι μητέρες πρέπει να καταδυθούν σε μεγαλύτερα βάθη».