Το κλάμα βγήκε από το σινεμά

Γιατί κλαίμε στον κινηματογράφο; Είναι άραγε η ταινία ή η ψυχολογική αποσκευή που κουβαλάμε; Η συναισθηματική συμμετοχή ή κάποιο συναίσθημα ενοχής; Πρόκειται για γενετικό, άραγε ή πολιτισμικό προσδιορισμό. Ή μήπως εκείνο το βράδυ ξεσπάσαμε στα κλάματα επειδή λίγο νωρίτερα το αφεντικό είχε αρνηθεί να μας δώσει άδεια για τα Χριστούγεννα;
Αυτό που γνωρίζουμε πράγματι είναι τα εξής: όλοι κλαίμε στον κινηματογράφο, σε διαφορετικούς βαθμούς. Μερικοί από εμάς είναι καταρράκτες, άλλοι Σαχάρες με τα δάκρυα σπάνια σαν τις οάσεις. Και οι περισσότεροι βρισκόμαστε κάπου στη μέση. Το ερέθισμα μπορεί να είναι η ηθική αδικία στη «Λίστα του Σίντλερ» ή το κόμπιασμα στον λαιμό του Χιθ Λέτζερ όταν ομολογεί αυτά τα απαγορευμένα αισθήματά του στο «Μπρόουκμπακ Μάουντεν».

Όποιο κι αν είναι το εξωτερικό ερέθισμα, διαλύει τα εσωτερικά μας φράγματα. Και καθώς το σκοτάδι της κινηματογραφικής αίθουσας μας τυλίγει σ΄ έναν μανδύα πλήρους ανοχής, αφηνόμαστε. Είμαστε καθισμένοι, με δακρυσμένα μάτια, ευάλωτοι και αδύναμοι. Και δενόμαστε συναισθηματικά με τους χαρακτήρες στην ταινία όπως με πραγματικούς ανθρώπους. Λέμε πως η ταινία «μας άγγιξε», πως «ταυτιστήκαμε με τους ήρωες», πως «μίλησε σε κάτι μέσα μας».

Οι πολιτισμικοί μύθοι
Όταν μιλάμε για το θέμα αυτό, αμέσως προκύπτουν οι πολιτισμικοί μύθοι: οι γυναίκες κλαίνε περισσότερο από τους άντρες. Οι άντρες κλαίνε μόνο αν κάποιος τους ρίξει πιπέρι στα μάτια. Τι γίνεται όμως μ΄ εκείνες τις γυναίκες που ξεκαρδίστηκαν στις «Ανθισμένες Μανόλιες» ή με τους άνδρες που έκλαιγαν σαν μωρά όταν σκοτώθηκε ο Μίστερ Σποκ στο «Σταρ Τρεκ»; Σηκώνουμε τα χέρια ψηλά σ΄ αυτές τις «εξαιρέσεις» και το μυστήριο βαθαίνει.

Με το θέμα ασχολήθηκαν επιστήμονες και στοχαστές. Ερευνώντας την ψυχοφυσιολογία του κλάματος στις αρχές της δεκαετίας του 1980, ο βιοχημικός Ουίλιαμ Φρέι και η Μάριελ Λάνγκσεθ κατέληξαν στο συμπέρασμα (στο βιβλίο τους «Κλάμα: Το μυστήριο των δακρύων») ότι αγόρια και κορίτσια κλαίνε εξίσου ώς την εφηβεία τους. Μετά η τεστοστερόνη στα αγόρια και τα οιστρογόνα στα κορίτσια δημιουργούν τη διαφορά. Οι γυναίκες έχουν την τάση να κλαίνε περισσότερο από τους άνδρες, τέσσερις φορές περισσότερο, όπως διαπίστωσε ο Φρέι, και συνήθως από τις 7 ώς τις 10 το βράδυ. Ανακάλυψε επίσης ότι το κλάμα (το συναισθηματικό, όχι εκείνο που προκαλείται από το καθάρισμα κρεμμυδιών) απελευθερώνει εσωτερικές τοξίνες, σ΄ ένα είδος καθαρτικής δράσης.


Συνδυασμός αντικρουόμενων συναισθημάτων

Ο ΤΟΜ ΛΟΥΤΖ, κοινωνιολόγος και συγγραφέας του βιβλίου «Κλάμα: Η Φυσική και Πολιτιστική Ιστορία του Τέξας», απορρίπτει ως πολιτισμικό μύθο αυτά που υποστηρίζει ο Φρέι περί του κλάματος ως αυτοθεραπείας. Αυτό που προκαλεί τα δάκρυα, υποστηρίζει ο Λουτζ, είναι ο συνδυασμός αντικρουόμενων συναισθημάτων. Βουρκώνουμε με την εκπλήρωση κοινωνικών ρόλων, όπως όταν ένα ζευγάρι υπόσχεται στον γάμο να περάσει μαζί όλη τη ζωή του ή όταν, στη δεξίωση που ακολουθεί, ο πατέρας χορεύει με την κόρη του. Αλλά κλαίμε για γλυκόπικρους λόγους, συνειδητοποιώντας ότι δεν θα μπορέσουμε ποτέ να βρεθούμε ούτε να αντεπεξέλθουμε σ΄ αυτήν τη μεγάλη στιγμή που παρακολουθούμε στην οθόνη. Με άλλα λόγια, χτυπάμε μια νοητική χορδή που συνδυάζει θετικά, μείζονα συναισθήματα με πιο θλιβερούς, ήσσονες τόνους. Και τα δάκρυα κυλούν πριν το καταλάβουμε…


Ένα τοπ 10 για πολλά κλάματα

Οι ταινίες στις οποίες δεν θα καταφέρετε να συγκρατήσετε τα δάκρυά σας, σύμφωνα τουλάχιστον με τον κριτικό της «Ουάσιγκτον Ποστ» Ντέσον Τόμσον 1. «ΟLD ΥΕLLΕR» (1957), του Ρόμπερτ Στίβενσον 2. «ΣΠΙΤΙ ΑΠΟ ΑΜΜΟ ΚΑΙ ΟΜΙΧΛΗ» (2003), του Βαντίμ Πέρελμαν 3. «ΑΝΤΙΟ ΚΥΡΙΕ ΤΣΙΠΣ» (1969), του Χέρμπερτ Ρος 4. «ΤRULΥ, ΜΑDLΥ, DΕΕΡLΥ» (1991), του Άντονι Μιγκέλα 5. «ΣΧΕΣΕΙΣ ΣΤΟΡΓΗΣ» (1983), του Τζέιμς Λ. Μπρουκς 6. «ΟΣΑΜΑ» (2003), του Σιντίκ Μπαρμάκ 7. «GLΟRΥ, Ο ΔΡΟΜΟΣ ΓΙΑ ΤΗ ΔΟΞΑ» (1990), του Έντουαρντ Ζούικ 8. «ΠΡΑΣΙΝΟ ΜΙΛΙ» (1999), του Φρανκ Ντάραμποντ 9. «ΟΙ ΖΩΕΣ ΤΩΝ ΑΛΛΩΝ» (2006), του Φλόριαν Χένκελ φον Ντόνερσμαρκ 10. «GΗΟSΤ- ΑΟΡΑΤΟΣ ΕΡΑΣΤΗΣ» (1990), του Τζέρι Ζάκερ