Σύνθημα η «πλειοψηφία αλληλεγγύης»

Τον περασμένο Ιούνιο, σε ένα άρθρο του στον «Εκόνομιστ» με τίτλο «Τι έμαθα», ο Τόνι Μπλερ υποστήριζε ότι η διάκριση Δεξιάς και Αριστεράς έχει πλέον ξεπεραστεί και πως πρέπει να αντικατασταθεί από το δίπολο «ανοιχτή κοινωνία, κλειστή κοινωνία». Προκρίνοντας την ελευθερία έναντι της ισότητας, ο πρώην πρωθυπουργός της Βρετανίας δεν παρέπεμπε μόνο στην έννοια της «ανοιχτής κοινωνίας» που ανέπτυξε ο Καρλ Πόπερ, αλλά και στον ανταγωνισμό του 1793 ανάμεσα στους Γιρονδίνους και τους Ιακωβίνους. Οι πρώτοι (οι «δεξιοί») έδιναν έμφαση στις διαφορές ανάμεσα στις κοινωνικές τάξεις και στα δικαιώματα των γυναικών και απέρριπταν οποιοδήποτε μέτρο μπορεί να θίξει την ελευθερία του ατόμου. Οι δεύτεροι («οι αριστεροί») πίστευαν ότι ο μόνος τρόπος για να αντιμετωπιστεί η φτώχεια είναι η διά νόμου ανακατανομή του πλούτου. Η διάκριση ανάμεσα στις δύο ιδεολογίες είχε πάρει μερικά χρόνια νωρίτερα και γεωγραφικό χαρακτήρα, με τους μοναρχικούς να κάθονται εκ δεξιών του βασιλιά και τους άλλους εξ αριστερών του. Στους δύο αιώνες που ακολούθησαν, η διάκριση αυτή διατήρησε τη δυναμική της, παρ΄ ότι τα όρια των δύο στρατοπέδων δεν παρέμειναν ακίνητα. Σήμερα, η Δεξιά μοιάζει να έχει επιβάλει τις αξίες της και τα συνθήματά της, επιμένοντας ότι η οικονομική ελευθερία μπορεί από μόνη της να εξασφαλίσει την ευημερία και την κοινωνική δικαιοσύνη. Η Αριστερά, από την πλευρά της, καλείται να δείξει τα όρια του παγκόσμιου καπιταλισμού. Και να αποδείξει ότι η «ανοιχτή κοινωνία» του Μπλερ μπορεί για ένα μεγάλο μέρος του πληθυσμού να αποδεικνύεται στην πραγματικότητα «κλειστή». Εκκινώντας από τη Γερμανία, θα παρουσιάσουμε αυτή την εβδομάδα τις βασικές προκλήσεις που αντιμετωπίζει η ευρωπαϊκή Κεντροαριστερά και τον διάλογο που έχει αρχίσει για την αντιμετώπισή τους.

Δύο χρόνια μετά την ήττα στις τελευταίες εκλογές, το Γερμανικό Σοσιαλδημοκρατικό Κόμμα (SΡD) μπορεί να συγκυβερνά ως μικρότερος εταίρος με τους Χριστιανοδημοκράτες, όμως δεν έχει ξεπεράσει την κρίση του. Οι δημοσκοπήσεις των τελευταίων μηνών καθηλώνουν το SΡD σε ποσοστά ανάμεσα στο 25% έως 29%.

Μια προσπάθεια εξόδου από την κρίση επιχειρεί το SΡD με το προγραμματικό συνέδριο στο τέλος Οκτωβρίου που φέρνει την πλήρη «αποσρεντεροποίησή» του. Είναι ένας «επαναπροσδιορισμός» και μία «επιστροφή στις βασικές αρχές της σοσιαλδημοκρατίας» λέει στα «ΝΕΑ» η Αντρέα Νάλες, από τους βασικούς συντάκτες του νέου προγράμματος θέσεων που θα ψηφιστεί στο συνέδριο. Κατά την 38χρονη βουλευτή, μία από τις τρεις αντιπροέδρους του κόμματος που θα ψηφιστούν στο συνέδριο, το πρόγραμμα είναι μια προσπάθεια να δοθεί «απάντηση στα φαινόμενα της παγκοσμιοποίησης των τελευταίων ετών» με σύνθημα να αποκατασταθεί «η κυρίαρχη θέση της πολιτικής έναντι της αγοράς». Αυτό θα γίνει με τον «προσδιορισμό των δημόσιων αγαθών» και την ταυτόχρονη υποχώρηση της αντίληψης ότι όλα πρέπει να ιδιωτικοποιηθούν. Όπως υποστηρίζει, υπάρχει σήμερα μια αντίστροφη τάση στο «κύμα ιδιωτικοποιήσεων» που επικράτησε τα τελευταία 10-15 χρόνια. Αν και ο «δημοκρατικός σοσιαλισμός» δεν έχει προεξάρχουσα θέση στο πρόγραμμα, η αναφορά σε αυτόν και στον όρο «κοινωνική δημοκρατία» θεωρήθηκαν από πολλούς επιστροφή στις μαρξιστικές ρίζες της σοσιαλδημοκρατίας.

Το συνέδριο του Οκτωβρίου
Στη ρητορεία υπάρχει μια «αριστερή μετατόπιση», η οποία όμως δεν θα έχει συνέπειες στην πρακτική άσκηση της πολιτικής, εκτιμά μιλώντας στα «ΝΕΑ» ο πολιτικός συντάκτης της εφημερίδας «Ζιντόιτσε Τσάιτουνγκ» Νίκο Φριντ. Και αυτό θα δοκιμαστεί στο συνέδριο του Οκτωβρίου, όπου θα τεθεί η επίμαχη ιδιωτικοποίηση των γερμανικών σιδηροδρόμων.

Πρόκειται για «το τέλος της εποχής Σρέντερ» λέει η κ. Νάλες, μια από τις βασικές εκπροσώπους της αριστερής πτέρυγας του SΡD και πολέμιος της μεταρρυθμιστικής ατζέντας 2010 του πρώην καγκελάριου. Στη θέση του «νέου Κέντρου», που ήταν το σύνθημα του Σρέντερ και του Μπλερ, μπαίνει τώρα η «πλειοψηφία αλληλεγγύης». Το SΡD θέλει μια κοινωνική συμμαχία, η οποία έχει στόχο τη διατήρηση της συνοχής της κοινωνίας κόντρα στην περιθωριοποίηση μεγάλων τμημάτων της. Η «πλειοψηφία αλληλεγγύης» δεν συγκροτείται μόνον από τους χαμένους της παγκοσμιοποίησης και τα στρώματα που απειλούνται από γενικευμένη ανασφάλεια, αλλά είναι μια «κλασική κεντροαριστερή κοινωνική συμμαχία». Σε αυτήν εντάσσονται και τα μεσαία στρώματα που βλέπουν ότι η περιθωριοποίηση κοινωνικών ομάδων συνιστά κίνδυνο για το σύνολο της κοινωνίας.

Μεταξύ σφύρας και άκμονος
Βασικό μέλημα των Σοσιαλδημοκρατών είναι να ανακόψουν την ακατάσχετη αιμορραγία προς τα αριστερά. Οι δημοσκοπήσεις φέρουν το Αριστερό Κόμμα με ηγέτη τον πρώην πρόεδρο του SΡD Όσκαρ Λαφοντέν και τους μετακομμουνιστές της Ανατολικής Γερμανίας σταθερά στην τρίτη θέση με 10%-12%, μπροστά από τους Πράσινους και τους Φιλελεύθερους. Αλλά και από τα δεξιά του το SΡD έχει να αντιμετωπίσει τη Χριστιανική Ένωση με έντονο κοινωνικό προφίλ και την απροσδόκητα επιτυχημένη καγκελάριο Άνγκελα Μέρκελ. Για τις δυσκολίες του SΡD να ισορροπήσει μεταξύ του Κέντρου, που διασφαλίζει την εξουσία, και της Αριστεράς που το πλαγιοκοπεί, ευθύνονται οι ίδιοι οι Σοσιαλδημοκράτες. Τραβώντας διαχωριστική γραμμή με την περίοδο Σρέντερ και στιγματίζοντας τη μεταρρυθμιστική του πολιτική, δεν μπορούν σήμερα να κεφαλαιοποιήσουν ούτε τα θετικά αυτής της πολιτικής. «Η αντιπαράθεση με την κληρονομιά Σρέντερ γίνεται με ιδιαίτερα αρνητική χροιά», λέει ο Νίκο Φριντ «και αυτό δεν επιτρέπει στους Σοσιαλδημοκράτες να καρπωθούν τις επιτυχίες του, όπως είναι η σημαντική μείωση της ανεργίας και η σταθερή οικονομική ανάπτυξη. «Η Μέρκελ», λέει ο κ. Φριντ, «βρίσκεται πρακτικά στην ευτυχή θέση του Μπλερ μετά τη θατσερική περίοδο».

Η ανανέωση
Στο παράδειγμα του Γκόρντον Μπράουν που διαδέχτηκε τον Τόνι Μπλερ οι Γερμανοί Σοσιαλδημοκράτες βλέπουν την επιτυχημένη «ανανέωση μέσα από την κυβέρνηση». Αυτό πρέπει να επιδιώξει και το SΡD όντας σήμερα στην κυβέρνηση, λέει η κ. Νάλες. Αν για τους Εργατικούς στη Μεγάλη Βρετανία η γραμμή αντιπαράθεσης ήταν η εξωτερική πολιτική, για τους Σοσιαλδημοκράτες στη Γερμανία είναι η κοινωνική πολιτική.


Το πρόβλημα της ηγεσίας

Η ΚΑΓΚΕΛΑΡΙΟΣ Άνγκελα Μέρκελ διατηρεί στις δημοσκοπήσεις ένα τεράστιο προβάδισμα έναντι του σημερινού προέδρου του SΡD Κoυρτ Μπεκ, ο οποίος έναν χρόνο μετά την ανάληψη της ηγεσίας τον Μάιο του 2006 παρέμενε άγνωστος για τα δύο τρίτα των Γερμανών. Ο Μπεκ, 11 χρόνια πρωθυπουργός στο κρατίδιο της Ρηνανίας Παλατινάτου με κυβερνητικό εταίρο τους Φιλελευθέρους, ήταν για το SΡD λύση ανάγκης. Ωστόσο κατάφερε να σταθεροποιήσει το κόμμα που «άλλαζε τους προέδρους σαν τα πουκάμισα» μετά την εκλογική ήττα του 2005. Ο προκάτοχός του Ματίας Πλάτσεκ έμεινε ένα χρόνο και παραιτήθηκε για λόγους υγείας, όπως ένα χρόνο είχε μείνει και ο Φρανς Μιντεφέρινγκ, παραιτούμενος επειδή δεν κατάφερε να περάσει το προεδρείο του SΡD τον εκλεκτό του Κάιο Βασερχέβελ για γραμματέα του κόμματος.

Δι΄ «ασήμαντον αφορμήν» είχε παραιτηθεί και ο ιστορικός ηγέτης του SΡD Βίλι Μπραντ, όταν το 1987 το κόμμα αντέδρασε σθεναρά στην επιλογή του να χρίσει εκπρόσωπο Τύπου του SΡD τη Μαργαρίτα Μαθιοπούλου, που δεν ήταν μέλος του κόμματος. Ο Μπραντ είχε παραιτηθεί έπειτα από 23 χρόνια στην προεδρία του SΡD.