[ ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ ] Η κρίση δεν είναι μακριά

ΕΒδομάδες τώρα, με την προσοχή μας συγκεντρωμένη στις εγχώριες εξελίξεις και ανακατατάξεις, λίγο βλέπουμε τις αλλαγές που συντελούνται στον κόσμο γύρω μας. Μας επηρεάζουν όμως και, όσον αφορά την οικονομία, διαγράφονται δυσμενείς. Η χρηματοοικονομική κρίση που πυροδότησε η κατάρρευση της αγοράς των ενυπόθηκων στεγαστικών δανείων στις ΗΠΑ εξαπλώνεται, έχει πλήξει το τραπεζικό σύστημα και στην Ευρώπη, μαζί του και τις ομαλές συνθήκες χρηματοδότησης της παραγωγής και των επενδύσεων. Η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα δεν αύξησε τα επιτόκιά της στις αρχές Σεπτεμβρίου, χορήγησε επανειλημμένα δεκάδες δισ. πρόσθετη ρευστότητα στην αγορά, αλλά οι ανησυχίες εντείνονται. Ο δείκτης επιχειρηματικής εμπιστοσύνης ΡΜΙ, που συνήθως προϊδεάζει για την πορεία της οικονομίας το επόμενο διάστημα, σημείωσε αυτόν τον μήνα τη μεγαλύτερη πτώση του από τον Οκτώβριο του 2001 (την επαύριο των επιθέσεων της 11/9). Τους φόβους για επικείμενη ύφεση στις ΗΠΑ δεν κατασίγασε η μεγάλη μείωση των κεντρικών επιτοκίων εκεί κατά μισή μονάδα, οπότε πιθανολογούνται κι άλλες. Στις συνθήκες αυτές, η ισοτιμία του ευρώ κάνει το ένα ρεκόρ μετά το άλλο έναντι του δολαρίου, τα ευρωπαϊκά προϊόντα γίνονται ολοένα ακριβότερα στον υπόλοιπο κόσμο. Έκθεση του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου επισήμανε προχθές τον κίνδυνο σοβαρών αρνητικών συνεπειών από τη χρηματοοικονομική αναταραχή, προβλέποντας επιβράδυνση της παγκόσμιας μεγέθυνσης.

Για την ώρα άμεσες επιπτώσεις εδώ σε μας δεν έχουν γίνει ιδιαίτερα αισθητές. Αλλά το ερώτημα είναι πόσο προετοιμασμένη είναι η ελληνική οικονομία να αντιμετωπίσει την επαπειλούμενη γενικότερη διεθνή επιδείνωση. Η κυβέρνηση εξακολουθεί να επαίρεται για μιαν ανάπτυξη στηριγμένη πλέον στις εξαγωγές και τις επενδύσεις (όχι «κρατικοκεντρική» όπως την τελευταία εικοσιπενταετία, έγραφε την Κυριακή στο «Βήμα» ο υπουργός Γιώργος Αλογοσκούφης). Επίμονα αγνοεί την πολύ ταχύτερη αύξηση των εισαγωγών από τις εξαγωγές που διογκώνει εκρηκτικά το εμπορικό έλλειμμα (κατά 1,9 δισ. ευρώ ή 14,2% αυξήθηκε τους πρώτους επτά μήνες φέτος στο ισοζύγιο πληρωμών εξαιρώντας πετρέλαιο και πλοία). Η διεύρυνση του ελλείμματος αναδεικνύει όμως τη συνεχή απώλεια ανταγωνιστικότητας των ελληνικών προϊόντων και υπηρεσιών- διαρκώς αγοράζουμε περισσότερα ξένα, γιατί είναι καλύτερα, ή φθηνότερα, ή δεν παράγονται καν εδώ, από όσα δικά μας κατορθώνουμε να πουλήσουμε σε ξένες χώρες, οπότε αδυνατούμε να δημιουργήσουμε πολλές και καλές θέσεις εργασίας. Τα εισαγόμενα τα αγοράζουμε μάλιστα όλοι- κράτος, επιχειρήσεις, καταναλωτές – ολοένα περισσότερο με δανεικά, αφού το εισόδημα που βγαίνει από τη δική μας παραγωγή δεν φθάνει. Πληρώνουμε έτσι συνεχώς περισσότερους τόκους στο εξωτερικό- το κονδύλι «τόκοι, μερίσματα, κέρδη» του ισοζυγίου πληρωμών το ίδιο επτάμηνο αυξήθηκε κατά 2 δισ. ευρώ από πέρυσι ή κατά 32,7%. Και το συνολικό εξωτερικό έλλειμμα αναμενόταν να ξεπεράσει το 11,5% του ΑΕΠ. Μια τέτοια πορεία ούτως ή άλλως δεν θα μπορούσε να συνεχίζεται για πολύ. Αλλά αν αυτά συμβαίνουν σε συνθήκες οικονομικής καλοκαιρίας, σε ένα χειρότερο διεθνές περιβάλλον οι ελληνικές εξαγωγές θα γίνουν ακόμα δυσκολότερες, ενώ θα δυσκολέψουν και οι όροι για να δανειζόμαστε. Θα έχουμε δηλαδή άμεσο πρόβλημα να συντηρήσουμε το σημερινό επίπεδο εισοδημάτων και απασχόλησης.

Την επιδεινούμενη διεθνή ανταγωνιστικότητα των ελληνικών προϊόντων και υπηρεσιών θεωρεί το ΙΟΒΕ κορυφαίο σύμπτωμα όλων των διαρθρωτικών αδυναμιών της οικονομίας. Στην έκθεση που δημοσίευσε ενόψει της νέας κυβερνητικής πολιτικής, υποδεικνύει μετατόπιση του βάρους στην προσφορά, στη διεύρυνση της παραγωγικής ικανότητας της οικονομίας ώστε να παράγει πολύ περισσότερα προϊόντα και υπηρεσίες, ικανά να σταθούν στον διεθνή ανταγωνισμό. Αυτό, βέβαια, προϋποθέτει σχέδιο. Απέναντι στην προβληματική λειτουργία του κράτους έχει ενδιαφέρον η άποψη του ΙΟΒΕ, που εκφράζει κυρίως τη λογική των μεγάλων επιχειρήσεων: το ερώτημα αν χρειαζόμαστε μεγαλύτερο ή μικρότερο κράτος είναι πλέον παρωχημένο, γράφει, για να προβάλει το αίτημα για ένα κράτος που θα μεγιστοποιεί τις αποδόσεις των τεράστιων πόρων που διαχειρίζεται προς όφελος του κοινωνικού συνόλου, που θα κρίνεται από τη διαχειριστική του επάρκεια και την αποτελεσματικότητα. Θα κρίνονται επομένως οι παρεμβάσεις του στα καμένα ή στα σχολεία, για να αναφέρουμε δύο επίκαιρα παραδείγματα: πώς μοιράζονται αποζημιώσεις σε πυρόπληκτους και μη, πόσο επαρκή μέτρα λαμβάνονται για να προστατευθούν τα εδάφη, τι προγραμματισμός γίνεται για να ανασυγκροτηθούν οι τοπικές οικονομίες σε νέες βάσεις. Ή με πόσες ελλείψεις σε δασκάλους, βιβλία, υλικά άνοιξαν τα σχολεία, με τι προγράμματα, ποιο θέμα κυριαρχεί στο υπουργείο Παιδείας (το βιβλίο Ιστορίας της ΣΤ΄ Δημοτικού!). Πέρα από την αυτοτελή τους σημασία, οι δύο παρεμβάσεις συνδέονται με το συνολικό πρόβλημα: τον εκσυγχρονισμό της γεωργίας ώστε να παράγει αποδοτικά καλά προϊόντα και μια εκπαίδευση που να οδηγεί στην οικονομία της γνώσης. Από την άποψη αυτή θα μπορούσαν ωφέλιμα να είναι μείζον θέμα στη συζήτηση των προγραμματικών δηλώσεων της κυβέρνησης στη Βουλή αυτήν την εβδομάδα.

ΔΙΑΡΚΩΣ ΑΓΟΡΑΖΟΥΜΕ

περισσότερα ξένα προϊόντα, γιατί είναι καλύτερα, ή φθηνότερα, ή δεν παράγονται καν εδώ, από όσα δικά μας κατορθώνουμε να πουλήσουμε σε ξένες χώρες