Υποψήφιος Νεοελληνική Γλώσσα

Επιλεγμένα θέματα για τους υποψήφιους μαθητές της Γ΄ τάξης Ενιαίου Λυκείου.

ΚΕΙΜΕΝΟ
Ο άνθρωπος απειλείται θανάσιμα από τον άνθρωπο. Ο άνθρωπος είναι ένας πιθανός δολοφόνος. Η ελπίδα του, πως με τη συγκέντρωση ισχύος θ΄ αποφύγει την καταστροφή του από άλλους, είναι μια λαθεμένη ελπίδα. Γιατί η ισχύς πραγματοποιείται μέσα στη βία και κάθε βία παράγει σ΄ ένα ακριβώς αντίστοιχο μέτρο την αντιβία. Αν είμαστε διατεθειμένοι να παραδεχτούμε και ν΄ αναγνωρίσουμε, πως δεν μπορούμε να λύσουμε κανένα ανθρώπινο πρόβλημα με τη βία, ούτε και τα δικά μας, θα πρέπει τότε ν΄ αρχίσουμε ν΄ αναζητούμε άλλους τρόπους για να κάνουμε δυνατή τη συμβίωση των ανθρώπων… […] Η υποτιθέμενη και η πραγματική απειλή συγχωνεύονται. Όπου αρχίζει να κυριαρχεί το πνεύμα της εχθρότητας, δεν αργεί να εμφανιστεί και η πραγματική και συγκεκριμένη εχθρότητα. Αυτό ισχύει για τη συμβίωση των λαών το ίδιο όπως και για τη συμβίωση των ατόμων. Αυτό που πρέπει να υπερνικήσουμε είναι η εχθρότητα. Εχθρότητα είναι αυτό που μας κάνει να βλέπουμε στον άλλον τον επιτιθέμενο, τον κακό, που περιμένει μόνο τη στιγμή, που θα μας βρει τόσο απρόσεκτους και αδύναμους, ώστε να μην μπορούμε ν΄ αποκρούσουμε μια επίθεση.

Αυτό το κακορίζικο πνεύμα της εχθρότητας είναι η αιτία για πολλές επιθετικές παρεξηγήσεις μεταξύ των μεγάλων και των νέων. Η δυνατότητα δημιουργίας τέτοιων παρεξηγήσεων μεταξύ των γενεών είναι σήμερα ιδιαίτερα μεγάλη. Γιατί σήμερα ο ενήλικος, που έχει αναλάβει μια παιδαγωγική δουλειά, δε βρίσκει κανένα στήριγμα σε γενικά αναγνωρισμένες αξίες ή σε γενικά αναγνωρισμένους θεσμούς. Θα πρέπει λοιπόν ν΄ αντιμετωπίσει μόνος του αυτούς, που πρέπει να διαπαιδαγωγήσει. Αν όμως ο παιδαγωγός δεν έχει αυτοκυριαρχία, πράγμα που αποτελεί κανόνα, θα ερμηνεύει κάθε αντίρρηση, κάθε άρνηση, σαν επίθεση κατά του εαυτού του. Μόλις η στάση αυτή σταθεροποιηθεί μέσα του θ΄ αρχίσει να συμπεριφέρεται ανάλογα. Θα μυρίζεται τότε και στην παραμικρότερη υπόνοια αντίστασης και αντίρρησης επιθέσεις εναντίον του και θα προσπαθεί να τις προλάβει. Η εχθρότητα θ΄ αυξάνεται και μαζί της ο κίνδυνος να ξεσπάσουν επιθετικές ενέργειες.

[…] Η βία γεννά βία. Δυστυχώς εξακολουθούμε να έχουμε τη γνώμη πως αυτός ο φυσικός νόμος παύει να ισχύει, όταν είμαστε εμείς αυτοί που εφαρμόζουν τη βία. Προσωπικά όμως δεν ξέρω καμιά περίπτωση, που η βία, την οποία προκάλεσε ένας άνθρωπος, να μην επέστρεψε στον ίδιο. Ένα πρώτο βήμα για να πετύχουμε κατά το δυνατόν ελεύθερες από επιθετικότητα σχέσεις με νέους ανθρώπους, είναι να πιστέψουμε πως κανένα πρόβλημα στις σχέσεις των ανθρώπων δε λύνεται με την άσκηση βίας. Υπάρχουν περιπτώσεις, όπου είναι λογικότερο και καλύτερο να «καταπιούμε» μια επιθετική ενέργεια ενός υποτιθέμενου ή πραγματικού αντιπάλου, χωρίς ν΄ αντιδράσουμε αμέσως με μια αντίστοιχη επιθετική ενέργεια. Αυτό φυσικά πρέπει να΄ χει τα όριά του. Οπωσδήποτε ο καθένας είναι υπεύθυνος για τον εαυτό του και πρέπει να εμποδίζει να γίνεται θύμα εσκεμμένων ή απερίσκεπτων επιθέσεων.

Rolf Grigat Α. Να γράψετε την περίληψη του κειμένου σε 80-100 λέξεις.

Μονάδες 25

Β.1. «Η υποτιθέμενη και η πραγματική απειλή συγχωνεύονται. Όπου αρχίζει να κυριαρχεί το πνεύμα της εχθρότητας, δεν αργεί να εμφανιστεί και η πραγματική και συγκεκριμένη εχθρότητα»: Να σχολιάσετε την άποψη που διατυπώνει ο συγγραφέας στην παραπάνω περίοδο σε 80-100 λέξεις.

Μονάδες 10

Β.2.Με ποια συλλογιστική πορεία (επαγωγική-παραγωγική) αναπτύσσει τη σκέψη του ο συγγραφέας στην τρίτη παράγραφο του κειμένου; Να αιτιολογήσετε την απάντησή σας.

Μονάδες 10

Β.3. Να δώσετε για καθεμιά από τις παρακάτω λέξεις του κειμένου μια συνώνυμη: συγχωνεύονται, κακορίζικο, αναγνωρισμένους, εσκεμμένων, απερίσκεπτων.

Μονάδες 5

Γ. Στο κείμενο που διαβάσατε ο συγγραφέας αναφέρει πως κανένα πρόβλημα στις σχέσεις των ανθρώπων δε λύνεται με την άσκηση βίας και πως για ν΄ απαλλαγούμε απ΄ αυτή θα πρέπει να υπερνικήσουμε την εχθρότητα. Ποιους άλλους τρόπους περιορισμού της βίας θα προτείνατε, ώστε οι σχέσεις των ανθρώπων να γίνουν υγιέστερες και εποικοδομητικές;

Μονάδες 50

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ
Α.Το κείμενο αναφέρεται στη βία που υποκινείται από την εχθρότητα και την επιθετικότητα στις ανθρώπινες σχέσεις. Ο συγγραφέας, απορρίπτοντας αρχικά την απόκτηση ισχύος ως μέσο προστασίας του ατόμου από τη βίαιη συμπεριφορά των άλλων, θεωρεί πως ο περιορισμός της βίας απαιτεί κυρίως την καταπολέμηση της εχθρότητας. Στο πνεύμα εχθρότητας οφείλεται συχνά, κατά την άποψή του, και η επιθετικότητα στις σχέσεις μεγάλων και νέων, επειδή οι πρώτοι συνηθίζουν να αποδίδουν κάθε αντίρρηση των νέων στην επιθετική τους διάθεση. Κλείνοντας, τονίζει την ανάγκη συνειδητοποίησης από όλους ότι μέσω της βίας δεν είναι δυνατόν να επιλυθούν οι διαφορές μεταξύ των ανθρώπων. Β.1. Ο άνθρωπος που νιώθει πως απειλείται γίνεται επιθετικός. Όχι μόνο γιατί η επίθεση θεωρείται από πολλούς ως η καλύτερη αμυντική τακτική, αλλά και επειδή κάθε μορφή απειλής προϋποθέτει την ύπαρξη εχθρικής διάθεσης, στην οποία ο άνθρωπος συνηθίζει να αντιδρά με ανάλογο τρόπο. Το ίδιο ακριβώς συμβαίνει και όταν η απειλή είναι πλασματική. Ο άνθρωπος που θεωρεί πως απειλείται κλείνεται στον εαυτό του, ο φόβος τον καθιστά εχθρικό και επιθετικό και οι διαπροσωπικές του σχέσεις διαταράσσονται. Έτσι αυξάνονται οι πιθανότητες εκδήλωσης βίαιης συμπεριφοράς, τόσο από τον ίδιο όσο και από τους γύρω του.

Β.2. Η συλλογιστική πορεία που ακολουθείται στη συγκεκριμένη παράγραφο είναι παραγωγική. Στην αρχή διατυπώνεται μια γενική άποψη («Αυτό το κακορίζικο….ιδιαίτερα μεγάλη»), ενώ στα σχόλιαλεπτομέρειες επιχειρείται η αιτιολόγησή της μέσω ειδικότερων αναφορών («Γιατί σήμερα ο ενήλικος,…..επιθετικές ενέργειες»: η στάση των ενηλίκων απέναντι στους νέους και αιτιολόγησή της)

Β.3. συγχωνεύονται: ενοποιούνται κακορίζικο: κακότυχο αναγνωρισμένους: καθιερωμένους εσκεμμένων: προμελετημένων απερίσκεπτων: ασύνετων Γ. Κάθε κοινωνία καλείται ν΄ αντιμετωπίσει μια σωρεία προβλημάτων. Στα προβλήματα αυτά προεξάρχουσα θέση κατέχει και η βία. Η βία, όπως κι αν εκδηλώνεται, δεν παύει να είναι ένας τρόπος άσκησης καταναγκασμού, ένα μέσο επιβολής που μόνο αρνητικά αποτελέσματα έχει. Το βασικότερο όλων ίσως είναι η αλλοτρίωση των ανθρώπινων σχέσεων, η ανάπτυξη του αισθήματος της διαρκούς απειλής από το συνάνθρωπο, της καχυποψίας και τελικά της εχθρότητας. Αν, όμως, η εχθρότητα διέπει τις ανθρώπινες σχέσεις, τότε είναι αμφίβολο αν ο πολιτισμός θα συνεχίσει και στο μέλλον να εξελίσσεται και να ευδοκιμεί. Εξάλλου, είναι γνωστό ότι όλα τα σπουδαία επιτεύγματα και οι κατακτήσεις των ανθρώπων στηρίχθηκαν στη συνεργασία και τη συλλογικότητα.

Γι΄ αυτό, είναι επιτακτική η ανάγκη να περιοριστεί η βία. Προς την κατεύθυνση αυτή θα πρέπει να κινηθούν οι προσπάθειες της Πολιτείας, των Διεθνών Οργανισμών και όλων των φορέων κοινωνικοποίησης, θεσμοθετημένων και μη.

Πιο συγκεκριμένα:

● Ο περιορισμός της βίας ξεκινά από τους βασικούς φορείς κοινωνικοποίησης, την οικογένεια και το εκπαιδευτικό σύστημα. Ειδικότερα, η γεφύρωση του λεγόμενου «χάσματος των γενεών», που ευθύνεται σε μεγάλο βαθμό για την εκδήλωση βίας από τους νέους, θα πρέπει να αποτελεί πρωταρχικό μέλημα γονέων και εκπαιδευτικών. Η προσέγγιση και η ουσιαστική επικοινωνία των επάλληλων γενεών θα επέλθει με την ενδυνάμωση του διαλόγου και την εφαρμογή των αρχών της δημοκρατικής αγωγής. Χρειάζεται να υπάρχει, όμως, και συναισθηματική επαφή, ευαισθησία και τρυφερότητα, για να απαλλαγούν οι νέοι από την καχυποψία και την αμφισβήτηση που ενισχύουν τις βίαιες αντιδράσεις τους.

● Επίσης, ιδιαίτερη σημασία θα πρέπει να δοθεί από τους γονείς στον τρόπο επιλογής των παιδικών παιχνιδιών. Έχει, εξάλλου, αποδειχθεί ότι τα παιδιά είναι πιο βίαια και επιθετικά όταν παίζουν με παιχνίδια που σχετίζονται με τη βία (π.χ. πολεμικά παιχνίδια, ηλεκτρονικά παιχνίδια). Αντ΄ αυτών θα ήταν εξαιρετικά ωφέλιμα τα ομαδικά παιχνίδια που συμβάλλουν στη δημιουγική εκτόνωση της συσσωρευμένης ενεργητικότητας των νέων, αλλά και βοηθούν στην ανάπτυξη υγιών διαπροσωπικών σχέσεων μεταξύ των μελών της ομάδας.

● Το πρόβλημα της βίας είναι ιδιαιτέρως οξύ στις απρόσωπες και ακαλαίσθητες μεγαλουπόλεις. Η άναρχη δόμηση, η απουσία πρασίνου, η έλλειψη χώρων άθλησης, ψυχαγωγίας και δημιουργικής απασχόλησης αποτελούν μερικά από τα χαρακτηριστικά γνωρίσματα των μεγάλων αστικών κέντρων που αυξάνουν το άγχος, την ευερεθιστικότητα και την επιθετικότητα των σύγχρονων ανθρώπων. Είναι, λοιπόν, επιβεβλημένη η αισθητική αναμόρφωση των αστικών κέντρων με τη δημιουργία περισσότερων χώρων πρασίνου και αναψυχής.

● Οι διανοούμενοι και οι καλλιτέχνες μπορούν, αξιοποιώντας την εμβέλεια της προσωπικότητας και του έργου τους, να τονίσουν την αναγκαιότητα περιορισμού της βίας και καλλιέργειας της συλλογικής συνείδησης. Η απαγκίστρωση των ανθρώπων από το άκρατο πνεύμα ατομικισμού και ανταγωνιστικότητας θα μπορούσε να τους βοηθήσει να επαναπροσδιορίσουν τις αξίες και τις προτεραιότητές τους. Ιδιαίτερα οι καλλιτέχνες με την ευαισθησία που τους διακρίνει, μπορούν μέσω της αισθητικά προσεγμένης καλλιτεχνικής δημιουργίας να εξημερώσουν τα κατώτερα ένστικτα, να εξοικειώσουν τους ανθρώπους με το ωραίο, να τους καλλιεργήσουν ευγενή συναισθήματα.

● Η άμβλυνση των κοινωνικών αντιθέσεων και των αδικιών είναι ένα ακόμη βήμα που θα ήταν χρήσιμο να γίνει για τον περιορισμό της βίας. Η εφαρμογή των δικαιωμάτων για όλους εξίσου τους ανθρώπους, το αίσθημα της αξιοκρατίας και της ισότητας θα περιόριζαν τις βίαιες εκδηλώσεις. Εξάλλου, πληθώρα ιστορικών παραδείγμάτων αποδεικνύει πως κάθε είδους ανισότητα οδηγεί στη βία και την αποσταθεροποίηση των διαπροσωπικών σχέσεων και της συλλογικής ζωής.

● Οι Διεθνείς Οργανισμοί με ανθρωποκεντρικό προσανατολισμό οφείλουν να επαγρυπνούν και να επεμβαίνουν δυναμικά κάθε φορά που ξεσπά ένας πόλεμος, κάθε φορά που καταγγέλλονται περιπτώσεις καταπάτησης αναφαίρετων δικαιωμάτων, όπως αυτά της ζωής και της αξιοπρεπούς διαβίωσης.

● Σκόπιμο είναι επίσης ν΄ αναφερθεί ότι τα μέτρα για τον περιορισμό της βίας θα πρέπει να έχουν κυρίως προληπτικό χαρακτήρα. Χρειάζεται παρόλ΄ αυτά και η λήψη κατασταλτικών μέτρων, κυρίως με την απόδοση ποινής σ΄ αυτόν που βιαιοπράγησε. Επιβάλλεται, όμως, να τονιστεί ότι η επιβαλλόμενη ποινή δεν θα πρέπει να είναι προσβλητική, εκδικητική και εξοντωτική για το δράστη. Σ΄ αυτές τις περιπτώσεις τροφοδοτείται ο φαύλος κύκλος της βίας καθώς η βία φέρνει βία.

● Κλείνοντας, οφείλουμε να επισημάνουμε ότι κανένα μέτρο περιορισμού της βίας δεν θα είναι αποτελεσματικό, αν οι άνθρωποι δεν απαλλαγούν από το αίσθημα ότι διαρκώς απειλούνται από τους συνανθρώπους τους. Θα πρέπει να συνάπτουν διαπροσωπικές σχέσεις απαλλαγμένοι από τέτοιου είδους προκαταλήψεις, που στην πραγματικότητα δυσχεραίνουν και τελικά αναστέλλουν την υγιή επικοινωνία μεταξύ των ανθρώπων. Τη θέση της βίας, της καχυποψίας και της εχθρότητας θα πρέπει να καταλάβουν ο διάλογος, η συνεργασία και η φιλία.



Τα θέματα επιμελήθηκαν τα φροντιστήρια
ΟΜΟΚΕΝΤΡΟ ΦΛΩΡΟΠΟΥΛΟΥ
ΠΛΑΤΕΙΑ ΚΑΝΙΓΓΟΣ- Λ.ΒΟΥΛΙΑΓΜΕΝΗΣ- ΑΝΩ ΓΛΥΦΑΔΑ