Τσιμεντώνουν τα πέτρινα γεφύρια

Το τσιμέντο παίρνει τη θέση του σχιστόλιθου και του παραδοσιακού συνδετικού υλικού «κουρασάνι», που χρησιμοποιούσαν οι πετράδες της Ηπείρου για να φτιάχνουν τα περίφημα τοξωτά πετρογέφυρα των Ζαγοροχωρίων και της Κόνιτσας.

Τα πέτρινα γεφύρια της περιοχής, που χτίσθηκαν κατά τον 17ο και τον 18ο αιώνα και ορισμένα μάλιστα εξακολουθούν να χρησιμοποιούνται από κατοίκους των χωριών, χρειάζονται συντήρηση. Έπειτα από αυτή τη διαπίστωση εξασφαλίστηκαν κάποιες πιστώσεις από τα Περιφερειακά Επιχειρησιακά Προγράμματα Ηπείρου και άρχισαν οι εργασίες συντήρησης με… τσιμέντο και κακοτεχνίες από εργολάβους στους οποίους ανέθεσε τα έργα η Εφορεία Νεώτερων Μνημείων Ιωαννίνων, αφού η η υπηρεσία του υπουργείου Πολιτισμού δεν έχει ειδικά συνεργεία που να αναλαμβάνουν τέτοια έργα. Η προχειρότητα και οι εμφανέστατες κακοτεχνίες στα γεφύρια- όπως στο περίφημο γεφύρι του Μίσιου- έγιναν αμέσως αντιληπτές από κατοίκους της περιοχής που τις κατήγγειλαν. Ζητούν μάλιστα να σταματήσουν αμέσως οι εργασίες συντήρησης με το τσιμέντο και να συνεχιστούν αφού τηρηθούν πιστά οι εργασίες που προβλέπονται από τις μελέτες, με παραδοσιακά υλικά και τεχνικές.

Ο πρόεδρος του Τεχνικού Επιμελητηρίου Ηπείρου (ΤΕΕ/Τ.Η.) Γιώργος Σταμουλάκης, μιλώντας στα «ΝΕΑ», καταγγέλλει σοβαρά λάθη στη διαδικασία των εργασιών που έχουν ως συνέπεια να αλλοιώνεται η φυσιογνωμία των γεφυριών. Όπως λέει, το ενδιαφέρον του Επιμελητηρίου είναι έντονο για την διατήρηση των πέτρινων γεφυριών της Ηπείρου. Ο κ. Σταμουλάκης τόνισε επίσης ότι από την πλευρά του ΤΕΕ γίνονταν, γίνονται και θα γίνονται στο μέλλον όποιες παρεμβάσεις απαιτούνται για να προστατευτούν τα ιστορικά μνημεία και η πολιτιστική κληρονομιά της περιοχής. Ήδη, το ΤΕΕ Ηπείρου με έγγραφό του στο υπουργείο Πολιτισμού καταγγέλλει ότι οι εργασίες συντήρησης που γίνονται από τις υπηρεσίες της 6ης Εφορείας Νεωτέρων Μνημείων Ιωαννίνων «προσβάλλουν βάναυσα την παραδοσιακή αρχιτεκτονική των γεφυριών».

Τα λάθη. Την πρακτική του τσιμέντου που ακολουθείται για τη συντήρηση των πετρογέφυρων κατήγγειλε με ανακοίνωσή του και το Κέντρο Μελέτης Πέτρινων Γεφυριών (ΚΕΜΕΠΕΓ). Μάλιστα, το Κέντρο επισημαίνει τα συγκεκριμένα λάθη που γίνονται στις συντηρήσεις πέτρινων γεφυριών, κυριότερα από τα οποία είναι:

1Το κονίαμα που χρησιμοποιείται είναι ακατάλληλο γιατί η αλόγιστη χρήση τσιμέντου νοθεύει την ελαστικότητα που διέθετε το υλικό «κουρασάνι» που έφτιαχναν οι πετράδες στο παρελθόν.

2 Η τεχνική που χρησιμοποιείται στην αναρμολόγηση των λίθων είναι ανεπίτρεπτη και μόνο αντιαισθητικό αποτέλεσμα επιφέρει.

3 Η αντικατάσταση των πέτρινων αρκάδων (πλαϊνών στηριγμάτων) με ακαλαίσθητα ογκώδη παραπέτια δεν είναι ενδεδειγμένη τακτική.


Υπάρχουν έμπειροι πετράδες

Η συντήρηση των τοξωτών πετρογέφυρων στα Ζαγοροχώρια και την Κόνιτσα, ήταν ένα αίτημα δεκαετιών, προκειμένου να διασωθούν τα υπέροχα αυτά μνημεία παραδοσιακής αρχιτεκτονικής.

Έμπειροι μάστοροι, της πέτρας, οι περισσότεροι από την Πυρσόγιαννη, τα έστησαν μονότοξα, δίτοξα, τρίτοξα αλλά και μεγαλύτερα, σε προεκτάσεις βράχων ή βουνών, πλαγιές ποταμών ή συνδέοντας δύσβατα μονοπάτια, για ασφαλή διέλευση- πάνω από ποτάμια και χαράδρες- κατοίκων χωριών, βοσκών με τα κοπάδια τους, εμπόρων και ταξιδευτών.

Οι άνθρωποι που θα αναλάμβαναν ένα τέτοιο έργο, να δαμάσουν δηλαδή τη φύση υπερπηδώντας τηςν ορμή της, δεν ήταν ανάγκη να αναζητηθούν μακριά. Η ίδια η περιοχή των Ζαγοροχωρίων και της Κόνιτσας είχε πληθώρα έμπειρων πετράδων που οργανωμένοι σε μπουλούκια αναλάμβαναν την κατασκευή γεφυριών όχι μόνο στην περιοχή τους, αλλά σε ολόκληρα τα Βαλκάνια.

Βασική πρώτη ύλη ήταν πάντα ο σχιστόλιθος που αφθονεί στην Ήπειρο, ενώ τη συνδετική ύλη αποτελούσε το κουρασάνι, δηλαδή, μείγμα τριμμένου κεραμιδιού, σβησμένου ασβέστη, ελαφρόπετρας, χώματος, νερού και ξερών χόρτων. Σε πολλές περιπτώσεις, δεν παρέλειπαν να ρίξουν μαλλί ζώων για καλύτερα αποτελέσματα.


«Τα αλλοιώνουν με τσιμέντο»

«Δεν αρκεί μονάχα να σώσουμε τις τοξωτές πετρογέφυρες των Ζαγοροχωρίων και της Κόνιτσας με διάφορες πρόχειρες επεμβάσεις. Σκοπός είναι να διαφυλάξουμε τον μνημειακό τους χαρακτήρα και την πολιτιστική μας κληρονομιά», λέει ο κ. Σπύρος Μαντάς, εκπαιδευτικός, ερευνητής και συγγραφέας βιβλίων σχετικών με τα παραδοσιακά γεφύρια του τόπου μας. «Παρατηρούνται τρομακτικά λάθη στις διαδικασίες αναστήλωσης των γεφυριών. Χρησιμοποιούν τόσο μεγάλη ποσότητα τσιμέντου, που δεν χρειάζεται να είσαι ειδικός για να καταλάβεις την αλλοίωση που έχουν υποστεί», συμπληρώνει. Επίσης ο κ. Μαντάς σημειώνει πως υπάρχουν τεχνίτες στο Πεντάλοφο Κοζάνης που και ξέρουν και μπορούν να διασώσουν τις γέφυρες χρησιμοποιώντας παραδοσιακές τεχνικές, καθώς, όπως υποστηρίζει, «η τοπική Εφορεία με τους ελάχιστους τεχνικούς που διαθέτει, την έλλειψη επίβλεψης και με τις λανθασμένες επιλογές της έχει μεγάλο μερίδιο ευθύνης για την κατάσταση των γεφυριών».

Τέλος ο κ. Μαντάς επισημαίνει ότι οι έριδες που έχουν αναπτυχθεί μεταξύ του ΤΕΕ Ηπείρου και της τοπικής Εφορείας έχουν ως αποτέλεσμα τη σημερινή εικόνα που παρουσιάζουν οι γέφυρες.