Η τρυφερότητα του φόβου

ΣΤΑΧΤΕΣ. «Στην αρχή μου είναι το τέλος μου», έγραφε ο Τ.Σ. Έλιοτ. «Παλιές φωτιές σε στάχτες και στάχτες στη γη». Καπνοί.

Δάκρυα. Κραυγές. Το τέλος; Όχι. Ένα κάποιο τέλος, ίσως. Στάχτες. Δάκρυα. Και γέλια. Γέλια; Κι όμως…

Ποια ανάγκη της εξελικτικής διαδικασίας έδωσε στον άνθρωπο τη δυνατότητα να γελάει; Και για ποιο σκοπό; Τι είναι αυτό που κάνει τα παιδιά να ξεσπούν σε γέλια όταν κάποιος τα γαργαλήσει; Τι είδους βοήθεια στην επιβίωση της ανθρωπότητας προσέφεραν τα δυνατά χαχανητά διά μέσου των αιώνων; Τι είναι αυτό που δίνει τη δύναμη σε κάποιον να μπορεί να χαμογελάει ακόμα και πάνω από τις στάχτες του σπιτιού του, έστω και με δυσκολία;

Υπάρχει μια μακρά λίστα πονημάτων που προσπαθούν να διερευνήσουν τη φύση του χιούμορ, ανάμεσά τους και «Τα αστεία και η σχέση τους με το υποσυνείδητο» του Ζίγκμουντ Φρόυντ, το λιγότερο αστείο βιβλίο για το χιούμορ που έχει γραφτεί ποτέ. Πρόσφατα μια ερευνητική ομάδα στη Βρετανία, έπειτα από μελέτες σε πολλές χώρες του κόσμου, ισχυρίστηκε ότι βρήκε το πιο αστείο ανέκδοτο του κόσμου: Ένα ζευγάρι κυνηγών βρίσκεται στο δάσος, όταν ο ένας πέφτει κάτω λιπόθυμος. Ο άλλος παίρνει τηλέφωνο το 166 φωνάζοντας: «Ο φίλος μου είναι νεκρός, τι να κάνω;».

«Ηρεμήστε», απαντά η τηλεφωνήτρια. «Θα σας βοηθήσω. Κατ΄ αρχάς, ας σιγουρευτούμε ότι είναι νεκρός».

Σιωπή. Μετά ακούγεται ένας πυροβολισμός. «Εντάξει», λέει ο κυνηγός. «Και τώρα, τι;».

Αυτό το ανέκδοτο το βρήκαν εξίσου αστείο άνθρωποι σε διάφορα μήκη και πλάτη της γης. Είναι, λοιπόν, η συνάντηση με το αναπάντεχο εκείνη που μας κάνει να γελάμε; Οι περισσότερες μελέτες για το γέλιο θεωρούν ότι είναι άρρηκτα συνδεδεμένο με το χιούμορ, «την τρυφερότητα του φόβου», όπως το αποκαλεί ο Μορντίγιο. Κάποιες πρόσφατες όμως δείχνουν πως γελάμε για έναν πολύ σημαντικό λόγο: προκειμένου να συνδεθούμε με τους ανθρώπους γύρω μας. ΩΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΑ ΖΩΑ, δημιουργούμε δεσμούς μεταξύ μας καθώς μοιραζόμαστε συνενοχή και αισθήματα. Α, επίσης, γελάμε περισσότερο απ΄ ό,τι νομίζουμε. «Συχνά δεν καταλαβαίνουμε ότι γελάμε», λένε οι ειδικοί. «Έχουμε υπερεκτιμήσει πολύ τον συνειδητό έλεγχο του γέλιου».

Υπάρχουν ενδείξεις ότι ο φυσικός μηχανισμός του γέλιου βρίσκεται στην πιο αρχέγονη περιοχή του νευρικού μας συστήματος, εκείνη που έχουμε κληρονομήσει από τα ερπετά. Η ανάγκη για γέλιο, λοιπόν, είναι κομμάτι της εξέλιξής μας. Θέτοντας τα όρια αλλά και τη γέφυρα μεταξύ του εαυτού μας και των άλλων.

Σ΄ ΕΝΑ ΓΕΛΙΟ κρύβεται όλη η διάθεση για επικοινωνία, μια κραυγή ύπαρξης μπροστά στη διαρκή αβεβαιότητα. Μπροστά στο θέαμα των δασών που καίγονται το ένα μετά το άλλο, μιας κοινότητας που απειλείται, μπροστά στους κόπους μιας ζωής συμπυκνωμένους σ΄ ένα σπίτι που γίνεται στάχτη, ένα χαμόγελο είναι ο προπομπός του αύριο. Γιατί όσοι κλαίνε θα γελάσουν, όσοι πονάνε θα κάνουν το ίδιο. Κάποια στιγμή.

Αργά ή γρήγορα. Ως σημάδι ότι η ζωή συνεχίζεται. Ως σινιάλο ότι είναι έτοιμοι να πάνε παρακάτω. Ως δείγμα ότι μπορούν και πάλι να συνδεθούν με τους υπόλοιπους.