Χρήμα – Κόσμος

Το λάθος μήνυμα του φθηνού δολαρίου

Την περασμένη εβδομάδα, οι ισοτιμίες της λίρας και του ευρώ έφτασαν σε ύψος- ρεκόρ έναντι του δολαρίου, το οποίο κατέρρευσε. Είναι εύκολο να ερμηνεύσει κανείς αυτή τη φυγή από το δολάριο ως αντικειμενική ένδειξη παρακμής της αμερικανικής οικονομίας. Μήπως, λοιπόν, η Αμερική δεν είναι αρκετά ανταγωνιστική στη διεθνοποιημένη παγκόσμια οικονομία;

Μήπως αυτή είναι η ύψιστη ψήφος δυσπιστίας στην αμερικανική οικονομία από ανθρώπους που είναι σε θέση να γνωρίζουν;

Δυστυχώς, για όσους από μας ζουν στη Βρετανία και την Ευρώπη και θα ήθελαν να πιστεύουν ότι η ισχύς των νομισμάτων μας αντιπροσω- πεύει την υπεροχή των οικονομικών προοπτικών μας, η απάντηση είναι ένα σκληρό «όχι». Υπήρχε μια εποχή, στον 19ο αιώνα, που η ισχύς της στερλίνας αντιπροσώπευε την ευημερία και την αυτοκρατορική ισχύ της Βρετανίας. Αλλά μετά την απελευθέρωση των αγορών συναλλάγματος στις δεκαετίες του ΄80 και του ΄90, η ισχύς των νομισμάτων δεν μεταφέρει καμία πληροφορία για την υγεία των εθνικών οικονομιών και την ανταγωνιστική θέση των χωρών στο παγκόσμιο εμπόριο.

Για παράδειγμα, αυτοί που υποστηρίζουν ότι η πτώση του δολαρίου αντανακλά το τεράστιο εμπορικό έλλειμμα των ΗΠΑ, πρέπει να λάβουν υπόψη τους ότι το γιεν ήταν ακόμη ασθενέστερο την προηγούμενη τριετία, κι όμως η Ιαπωνία έχει το μεγαλύτερο εμπορικό πλεόνασμα στον κόσμο.

Α ντίθετη σχέση
Αν υπάρχει κάποια σχέση μεταξύ των συναλλαγματικών ισοτιμιών και των οικονομικών επιδόσεων, είναι συνήθως η αντίθετη. Οι ισοτιμίες που ανεβαίνουν, προοιωνίζονται περιόδους οικονομικής κάμψης- και αυτές που υποχωρούν, περιόδους ισχύος. Αυτό συνέβη, για παράδειγμα, όταν κατέρρευσε η λίρα το 1992, που κατέληξε στη μεγαλύτερη περίοδο οικονομικής ανάπτυξης της βρετανικής ιστορίας.

Υπάρχουν πολλές εξηγήσεις για την αλλόκοτη σχέση μεταξύ των νομισμάτων και των επιδόσεων των οικονομιών. Καμία από αυτές τις εξηγήσεις, ωστόσο, δεν είναι ακλόνητη. Για παράδειγμα, τα νομίσματα τείνουν να ενισχύονται αντιδρώντας στις αυξήσεις των επιτοκίων και στους φόβους για τον πληθωρισμό- τα οποία είναι προφανώς κακές εξελίξεις για κάθε οικονομία- αλλά επίσης και στην ισχυρή οικονομική ανάπτυξη.

Από την άλλη, ένα νόμισμα μπορεί να εξασθενήσει επειδή οι προοπτικές του πληθωρισμού βελτιώνονται, όπως συμβαίνει τώρα στις Ηνωμένες Πολιτείες, ή επειδή οι επενδυτές φοβούνται μια χρηματοπιστωτική κατάρρευση. Κάποιοι πιστεύουν ότι επίκειται κατάρρευση στην αμερικανική αγορά στεγαστικών δανείων. Μπορεί οι λόγοι

Αν υπάρχει οποιαδήποτε σχέση μεταξύ των συναλλαγματικών ισοτιμιών και των οικονομικών επιδόσεων, είναι συνήθως η αντίθετη

για τους οποίους ένα νόμισμα ενισχύεται να είναι αντιφατικοί και αμφιλεγόμενοι, όμως οι επιπτώσεις της ενίσχυσής του είναι ξεκάθαρες.

Ένα νόμισμα το οποίο ενισχύεται συνεχώς, όπως συμβαίνει τώρα με το ευρώ και τη στερλίνα, θα κάνει τελικά μεγάλη ζημιά σε κάθε οικονομία. Θα πλήξει την ανταγωνιστικότητα των εξαγωγών και κατ΄ επέκταση την ανάπτυξη. Αυτό ακριβώς συνέβη στη Βρετανία και στην Αμερική μετά τη μεγάλη ανατίμηση της στερλίνας και του δολαρίου, στις αρχές των δεκαετιών του ΄80 και του ΄90. Το ίδιο συνέβη και στη Γερμανία και την Ιαπωνία στα μέσα της δεκαετίας του ΄90, και ξανά στα μέσα αυτής της δεκαετίας στην ευρωζώνη. Η Ευρώπη και η Βρετανία ανακουφίστηκαν κάπως το 2005, όταν το ευρώ και η στερλίνα προσωρινά υποχώρησαν.

Ζημιά για την Ευρώπη
Τώρα, ωστόσο, θα πρέπει να αντιμετωπίσουν όλοι τις παρενέργειες της υπερβολικής ενίσχυσης των νομισμάτων τους. Στην περίπτωση της Βρετανίας, η ισχύς της στερλίνας μπορεί να μη βλάψει τόσο πολύ τη βρετανική οικονομία, καθώς θα οδηγήσει στη ματαίωση- ή έστω καθυστέρηση- μιας νέας αύξησης των βρετανικών επιτοκίων. Στην ευρωζώνη, όμως, η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα εμφανίζεται αποφασισμένη να συνεχίσει τις αυξήσεις των επιτοκίων, επιδεινώνοντας έτσι τη ζημιά που κάνει στην οικονομία η υπερβάλλουσα ισχύς του ευρώ.

Οι Αμερικανοί, στο μεταξύ, θα απολαμβάνουν τα δώρα ενός σούπερ φθηνού νομίσματος, το οποίο θα αντισταθμίσει με το παραπάνω την πτώση των τιμών των ακινήτων και τα προβλήματα σε έναν μικρό αριθμό στεγαστικών δανείων. Οι Αμερικανοί πολιτικοί, παρά τα όποια σφάλματά τους, ενστικτωδώς το καταλαβαίνουν αυτό. Αυτός είναι και ο λόγος που σε γενικές γραμμές έχουν υποδεχθεί με θετικό τρόπο την πτώση του δολαρίου και πιέζουν την Κίνα και την Ιαπωνία να επιτρέψουν στο δολάριο να εξασθενήσει έναντι του γιεν και του γουάν.

Σαν ανίδεοι
Οι Ευρωπαίοι πολιτικοί, αντίθετα, συμπεριφέρονται σαν να είναι παντελώς ανίδεοι για τους κινδύνους ενός πανίσχυρου ευρώ. Σε αντίθεση με τους Αμερικανούς και τους Ασιάτες, οι Γερμανοί πολιτικοί εξακολουθούν να βλέπουν ένα «σκληρό νόμισμα» ως σύμβολο ισχύοςκαι όχι ως απειλή για την οικονομική ανάπτυξη ή μια ένδειξη ότι τα επιτόκια είναι πολύ υψηλά.

Υπάρχει μόνο ένας Ευρωπαίος πολιτικός που φαίνεται να κατανοεί τους κινδύνους ενός πανίσχυρου ευρώ. Αυτός είναι ο Νικολά Σαρκοζί, ο οποίος αυτή την εβδομάδα ταξίδεψε στις Βρυξέλλες, προκειμένου να πείσει για την ανάγκη μιας περισσότερο επεκτατικής οικονομικής πολιτικής στην Ευρώπη. Ωστόσο, οι προτάσεις του αντιμετωπίστηκαν περιπαικτικά από τις υπόλοιπες κυβερνήσεις- και κυρίως από την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα. Μόλις δύο μήνες μετά τις υποσχέσεις του για ανάκαμψη της γαλλικής οικονομίας, ο νέος Γάλλος πρόεδρος έχει ήδη παραλύσει από τους κανόνες της ευρωζώνης.

Αυτή είναι η πραγματικότητα της ζωής σήμερα στην Ευρώπη. Είναι και ένας βασικός λόγος για τον οποίο η Αμερική, παρά τα όποια προβλήματά της, θα συνεχίσει να να κυριαρχεί στην παγκόσμια οικονομία και τις επόμενες δεκαετίες.