Φαινόμενα

Το πνεύμα της «καμένης γης»

Στοίχειωσε τη δημόσια σφαίρα η έννοια της «καμένης γης» και τα αποκαΐδια απλώνονται στο δισδιάστατο πεδίο που ενοποιεί! Βουλή και τηλεόραση
Ήρθε απότομα αυτό το καλοκαίρι. Είσοδος δραματική με καύσωνες αφόρητους για τον κόσμο της πόλης. Τραγική για τα δάση που μετρούν πολλές χιλιάδες λιγότερα στρέμματα. Και το… μήκος του αυτήν τη φορά κοντύτερο, με την πολιτική πραγματικότητα να φέρνει τις εκλογές τόσο νωρίς το φθινόπωρο που να μην επιτρέπει τη μακρά καλοκαιρινή χαλάρωση.

Στα τηλεπαράθυρα των δελτίων ειδήσεων οι μάχες μαίνονται, το συνέδριο της Ν.Δ. πυροδοτεί αντιπαραθέσεις και η ομιλία του Πρωθυπουργού στη Βουλή με τον στρατηγικό αντιπερισπασμό, που τράβηξε την προσοχή από τα αποκαΐδια της Πάρνηθας για να τη στρέψει στην πληγή της κακοδιαχείρισης του κρατικού χρήματος. Αυτήν τη φορά το βέλος άλλαξε φορά και κατευθύνθηκε από την κυβερνητική πλευρά προς αυτήν της αξιωματικής αντιπολίτευσης. Στέλεχός της κατεδείχθη από τον ίδιο τον Πρωθυπουργό ως υπεύθυνο για σπατάλη δημοσίου χρήματος όταν υπηρετούσε σε πόστο κρατικό.

Το περιβόητο επικοινωνιακό τερτίπι της «καμένης γης» αποδεικνύεται κάτι πολύ περισσότερο από αυτό. Ιδεολογία, τρόπος άσκησης πολιτικής και εξ αυτής τρόπος σκέψης και κατά συνέπεια τρόπος διαχείρισης του δημόσιου, ό,τι κι αν περιλαμβάνει αυτό· άρα πρόκειται για νοοτροπία που διαπερνά οποιαδήποτε σχέση μας με τα δημόσια πράγματα, τη σχέση όλων με το δημόσιο, από τους αιρετούς διαχειριστές του μέχρι τους πολίτες που το διαμορφώνουν.

«Καμένη γη» μεταφορικώς και κυριολεκτικώς γύρω από τους πολίτες, που βρέθηκαν να παρακολουθούν τη μεγαλύτερη περιβαλλοντική καταστροφή όλων των εποχών σαν μια συμβολική φαντασμαγορία του πνεύματος εκείνου της καταστροφής για ίδιον όφελος- και για ψηφοθηρικόπου διαπνέει οποιαδήποτε σχέση τους με την έννοια του δημόσιου. Μια ατέλειωτη τραγωδία εθνικού σκανδάλου, που εξελίσσεται χωρίς ανάσα από τηλεπαράθυρο σε τηλεπαράθυρο, από δελτίο σε δελτίο και από εκπομπή σε εκπομπή.

«Καμένη γη» μεταφορικώς και κυριολεκτικώς, με τους πολίτες να αισθάνονται μουδιασμένοι μπροστά στην αποκάλυψή της. Μια σύγκρουση προσώπων-συμβόλων που ξεφλουδίζονται και ξεφλουδίζουν μαζί τους ρόλους που έχουν αναλάβει να επιτελούν στο σύγχρονο κράτος.

Η πρωθυπουργική καταγγελία για στέλεχος του αντιπάλου κόμματος, όταν είχε κρατική θέση, ήρθε να συμπληρώσει την αίσθηση ενός δημόσιου χώρου, ενός πολιτικού πεδίου που έχει μετατραπεί σε τηλεοπτική σκηνή. Οι όροι του παλιού, οι παρωχημένες αντιλήψεις για πολιτική αντιπαράθεση με βάση την έννοια της «καμένης γης»- δεν κάψαμε εμείς, τα βρήκαμε καμένα- συγκρούονται με τους όρους του καινούργιου, μόνο που αυτούς τους θέτει η τηλεόραση, το τηλεοπτικό θέαμα των αλλεπάλληλων συγκρούσεων που παράγει εντυπώσεις και καθηλώνει το φιλοθέαμον.

Και οι πολίτες χάνουν το κύριο συστατικό τους, τη δύναμη ελέγχου και παρέμβασης διά της ψήφου, καθώς μετατρέπονται σε φιλοθεάμονες, ικανοί να εκτιμήσουν μια «συγκλονιστική» αποκάλυψη απ΄ όπου κι αν προέρχεται, με όποια μέθοδο κι αν γίνεται, όποια στρέβλωση και σύγχυση κι αν προκαλεί στους θεσμούς.

Ένα νέο στοιχείο έχει εισαχθεί στο πολιτικό θέαμα, αυτό που υπερβαίνει την παράδοση της δημοκρατικής σύγκρουσης με τους καθιερωμένους θεσμούς και ρόλους τους οποίους υπαγορεύει η ευρυθμία τους και η ανάγκη εμπιστοσύνης των πολιτών σε αυτούς, ένα στοιχείο που δίνει έμφαση σε έναν τηλεοπτικού τύπου «συγκλονισμό», όπως αυτοί τους οποίους απολαμβάνουν οι φιλοθεάμονες των μεγάλων γεγονότων, π.χ. ενός ποδοσφαιρικού ματς και μάλιστα για έναν μεγάλο τίτλο.
Βουβός Χορός οι φιλοθεάμονες

Όλο και περισσότερο η πολιτική σκηνή μοιάζει να υποχωρεί από τον έλεγχο των πολιτικών πράξεων, άρα και την παραγωγή σκέψης και ιδεολογίας, για να μετατραπεί σε έναν αγώνα για τη σκηνοθεσία «event» με τηλεοπτικούς όρους.

Ο δημόσιος χώρος πλέον αποτελείται από την ενοποίηση Βουλής και τηλεπαραθύρων και ανάμεσά τους εκτείνεται ένα πεδίο χωρίς ορίζοντα, άνυδρο, μια «καμένη γη».

Είτε είναι η γη της Πάρνηθας είτε η γη των ιδεών και των πολιτικών αποφάσεων, έχει το ίδιο νόημα για τους πολίτες-θεατές που παραμένουν αδρανείς, αμέτοχοι, φυσική συνέπεια της απώλειας της ελπίδας. Χειροκροτούν ή γιουχάρουν, αλλά παραμένουν έξω από το «πλάνο», θεατές της τραγωδίας που, όπως εκείνοι του αρχαίου θεάτρου, έχουν την αίσθηση ότι έχουν τη θέα των θεών, δηλαδή τη θέα του συνόλου.

Στις σύγχρονες όμως, τηλεοπτικής σκηνοθεσίας, τραγωδίες δεν έχουν παρά τη θέα στη γωνία που φωτίζουν οι κατευθυνόμενοι προβολείς, σαν τον Χορό στη σκηνή, μόνο που οι φιλοθεάμονες αυτού του τόπου αγνοούν ακόμη και αυτόν τον ρόλο τους.