Θερινά καρδιοχτύπια

Για να αντιμετωπίσει τις υψηλές θερμοκρασίες, το σώμα πρέπει να ιδρώσει. Με την ταχυπαλμία στέλνει περισσότερο αίμα στους μυς και στο δέρμα, ώστε να διευκολύνεται η αποβολή του ιδρώτα.

Κάπως έτσι, με όπλο την καρδιά, ο οργανισμός πολεμάει τον καύσωνα. Τα προβλήματα της καρδιάς το καλοκαίρι (και τις λύσεις) αναλύει ο αναπληρωτής καθηγητής Καρδιολογίας στην Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών κ. Χρήστος Πίτσαβος.

Ακόμη, στο σημερινό αφιέρωμα, οκτώ συμβουλές για υγιεινό τρόπο διατροφής, ώστε να προστατεύεται η καρδιά καλύτερα κατά τους καλοκαιρινούς μήνες. Τέλος, τρία υγιεινά διαιτολόγια για γερή καρδιά (1.200, 1.500 και 2.000 θερμίδων).

Με όπλο την καρδιά ο οργανισμός πολεμάει τον καύσωνα

Την καρδιά επιστρατεύει κάθε καλοκαίρι ο ανθρώπινος οργανισμός για να αντέξει την αυξημένη περιβαλλοντική θερμοκρασία και να προασπίσει την υγεία του. Αύξηση των καρδιακών παλμών και μείωση της αρτηριακής πίεσης τα όπλα που χρησιμοποιεί- δύο όπλα, όμως, που δεν λειτουργούν πάντοτε σωστά.

Όπως εξηγεί ο κ. Χρήστος Πίτσαβος, αναπληρωτής καθηγητής Καρδιολογίας στην Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών, για να αντιμετωπίσει ο οργανισμός την υψηλή περιβαλλοντική ζέστη πρέπει να προκληθεί εφίδρωση και ταυτοχρόνως να χτυπήσει πιο γρήγορα η καρδιά, ώστε να ωθηθεί περισσότερο αίμα προς τους μυς και το δέρμα και να διευκολυνθεί η αποβολή του ιδρώτα. «Οι δύο αυτοί μηχανισμοί είναι απαραίτητοι για να μειωθεί η εσωτερική θερμοκρασία του σώματος και να αποφύγουμε τις επονομαζόμενες ασθένειες της ζέστης, όπως η θερμική εξάντληση και η θερμοπληξία», λέει.

Στηθάγχη- δύσπνοια

Σε πολλούς ανθρώπους, όμως, που πάσχουν από ορισμένες ασθένειες της καρδιάς ή που παίρνουν ορισμένα φάρμακα, οι μηχανισμοί αυτοί δεν λειτουργούν σωστά. Στους πάσχοντες από καρδιακή ανεπάρκεια, λ.χ., δεν είναι δυνατόν να αυξηθούν οι καρδιακοί παλμοί- το ίδιο και σε όσους πάσχουν από βαριά στεφανιαία νόσο, στους οποίους η αύξηση των καρδιακών παλμών και του έργου της καρδιάς απαιτεί κατανάλωση περισσότερου οξυγόνου, το οποίο όμως δεν μπορούν να προσφέρουν οι στενωμένες αρτηρίες, με συνέπεια να αναπτύσσεται στηθάγχη ή δύσπνοια.

Στους προαναφερθέντες ασθενείς, η αδυναμία ανταποκρίσεως της καρδιάς στην έντονη ζέστη συνεπάγεται αυξημένο κίνδυνο θερμοπληξίας, επειδή εμποδίζεται η ρύθμιση της σωματικής θερμοκρασίας, κατά τον κ. Πίτσαβο.

Χωρίς μηχανισμό εφίδρωσης

Ανάλογο κίνδυνο διατρέχουν και όσοι παίρνουν ορισμένα φάρμακα, όπως τα διουρητικά και οι επονομαζόμενοι βήτα-αναστολείς. Τα διουρητικά χορηγούνται για την καρδιοπάθεια και την υπέρταση και μπορεί να φέρουν τους ασθενείς σε μία σχετική αφυδάτωση, επειδή διεγείρουν την αποβολή υγρών από τον οργανισμό. «Η αποβολή αυτή μπορεί να είναι επιθυμητή τον υπόλοιπο χρόνο, αλλά σε συνθήκες υπερβολικής περιβαλλοντικής ζέστης μπορεί να δημιουργήσει πρόβλημα στους ασθενείς, διότι ο οργανισμός τους δεν θα μπορεί να κινητοποιήσει τους μηχανισμούς της εφίδρωσης», τονίζει ο κ. Πίτσαβος.

Οι βήτα-αναστολείς, με τη σειρά τους, χορηγούνται σε πάσχοντες από καρδιακές αρρυθμίες, υπέρταση, καρδιακή ανεπάρκεια ή στεφανιαία νόσο και εμποδίζουν την καρδιά να χτυπάει πιο γρήγορα- συνεπώς και πάλι δεν την αφήνουν να προσαρμόζεται σε συνθήκες ζέστης.

Τα διαιτολόγια για γερή καρδιά

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΔΙΑΙΤΟΛΟΓΙΟ 1.200 ΘΕΡΜΙΔΩΝ

Πρωινό
1 ποτήρι των 240 ml γάλα (0-2% λίπος)

φλιτζάνι δημητριακά ολικής αλέσεως (30 γρ.)

Δεκατιανό
1 μικρό φρούτο

Μεσημεριανό

90 γρ. μαγειρεμένο ψάρι ή άπαχο κρέας ή κοτόπουλο 2 φέτες ψωμί ολικής αλέσεως (70 γρ.)

Σαλάτα (2 φλιτζάνια ωμά ή 1 φλιτζάνι βρασμένα λαχανικά)

1 κουταλιά της σούπας ελαιόλαδο (για φαγητό και σαλάτα)

1 μικρό φρούτο 1 φλιτζάνι όσπρια (180 γρ.)

1 φέτα τυρί χαμηλών λιπαρών (30 γρ., λ.χ. ανθότυρο, μυζήθρα)

Σαλάτα (2 φλιτζάνια ωμά ή 1 φλιτζάνι βρασμένα λαχανικά)

1 κουταλιά της σούπας ελαιόλαδο (για φαγητό και σαλάτα)

1 μικρό φρούτο

Βραδινό

1 γιαούρτι (0-2%)

1 φέτα ψωμί ολικής αλέσεως (35 γρ.) ή 2 φρυγανιές Σαλάτα (2 φλιτζάνια ωμά ή 1 φλιτζάνι βρασμένα λαχανικά)

1 κουταλάκι του γλυκού ελαιόλαδο (φαγητό και σαλάτα)

1 μικρό φρούτο

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΔΙΑΙΤΟΛΟΓΙΟ 1.500 ΘΕΡΜΙΔΩΝ Πρωινό

1 γιαούρτι (0-2% λίπη)

2 φρυγανιές

Δεκατιανό

1 μεγάλο φρούτο ή 1 ποτήρι χυμός

Μεσημεριανό

120 γρ. ψάρι ψητό 1 φλιτζάνι αρακάς και καλαμπόκι (160 γρ.)

1 φέτα ψωμί ολικής αλέσεως (35 γρ.)

Σαλάτα (2 φλιτζάνια ανάμεικτα ωμά λαχανικά ή 1 φλιτζάνι βρασμένα χόρτα)

2 κουταλάκια του γλυκού ελαιόλαδο

Απογευματινό

1 μικρό φρούτο

Βραδινό

1 μερίδα λαδερό φαγητό (π.χ. φασολάκια, μπάμιες) με 1 κουταλιά της σούπας ελαιόλαδο ανά μερίδα 2 φέτες ψωμί ολικής αλέσεως (70 γρ.)

60 γρ. τυρί χαμηλών λιπαρών (π.χ. ανθότυρο, μυζήθρα, κατίκι Δομοκού, κ.ά.) Σαλάτα (2 φλιτζάνια ανάμεικτα ωμά λαχανικά ή 1 φλιτζάνι βρασμένα λαχανικά)

1 μικρό φρούτο

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΔΙΑΙΤΟΛΟΓΙΟ 2.000 ΘΕΡΜΙΔΩΝ

Πρωινό

1 ποτήρι γάλα (0-2%)

2 φέτες ψωμί ολικής αλέσεως (70 γρ.)

1 φέτα τυρί χαμηλών λιπαρών (30 γρ.)

2 κουταλάκια του γλυκού μαργαρίνη

Δεκατιανό

1 μεγάλο φρούτο ή 1 ποτήρι χυμός

Μεσημεριανό

120 γρ. κοτόπουλο ψητό ή βραστό 2 μέτριες πατάτες ψητές ή βραστές μικρές πατάτες (340 γρ.)

1 φέτα ψωμί ολικής αλέσεως (35 γρ.) Σαλάτα (3 φλιτζάνια ωμά ή 1 φλιτζάνι βρασμένα λαχανικά)

1 κουταλιά της σούπας ελαιόλαδο (για φαγητό και σαλάτα) 1 μεγάλο φρούτο ή 1 μερίδα ντομάτες γεμιστές (2 μέτριες ντομάτες)

1 φέτα ψωμί ολικής αλέσεως (35 γρ.)

Σαλάτα (3 φλιτζάνια ωμά ή 1 φλιτζάνι βρασμένα λαχανικά)

1 κουταλιά της σούπας (για φαγητό και σαλάτα)

1 μεγάλο φρούτο

Βραδινό

120 γρ. ψάρι ψητό ή βραστό 3 φέτες ψωμί ολικής αλέσεως (105 γρ.)

Σαλάτα (2 φλιτζάνια ωμά ή 1 φλιτζάνι βρασμένα λαχανικά)

1 κουταλιά της σούπας (για φαγητό και σαλάτα)

1 μεγάλο φρούτο ή 1 φλιτζάνι όσπρια (270 γρ.)

1 φέτα τυρί χαμηλών λιπαρών (30 γρ.), π.χ. ανθότυρο ή μυζήθρα Σαλάτα (2 φλιτζάνια ωμά ή 1 φλιτζάνι βρασμένα λαχανικά)

1 κουταλιά της σούπας ελαιόλαδο (για φαγητό και σαλάτα)

1 μεγάλο φρούτο

Οι οκτώ συμβουλές για υγιεινό τρόπο διατροφής

Η υιοθέτηση ενός υγιεινού τρόπου διατροφής είναι ίσως ο ακρογωνιαίος λίθος για την προστασία της καρδιάς κατά τους καλοκαιρινούς μήνες, σύμφωνα με την κυρία Αιμιλία Παπακωνσταντίνου, κλινική διαιτολόγο-διατροφολόγο στην Β΄ Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική του Πανεπιστημίου Αθηνών στο Πανεπιστημιακό Γενικό Νοσοκομείο «Αττικόν».

Η κυρία Παπακωνσταντίνου παρέχει τις εξής συμβουλές για υγιείς και ασθενείς:

1 .Να καταναλώνετε μικρά και συχνά γεύματα, που θα έχουν μικρή περιεκτικότητα σε λίπη (κυρίως ζωικής προελεύσεως) διότι η πέψη των λιπών αυξάνει τη θερμότητα του οργανισμού. Πρακτικά αυτό σημαίνει να τρώτε ψάρια (αποτελούν εξαιρετική πηγή των ωφέλιμων για την καρδιά ωμέγα-3 λιπαρών οξέων) αντί για κρέας, καθώς και να καταναλώνετε άπαχα ή λίγων λιπαρών τυριά και γαλακτοκομικά προϊόντα, φαγητά χωρίς βαριές σάλτσες και καρυκεύματα και ψητά ή βραστά φαγητά αντί για τηγανητά. Πριν από το μαγείρεμα, εξάλλου, θα πρέπει να απομακρύνετε το ορατό λίπος από τα ζωικά τρόφιμα.

2. Να υιοθετήστε μία λιτή διατροφή, πλούσια σε φρούτα και λαχανικά (εκτός από βιταμίνες και ιχνοστοιχεία περιέχουν και άφθονο νερό), ζυμωτό μαύρο ψωμί, όσπρια και τροφές μαγειρεμένες με ελαιόλαδο (είναι πλούσιο σε αντιοξειδωτικές ουσίες). Να επιλέγετε δημητριακά ολικής αλέσεως διότι είναι πλούσια σε βιταμίνες, ιχνοστοιχεία και φυτικές ίνες και να περιορίζετε την κατανάλωση επεξεργασμένων τροφίμων (μεταξύ αυτών τα γλυκά και τα πλήρη παγωτά).

3. Να αυξήσετε την πρόσληψη υγρών σε τουλάχιστον 8- 10 ποτήρια νερό την ημέρα. Μην περιμένετε να διψάσετε για να πιείτε υγρά. Να πίνετε σε τακτά χρονικά διαστήματα δροσερό, και όχι παγωμένο, νερό το οποίο είναι ευκόλοτερο να καταναλωθεί σε μεγαλύτερες ποσότητες. Εάν ακολουθείτε οδηγίες από γιατρό για περιορισμό της λήψης υγρών ή παίρνετε διουρητικά φάρμακα, πρέπει να συμβουλευτείτε τον γιατρό σας για να σας καθορίσει την ποσότητα των υγρών που πρέπει να πίνετε τις θερμές ημέρες. Με την εφίδρωση, όμως, εκτός από νερό χάνονται από το σώμα αλάτι και ηλεκτρολύτες, οι οποίοι πρέπει να αναπληρώνονται. Γι΄ αυτόν τον λόγο πίνετε άφθονους χυμούς φρούτων. Να αποφεύγετε τα υγρά που περιέχουν καφεΐνη, μεγάλες ποσότητες ζάχαρης ή αλκοόλ, καθώς μπορεί να οδηγήσουν σε ακόμα μεγαλύτερη απώλεια υγρών.

4. Εάν δεν έχετε κάποιο πρόβλημα υγείας στο οποίο να αντενδείκνυται η χρήση μαγειρικού κι επιτραπέζιου αλατιού, να αλατίζετε λίγο περισσότερο το φαγητό σας όταν έχει καύσωνα. Εάν, όμως, ακολουθείτε δίαιτα φτωχή σε αλάτι, ρωτήστε τον γιατρό σας προτού αλλάξετε οποιαδήποτε διατροφική συνήθεια.

5. Μετά τα κύρια γεύματα να αφήνετε να περνούν τουλάχιστον 3 ώρες πριν ασχοληθείτε με οποιαδήποτε κοπιώδη δραστηριότητα- από το περπάτημα και τις δουλειές του σπιτιού μέχρι το μπάνιο στη θάλασσα- για να δοθεί στον οργανισμό χρόνος να επεξεργαστεί τις τροφές που καταναλώσατε.

6. Εκμεταλλευθείτε τη ζέστη για να κάνετε λίγη δίαιτα και να χάσετε τα περιττά σας κιλά, εάν είστε υπέρβαροι ή παχύσαρκοι (τα περιττά κιλά επίσης επιβαρύνουν την καρδιολογική λειτουργία).

7. Να κολυμπάτε επί τουλάχιστον μισή ώρα την ημέρα, διότι η συστηματική φυσική δραστηριότητα αποτελεί σημαντικό παράγοντα για την προστασία της καρδιάς.

8. Να θυμάστε ότι οι κανόνες μιας σωστής διατροφής-ασπίδας για την καρδιά εμπεριέχουν τρεις έννοιες: ποικιλία, ισορροπία, μέτρο.

Με ρέγουλα οι αγύμναστοι στα θαλάσσια σπορ

Το καλοκαίρι δεν κινδυνεύει μόνον η καρδιά των πασχόντων από καρδιολογικά προβλήματα, αλλά και των μεσηλίκων, οι οποίοι αρχίζουν έπειτα από έναν χειμώνα καθιστικής ζωής και χωρίς άσκηση να κάνουν θαλάσσια σπορ σαν να είναι 20χρονοι.

Ειδικά το θαλάσσιο σκι και η ιστιοσανίδα (γουίντ σέρφινγκ) είναι δύο από τα πιο κοπιώδη για την καρδιά αθλήματα, διότι αυξάνουν πολύ την αρτηριακή πίεση, επειδή το σώμα μένει ουσιαστικά ακίνητο, με τους μυς σφιγμένους όση ώρα προσπαθεί ο ασκούμενος να κρατήσει την ισορροπία του. Καλό είναι λοιπόν όσοι έχουν ηλικία άνω των 45 ετών, είναι αγύμναστοι και προγραμματίζουν να κάνουν σέρφινγκ ή θαλάσσιο σκι να ασχοληθούν προοδευτικά με αυτά τα αθλήματα, ώστε σταδιακά να βελτιώνεται η φυσική τους κατάσταση, σύμφωνα με τον αναπληρωτή καθηγητή κ. Χρήστο Πίτσαβο.

Υπέρταση: μη φθάνουμε στο άλλο άκρο…

Πρόβλημα συνιστά και η υπέρταση καθ΄ εαυτή, από την οποία υπολογίζεται ότι πάσχουν 2,5 εκατομμύρια Έλληνες. Όταν έχει κανείς υπέρταση, η καρδιά εξ ορισμού αναγκάζεται να δουλεύει συνεχώς πιο έντονα, γεγονός που την καταπονεί. Για να αντιμετωπισθεί, οι γιατροί συνήθως συνιστούν στους ασθενείς να τρώνε λιγότερο αλάτι. Αυτό, όμως, μπορεί να προκαλέσει προβλήματα το καλοκαίρι, διότι το λίγο αλάτι παρεμποδίζει την εφίδρωση, αφού εφίδρωση χωρίς απώλεια ηλεκτρολυτών δεν γίνεται- και το αλάτι είναι ένας βασικός ηλεκτρολύτης.

Επιπλέον, το καλοκαίρι η αρτηριακή πίεση παρουσιάζει μείωση σε πολλούς ανθρώπους, λόγω της μεγάλης αγγειοδιαστολής και της έστω και μικρής εφίδρωσης λόγω της ζέστης. Όταν, όμως, ένας ασθενής παίρνει διουρητικά για να ρίξει την πίεσή του και αυτή είναι ούτως ή άλλως χαμηλότερη απ΄ ό,τι τον χειμώνα, υπάρχει κίνδυνος να φθάσει στο άλλο άκρο, στην υπόταση, καθώς και να αφυδατωθεί όπως προαναφέρθηκε.

Πρόληψη: αποφύγετε την καταπόνηση στη ζέστη

Πρακτικά, τα προαναφερθέντα σημαίνουν ότι για να προφυλαχθούν από τα χειρότερα το καλοκαίρι οι καρδιοπαθείς, θα πρέπει να λαμβάνουν ορισμένα μέτρα. Το πρώτο είναι να συμβουλευθούν τον γιατρό τους για να ρωτήσουν εάν και κατά πόσον πρέπει να τροποποιηθεί η φαρμακευτική αγωγή τους.

Απαραίτητο είναι ακόμα να αποφεύγουν τη σωματική καταπόνηση στην έντονη ζέστη, κατά τον κ. Πίτσαβο. «Πολλοί νομίζουν ότι αυτό σημαίνει πως δεν πρέπει να εργάζονται στον ήλιο ή σε υπαίθριους χώρους, αλλά δεν υπάρχει πρόβλημα εάν κάνουν μια βόλτα», τονίζει και συμπληρώνει: «Αυτό είναι λάθος. Ακόμα και το περπάτημα μπορεί να τους δημιουργήσει πρόβλημα, αφού αποτελεί αεροβική άσκηση, άρα δημιουργεί ιδιαίτερες απαιτήσεις στην καρδιά».

Σημαντικό ρόλο στην προστασία τους, τέλος, παίζει και η διατροφή, καθώς πρέπει να προσέχουν τι τρώνε και να πίνουν αρκετά υγρά, ακόμα και αν δεν διψούν- με εξαίρεση τους πάσχοντες από καρδιακή ανεπάρκεια, που δεν επιτρέπεται να το παρακάνουν, διότι υπάρχει κίνδυνος συσσώρευσης υγρών στους πνεύμονες, δύσπνοιας και πνευμονικού οιδήματος.