Επιφυλλίδα

Σουγκόμα, το παζάρι της Παρασκευής

Στην Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου, στην περιοχή Καρμούς, κάθε Παρασκευή πρωί γίνεται ένα παζάρι σκουπιδιών. Σε μια τεράστια έκταση, οι πάμφτωχοι Αλεξανδρινοί αλλά και οι επαγγελματίες ρακοσυλλέκτες εκθέτουν την πραμάτεια τους πάνω σε πάγκους, σε καφάσια, σε νάιλον στρωσίδια και χαρτόνια. Ό,τι έχουν για ξεπούλημα στα σπίτια τους ή μαζεμένα δεξιά κι αριστερά, τα φέρνουν στη Σουγκόμα και τ΄ απλώνουν καταγής: πράγματα ευτελή που τα δίνουνε για λίγες «πιάστρες».

Αν δεν έχεις δει το θέαμα, δεν μπορείς να το πιστέψεις πόσο ασήμαντα, πόσο «άχρηστα» αντικείμενα κουβαλάνε για πούλημα: καπάκια από Κόκα-Κόλα ή γκαζόζες, παπούτσια στραβοπατημένα, τριμμένα ρούχα, ένα μονό τακούνι από αρβύλα, σκουριασμένες βίδες, κάποιο ημερολόγιο ληγμένο εδώ και χρόνια. Ένα ανθρώπινο ποτάμι που κινείται αργά καταμεσής στον δρόμο, κοντοστέκεται μπροστά στα πάμφθηνα εκθέματα, διαλέγει ό, τι του χρειάζεται και παζαρεύει την τιμή τους- ακόμα και την πιο μηδαμινή- μέχρι την τελευταία «πιάστρα».

Όμως εκείνο που έχει σημασία είναι ότι ανάμεσα στα άχρηστα και στις σαβούρες της Σουγκόμα μπορεί κανείς να ανακαλύψει πολύτιμα αντικείμενα, να ανασύρει μέσα απ΄ τον σωρό μαυρισμένα απ΄ τον χρόνο ασημικά ή πολύτιμες αντίκες, μινιατούρες και ξυλόγλυπτα, περίτεχνα ρολόγια που με μια καλή συντήρηση μπορούν να ξαναβρούν τη λάμψη τους. Και τότε, μένεις με το στόμα ανοιχτό. Δεν είναι, βέβαια, εύκολο αυτό. Πρέπει το μάτι σου να κόβει, το βλέμμα σου να διαπερνάει τη λέρα, να χώνεται κάτω από τη σκόνη και να υποψιάζεσαι το μεγαλείο που πιθανότατα κρύβεται από κάτω. Όποιος έχει τέτοιο μάτι και αισθητικό κριτήριο μπορεί και να ανακαλύπτει θησαυρούς. (Θαυμάζω, στ΄ αλήθεια, τους ανθρώπους που έχουν αυτήν την ικανότητα- απόρροια, βεβαίως, μιας έντονης παρατηρητικότητας που τους επιτρέπει να βλέπουν πίσω απ΄ τη βιτρίνα και να διεισδύουν στο βάθος των πραγμάτων).

Αυτά σκεφτόμουν, διαβάζοντας στα «ΝΕΑ» (18/5) για το «πώς» αγοράζουμε και «τι» στις Δυτικές κοινωνίες. Ο κ. Βρανάς, στη στήλη του, ανέφερε κάποια απ΄ τα αποτελέσματα της έρευνας του Κλέιτον Ντας και της Τζένι Ουέτσι: ότι «οι περισσότεροι καταναλωτές ειδών πολυτελείας δεν ξέρουν, στην πραγματικότητα, τι αγοράζουν… Μόνο το 19% των Βρετανών που αγοράζουν είδη πολυτελείας είναι σε θέση να ξεχωρίσουν το γνήσιο από το πλαστό… Δεν μας πουλάνε πια τα προϊόντα, αλλά τις μάρκες».

Για φαντάσου! Οι αγοραστές που ξέρουν απ΄ έξω κι ανακατωτά τις φίρμες, που ίσως αξιολογούν τους άλλους με κριτήριο τα ρούχα και τις μάρκες, που πιθανότατα οι σχέσεις τους στηρίζονται πάνω σ΄ αυτά και μέσα από αυτά καταξιώνεται η ζωή τους, ε, αποδεικνύεται πως δεν μπορούν να ξεχωρίσουν το ψεύτικο απ΄ το αληθινό.

Κι αφού τους ξεγελάνε, λέω, τόσο εύκολα στον τομέα της απόλυτης αρμοδιότητάς τους, πώς να έχεις την απαίτηση να ξεχωρίζουν αμυδρώς, έστω, το γνήσιο ή το επίπλαστο στους ανθρώπους και τ΄ ανθρώπινα; Πώς να περιμένεις από δαύτους να διακρίνουνε τη λίγη ή την πολλή αλήθεια και να την ανασύρουν μέσα απ΄ το μικρό ή το μεγάλο ψέμα; Πολύ περισσότερο, όταν το ίματζ και η κατασκευή προσώπων στην πολιτική της αγοράς- ή, αλλιώς, στην αγοραία πολιτική- αλλά και στις γυαλιστερές περσόνες της ΤV, έχει αναχθεί σε επιστήμη. (Γι΄ αυτό σας έλεγα ότι θαυμάζω τους ανθρώπους που, μες στις οποιεσδήποτε χωματερές, μπορούν να ξεχωρίζουν το στιλβωμένο «τίποτα» απ΄ το αυθεντικό και γνήσιο «κάτι»).

Το είπαμε. Δεν είναι εύκολο αυτό. Είτε το ψάχνεις στα σκουπίδια της Σουγκόμα, είτε στα φανταχτερά δικά μας.

ΟΚώστας Λογαράς είναι φιλόλογος- συγγραφέας