Ο «θησαυρός» της Ιστορίας μας αλλάζει χέρια

Το μεγαλύτερο και σπουδαιότερο λογοτεχνικό και ιστορικό αρχείο, εκείνο του ΕΛΙΑ, αλλάζει χέρια, καθώς δεν είναι πια δυνατόν να συντηρηθεί. Και οι «θησαυροί» του περνούν στην Εθνική Τράπεζα
Δύο αιώνες Ιστορίας- πολιτικής, οικονομικής, λογοτεχνικής, καλλιτεχνικής κοινωνικής κ.ά.- όπως αποτυπώθηκε σε ιδιωτικές επιστολές και επίσημα ντοκουμέντα, εφημερίδες, περιοδικά, θεατρικά προγράμματα, φωτογραφίες, ταχυδρομικά δελτάρια και εφήμερες διαφημίσεις, ετικέτες συσκευασίας, συγκεντρώθηκαν στο Ελληνικό Λογοτεχνικό και Ιστορικό Αρχείο, που έπειτα από 45 χρόνια ανεπίσημης και 25 χρόνια επίσημης δραστηριότητας ενσωματώνεται στο Μορφωτικό Ίδρυμα της Εθνικής Τράπεζας.

Εν αρχή ην το μεράκι. Ο πόνος να βλέπεις ότι χάνονται ριγμένα στα σκουπίδια πολύτιμα τεκμήρια από την «εκκαθάριση» σπιτιών, βιομηχανιών, εμπορικών επιχειρήσεων, ακόμα και κρατικών υπηρεσιών. Πολύτιμα αρχεία εφημερίδων, περιοδικών, βιβλιοθήκες που συγκροτήθηκαν με κόπο, διαλύονται και εκποιούνται στα παλιατζήδικα και αν δεν πάρουν την άγουσα που οδηγεί στην πολτοποίηση ή τη χωματερή, στην καλύτερη περίπτωση, διαλύονται εις τα εξ ων συνετέθησαν στα παλαιοπωλεία.

ΙΝFΟ

«ΤΟ ΕΛΙΑ στο Μορφωτικό Ίδρυμα Εθνικής Τραπέζης, Σχέδια και προοπτικές»: η επίσημη παράδοση αύριο στο Μέγαρο Μελά (Πλ. Κοτζιά), στις 13.00.

Δύο Αιγυπτιώτες, ο Μάνος Χαριτάτος και ο Δημήτρης Πόρτολος, το 1964 άρχισαν την προσπάθεια συγκέντρωσης των αρχείων της αιγυπτιακής ομογένειας και αργότερα όσων μπορούσαν και προλάβαιναν να διασώσουν.

Το 1980, η ιδιωτική προσπάθεια που περιελάμβανε από χειρόγραφα του Καβάφη μέχρι φιγούρες του Καραγκιόζη, πήρε τη μορφή μη κερδοσκοπικού οργανισμού, του σωματείου Ελληνικό Λογοτεχνικό και Ιστορικό Αρχείο, που με ελάχιστη οικονομική ενίσχυση από το κράτος δραστηριοποιήθηκε όχι μόνο στη συγκέντρωση του υλικού αλλά και στην οργάνωση, αξιοποίηση και ευρύτερη προβολή του, με εκδόσεις, ερευνητικά προγράμματα, εκθέσεις και συνέδρια, ενώ ήταν ανοιχτό στην έρευνα της επιστημονικής κοινότητας.

Πλέον το ΕΛΙΑ κατέχει 800 ιδιωτικά αρχεία, ξεχωρίζουν αυτά των οικογενειών Κολοκοτρώνη, Ρώμα, Γ. Σαχτούρη, Σπυρίδωνος Τρικούπη- με 8.000 έγγραφα – και του Ελευθερίου Βενιζέλου που είναι ιδιαίτερα πλούσιο για την περίοδο 1910-1920, τους Βαλκανικούς Πολέμους, τον Διχασμό κ.ά. Κατέχει επίσης πλούσιο υλικό από την περίοδο της Κατοχής, του ΕΑΜ, του ΕΛΑΣ κ.ά.

Τα 200 λογοτεχνικά του αρχεία με επεξεργασία, σχεδιάσματα, σημειώσεις, ημερολόγια, αλληλογραφία ιστορούν την πορεία σημαντικών προσωπικοτήτων όπως ο Αριστοτέλης Βαλαωρίτης, ο Στρατής Τσίρκας, η Έλλη Παππά, ο Άγγελος Σικελιανός, ο Πέτρος Βλαστός, ενώ σημαντικές είναι και οι συλλογές με αρχεία οικονομικού, εμπορικού και βιομηχανικού ενδιαφέροντος, από τον χώρο των τραπεζών μέχρι τη σοκολατοποιία Παυλίδη, καπνοβιομηχανία κ.ά.

Μοναδική σημασία έχει το Τμήμα Ελληνισμού της Αιγύπτου με τα αρχεία των κοινοτήτων Αλεξάνδρειας, Μανσούρας, Καΐρου, Πορτ Σάιδ, αλλά και του Πατριαρχείου Αλεξανδρείας, που καταγράφουν την πολιτιστική- και όχι μόνο- δράση των Ελλήνων από τα τέλη του 17ου αιώνα και συγκεντρώνουν τα ανάλογα βιβλία και έντυπα- εκδόσεις.

Το κόστος συντήρησης, σύγχρονης καταγραφής και ψηφιοποίησης, που είναι δυσβάστακτο για έναν ιδιωτικό φορέα, οδήγησε το ΕΛΙΑ στην απόφαση να ενσωματωθεί στο Μορφωτικό Ίδρυμα της Εθνικής Τράπεζας που έχει έντονη και σοβαρή δραστηριότητα με εκδόσεις και διαθέτει συλλογές έργων τέχνης, αλλά δεν διέθετε αρχειακές πηγές για να τις αναδείξει.


Κατά χιλιάδες…

Το Ελληνικό Λογοτεχνικό και Ιστορικό Αρχείο περιέχει ακόμη:

100.000

τόμους βιβλίων, φυλλαδίων, περιοδικών, εφημερίδων, ημερολογίων των 19ου και 20ού αι. και περιλαμβάνει και λαϊκά φυλλάδια, βίους αγίων, ημερολόγια, λαϊκά μυθιστορήματα, σχολικά βιβλία (τα οποία συνήθως αγνοούνται).

500.000

σπάνιες φωτογραφίες (πολλές του 19ου αι., οι παλαιότερες από τα τέλη της δεκαετίας του 1850) με πορτρέτα γνωστών και αγνώστων, τη δράση του Στρατού στους πολέμους, μνημεία.

674 φωτογράφοι, που έδρασαν σε Ελλάδα, Αλεξάνδρεια, Κωνσταντινούπολη, Οδησσό, Σμύρνη κ.α. υπογράφουν τις φωτογραφίες.

2.500

χάρτες από την περίοδο 1837-1960.

10.000

τεκμήρια από τις παραστάσεις ελληνικών και ξένων θιάσων στη συλλογή θεατρικών προγραμμάτων από το 1833 έως το 2000, αφίσες και σπάνιο φωτογραφικό υλικό από τα προσωπικά αρχεία του Πέλου και της Αλέκας Κατσέλη, της Κατίνας Παξινού και του Αλέξη Μινωτή, της Ασπασίας Παπαθανασίου κ.ά.

2.500

κινηματογραφικά προγράμματα 3.000

παρτιτούρες Ελλήνων δημιουργών 3.000

τεκμήρια των μουσικών εκδηλώσεων του 20ού αιώνα. 2 τυπογραφεία, του 1890 και του 1950, καθώς και ένα καλαποδάδικο και το τελευταίο καροποιείο της Αθήνας διέσωσε το ΕΛΙΑ.