[ 20 ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ] Πειθώ και όχι τιμωρία τα μέτρα κατά του καπνίσματος

Να πάψουν να
καπνίζουν οι
γονείς, δίνοντας
έτσι το καλό
παράδειγμα στους
εφήβους
συμβουλεύει ο
ακαδημαϊκός και
πρώην υπουργός
Υγείας, καθηγητής
Ψυχιατρικής
Κώστας Στεφανής.
«Θα πρέπει να
χρησιμοποιήσουν
άλλα μέσα, όπως
πειθώ και
συζήτηση και όχι
την τιμωρία».
Έλληνας και τσιγάρο τελικά πάνε μαζί;

Όχι όλοι, αλλά περίπου οι μισοί. Πότε μαθαίνουν να καπνίζουν; Και πριν, αλλά κυρίως από τα 16 ώς τα 19.

Γιατί οι έφηβοι αρχίζουν το κάπνισμα;

Είναι έφηβοι. Θέλουν να εξερευνήσουν και να δοκιμάσουν τα πάντα. Βιάζονται να απελευθερωθούν από την οικογένεια και να ταυτιστούν με τους συνομηλίκους τους. Δεν πολυνοιάζονται για τις συνέπειες. Η ζωή τους, ψυχολογικά, δεν έχει ορίζοντα.

Μήπως τελικά το τσιγάρο είναι μία μορφή εθισμού;

Γύρω από το ερώτημα αυτό περιστρέφεται η δικαστική διαμάχη καπνοβιομηχανιών και «παθόντων» πολιτών. Πιστεύω ότι συνιστά εξαρτημένη συμπεριφορά με βιολογικές συνιστώσες.

Ποια συμβουλή θα δίνατε στους μικρούς καπνιστές που πιστεύουν ότι έτσι έγιναν μεγάλοι;

Δεν μεγαλώνουν. Μικραίνουν τη ζωή τους.

Τι θα πρέπει να κάνουν οι γονείς όταν τους πιάνουν να καπνίζουν;

Να πάψουν να καπνίζουν οι ίδιοι και να μην αποτελούν πρότυπο μίμησης. Να χρησιμοποιήσουν οποιαδήποτε άλλα μέσα- πειθώ, συζήτηση, υπόδειξη άλλων τρόπων κοινωνικοποίησηςαλλά όχι μομφή και τιμωρία.

Είναι μία αφορμή να βελτιώσουν τη σχέση τους με τα παιδιά τους. Γιατί οι Έλληνες δεν συγκινούνται με τις ιατρικές προειδοποιήσεις;

Οι ενήλικες έχουν εμπεδώσει την εξάρτηση και λογικά αποδέχονται τις συστάσεις, αλλά θα βρουν τρόπο να αποφύγουν το ψυχολογικό κόστος της διακοπής. Οι νέοι είναι ο στόχος και μέσα από την οικογένεια και το σχολείο να πάρουν τα αποτρεπτικά μηνύματα για το κάπνισμα.

Μήπως θέλούν απτά παραδείγματα για να πειστούν για τις αρνητικές επιπτώσεις του τσιγάρου;

Ναι, στα πλαίσια της ενημέρωσης και της προαγωγής της υγείας.

Τι χρειάζεται για να κόψει κανείς το κάπνισμα;

Εύκολα θα έλεγε κανείς ισχυρή θέληση. Ξέρουμε ότι δεν αρκεί. Χρειάζεται συστηματική προσωπική προσπάθεια, ίσως και φαρμακευτική παρέμβαση. Οι τσίχλες, ο βελονισμός ή η ομοιοπαθητική βοηθούν;

Δεν νομίζω. Σποραδικά θετικά αποτελέσματα εξαρτημένα από τον βαθμό υποβολιμότητας του ατόμου.

Εάν ήσασταν σήμερα υπουργός Υγείας, ποια θα ήταν τα αντικαπνιστικά μέτρα που θα εφαρμόζατε;

Ήμουν υπουργός κι εφαρμόστηκαν μέτρα με την ευθύνη υλοποίησής τους από τον τότε υφυπουργό- και σήμερα βουλευτή- Έκτορα Νασιώκα. Αν ήμουν σήμερα υπουργός, θα εφάρμοζα την επικυρωμένη από τη Βουλή Διεθνή Σύμβαση για τον καπνό, που τόσο αγωνίστηκα, ως προεδρεύων των υπουργών Υγείας της Ευρωπαϊκής Ένωσης, να υπογραφεί τον Ιούνιο του 2003. Τελικά ποια ιδιότητα προτιμάτε: του γιατρού, του ακαδημαϊκού ή του πολιτικού;

Ήμουν σε όλη μου τη ζωή πανεπιστημιακός δάσκαλος (27 χρόνια καθηγητής) και γιατρός. Εδώ και 16 χρόνια ακαδημαϊκός. Ήμουν και είμαι βαθύτατα πολιτικοποιημένο άτομο. Δεν είμαι πολιτικός.

Η πολιτική είναι τρέλα; Όχι, αν και η υποκρισία των πολιτικών από τα τηλεοπτικά παράθυρα μπορεί να «τρελάνει» άλλους.

Το πρόβλημα των ναρκωτικών οξύνεται στην Ελλάδα;

Μπορεί να μην οξύνεται, αλλά οπωσδήποτε δεν περιορίζεται σημαντικά. Χρειάζονται μέτρα και προπαντός προληπτικά, απευθυνόμενα στους νέους. Είστε θετικός στην αποποινικοποίηση; Ναι, για τη χρήση. Σημειώθηκε κάποια πρόοδος το 2003 με τη μείωση της ποινής σε 6 μήνες μη καταγραφόμενης στο ποινικό μητρώο. Δεν μπόρεσα να κάμψω τις αντιστάσεις για περισσότερα. Ο Έλληνας φοβάται να ζητήσει βοήθεια από τους ψυχιάτρους; Διαρκώς και λιγότερο. Αρκεί να μην τους βλέπει καθημερινά στα κανάλια κάνοντας τηλεδιαγνώσεις. Μήπως γι΄ αυτό καταφεύγει στα «σωτήρια ψυχοφάρμακα»;

Τα ψυχοφάρμακα είναι σημαντικό θεραπευτικό όπλο του ψυχιάτρου, συνδυαζόμενο με σωστές ψυχολογικές προσεγγίσεις.

Πρωτιά στο εργασιακό στρες. Πώς μπορεί να το ξεπεράσει; Είναι θέμα κοινωνικής ψυχολογίας και συνδέεται με τις νόρμες που καθιέρωσε η εποχή της ελεύθερης αγοράς και του ανταγωνισμού.

Η ιατρική έρευνα στην Ελλάδα σκοντάφτει;

Τελευταίοι στην Ευρωπαϊκή Ένωση (0,6% του προϋπολογισμού, από το οποίο το 40% από κοινοτικά προγράμματα) και από τους πρώτους στο τσιγάρο, για να προλάβουμε γρηγορότερα τον θάνατο.

Ως πολίτης και πατέρας, πώς είδατε την κατάσχεση του έργου της κόρης σας από την έκθεση Αrt Αthina;

Δυσκολεύομαι να μιλάω για την κόρη μου. Έτσι την αδικώ. Δεν έχει- ούτε είχε ποτέ της- την ανάγκη της δικής μου συνηγορίας ή υποστήριξης στις σπουδές της και τη σταδιοδρομία της, την καλλιτεχνική και την πανεπιστημιακή. Μπορώ να πω μόνο πως τη θαυμάζω- εκτός των άλλων- για το ήθος, τη σπάνια μετριοφροσύνη, τη συγκροτημένη και ανεξάρτητη προσωπικότητά της. Για το συμβάν; Μία παρατήρηση. Οι κρίνοντες κρίνονται, όπως οι κρινόμενοι.