«Κάνουν απάνθρωπα πειράματα στα παιδιά της Νιγηρίας»

«Ήταν αρχές του 2001 όταν προσπαθήσαμε να βγάλουμε βίζα για να πραγματοποιήσουμε μια αποστολή φαρμάκων στη Νιγηρία. Έπειτα από επανειλημμένες επισκέψεις στην πρεσβεία της χώρας στην Αθήνα και αφού ήδη είχαμε εισπράξει μία αρνητική απάντηση, ζήτησα να δω τον πρέσβη. Όταν συναντηθήκαμε μου είπε, “έχουμε μεγάλο πρόβλημα στη χώρα. Κάνουν δοκιμές με πειραματικά φάρμακα και δεν έχουμε πλέον εμπιστοσύνη σε κανέναν, γι΄ αυτό πρέπει να είμαστε ιδιαίτερα αυστηροί στις εκδόσεις βίζας”. Του εξήγησα ότι η οργάνωσή μας έκανε ανά τακτά διαστήματα αποστολές στη Νιγηρία για ανθρωπιστικούς λόγους, κυρίως για την παροχή ιατροφαρμακευτικής βοήθειας. Τελικά ύστερα από μεγάλες προσπάθειες καταφέραμε να πάρουμε βίζα», λέει η Ελένη Σωτηρίου από τους Γιατρούς της Καρδιάς, που έχουν επισκεφθεί πάνω από 25 φορές την αφρικανική χώρα.

Oι δοκιμές πειραματικών φαρμάκων σε παιδιά από μεγάλες φαρμακοβιομηχανίες είναι μόνο μέρος του διαρκούς εγκλήματος που συντελείται στη Νιγηρία. Το παζλ συμπληρώνεται με «δωρεές» τόνων από ληγμένα φάρμακα που εκπίπτουν από τη φορολόγηση των φαρμακοβιομηχανιών, αλλά και με μια κυβέρνηση σε προχωρημένο στάδιο σήψης που προτιμά τις «οικονομικές» θεραπείες από τις αποτελεσματικές.

Λίγους μήνες μετά το συμβάν με την Ελένη Σωτηρίου στη νιγηριανή πρεσβεία, οικογένειες από την επαρχία Κάνο στο βόρειο τμήμα της χώρας κατέθεσαν αγωγή εναντίον της πολυεθνικής φαρμακοβιομηχανίας Ρfizer υποστηρίζοντας ότι οι δοκιμές του πειραματικού φαρμάκου Τrovan το 1996, εν μέσω της «τριπλής επιδημίας στη Νιγηρία», προκάλεσαν τον θάνατο 11 παιδιών. Τα πειράματα διεξήχθησαν σε 200 παιδιά και η αποζημίωση που ζητούσαν οι οικογένειες ήταν 1,6 δισεκατομμύρια ευρώ.

Η μηνυτήριος αναφορά επισήμαινε ότι «οι δοκιμές του φαρμάκου σε ζώα υπεδείκνυαν πως το Τrovan θα μπορούσε να προκαλέσει σημαντικές παρενέργειες σε παιδιά, όπως παραμορφώσεις στα οστά και βλάβες του ήπατος.

Το 1996 επιδημίες βακτηριακής μηνιγγίτιδας, ιλαράς και χολέρας έπληξαν την πόλη Κάνο. Τον Απρίλιο του 1996, μόλις έξι εβδομάδες αφού γνωστοποιήθηκε, η Ρfizer έστειλε ιατρική ομάδα στο Νοσοκομείο Μεταδοτικών Ασθενειών του Κάνο για να πραγματοποιήσουν πειράματα με το νέο, πειραματικό αντιβιοτικό Τrovan».

«Πράγματι, ιατρικό κλιμάκιο της οργάνωσής μας βρισκόταν στο Νοσοκομείο Μεταδοτικών Ασθενειών του Κάνο τον Απρίλιο του 1996», αναφέρει ο Νώντας Πάσχος από τους Γιατρούς Χωρίς Σύνορα. «Τότε υπήρχε η μεγάλη κρίση μηνιγγίτιδας και η οργάνωσή μας ήταν εκεί για να παρέχει πρώτες βοήθειες. Δεν γνωρίζαμε ότι εκείνη την περίοδο διεξαγόταν δοκιμή πειραματικού φαρμάκου.

Ωστόσο, πολλές φορές γίνονται τέτοιου είδους πειράματα στη Νιγηρία, όσο απάνθρωπο και αν ακούγεται αυτό. Πάντως, εμείς εκείνη την εποχή δεν ήταν δυνατόν να ξέρουμε ποιες ουσίες χρησιμοποιούσαν στη συγκεκριμένη δοκιμή», αναφέρει ο Νώντας Πάσχος.

Έδιναν Τrovan. Τον Απρίλιο του 1996 υπήρχε μεγάλη κρίση μηνιγγίτιδας και χιλιάδες Νιγηριανοί συνέρρεαν στο Νοσοκομείο Μεταδοτικών Ασθενειών του Κάνο για να εμβολιαστούν.

Δύο αποστολές. Σύμφωνα με μαρτυρίες, πίσω από τα κάγκελα του νοσοκομείου υπήρχαν δύο μεγάλες τέντες: Η μία ήταν των Γιατρών Χωρίς Σύνορα. Η άλλη, της ιατρικής ομάδας της Ρfizer.

«Οι Γιατροί Χωρίς Σύνορα θεράπευαν τα νεαρά άτομα με τη χορήγηση chloramphenicol, την ουσία που συνιστούσε ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας για την αντιμετώπιση της βακτηριακής μηνιγγίτιδας σε επιδημικές μορφές. Η Ρfizer έπαιρνε δείγμα αίματος από παιδιά με την εμφάνισή τους στο νοσοκομείο, έπειτα τους χορηγούσε Τrovan και στη συνέχεια ξανάπαιρναν δείγμα αίματος πέντε μέρες αργότερα. Αν ένα παιδί δεν αντιδρούσε καλά στο Τrovan τότε χρησιμοποιούσαν την ουσία ceftriaxone», αναγράφει η μηνυτήρια αναφορά. Όπως υποστηρίζουν οι οικογένειες των παιδιών που πέθαναν, η Ρfizer ουδέποτε ανέλυσε τα δείγματα αίματος και ως εκ τούτου δεν μπορούσε να εντοπίσει αν οι συγκεκριμένοι ασθενείς δεν θα αντιδρούσαν καλά σε αυτή τη δοκιμή. Επιπλέον, αναφέρουν ότι η χορήγηση ceftriaxone γινόταν σε μικρές δόσεις, γεγονός που προκάλεσε προβλήματα υγείας και οδήγησε στον θάνατο μέλη της ομάδας των κλινικών δοκιμών.

Η απάντηση της εταιρείας. Ως απάντηση στις κατηγορίες των συγγενών, η Ρfizer ανακοίνωσε το καλοκαίρι του 2001 ότι «η συγκεκριμένη κλινική μελέτη ήταν ιδιαίτερα σημαντική και η Ρfizer είναι περήφανη για τον τρόπο με τον οποίο διεξήχθη, εν μέσω μιας θανατηφόρας επιδημίας μηνιγγίτιδας. Ήταν πολύ καλά σχεδιασμένη, εκτελέσθηκε με άψογο τρόπο και έσωσε ζωές». Το Τrovan, που έλαβε έγκριση από την αμερικανική Υπηρεσία Τροφίμων και Φαρμάκων το 1997 για χρήση μόνο σε ενηλίκους, απαγορεύτηκε το 1999 έπειτα από αναφορές για ηπατικές βλάβες.


Ε. Σωτηρίου: «Οι δοκιμές δεν σταμάτησαν ποτέ…» Ε. Σωτηρίου: «Οι δοκιμές δεν σταμάτησαν ποτέ…»

Τ ο συμβάν στην πρεσβεία της Νιγηρίας στην Αθήνα δεν ήταν το μόνο που θα προκαλούσε την έκπληξη της Ελένης Σωτηρίου. «Στις αρχές Φεβρουαρίου του 2007, καθώς μπαίναμε στην πόλη της Αμπούτζας μας σταμάτησαν αστυνομικοί και άρχισαν να ψάχνουν τα πράγματά μας. Αυτό που ήθελαν να μάθουν ήταν τι φάρμακα είχαμε μαζί μας. Όπως ανέφεραν, οι δοκιμές πειραματικών ουσιών δεν είχαν σταματήσει», λέει η Ελένη Σωτηρίου και συνεχίζει: «Μου είπαν ότι “υπάρχουν εταιρείες που συνεχίζουν να κάνουν δοκιμές στο βόρειο μέρος της χώρας”. Κι επειδή η συγκεκριμένη περιοχή κατοικείται κατά κύριο λόγο από μουσουλμάνους, μας τόνισαν ότι πρέπει να προσέχουμε γιατί είναι αγανακτισμένοι με τους χριστιανούς με όλα αυτά που γίνονται.

Μου φαίνεται απίθανο όλα αυτά να συμβαίνουν χωρίς να τα γνωρίζει η κυβέρνηση της χώρας». Αγωγή και από την κυβέρνηση. Κατά «διαβολική» σύμπτωση, για άλλη μία φορά, λίγους μήνες μετά την παράξενη κατάσταση που έζησε η Ελένη Σωτηρίου, μία ακόμα αγωγή κατατέθηκε εναντίον της Ρfizer: στις 5 Ιουνίου 2007 η κυβέρνηση της Νιγηρίας υπέβαλε μήνυση απαιτώντας αποζημίωση 5,2 δισ. ευρώ.

Στην αγωγή αναφέρεται πως δεκάδες παιδιά έχασαν τη ζωή τους ή παρουσίασαν σοβαρά προβλήματα υγείας, όπως εγκεφαλικές βλάβες, παράλυση, τύφλωση και κώφωση, καθώς και ότι δεν είχε δοθεί άδεια ούτε από το κράτος ούτε από την επιτροπή βιοηθικής του νοσοκομείου, αφού αυτή συστάθηκε τον Οκτώβριο του 1996, ενώ τα πειράματα διεξήχθησαν τον Απρίλιο.

Όπως αναφέρει η Ελένη Σωτηρίου, «οι δοκιμές πειραματικών φαρμάκων από εταιρείες δεν είναι το μόνο έγκλημα που συντελείται στη Νιγηρία.

Φαρμακοβιομηχανίες που έχουν στοκ από ληγμένα φάρμακα κάνουν δωρεές σε συγκεκριμένες μη κυβερνητικές οργανώσεις, οι οποίες τα εισάγουν στη χώρα και τα δίνουν στους ασθενείς. Για παράδειγμα:

περπατούσαμε στους δρόμους της Αμπούτζας και βλέπαμε καροτσάκια γεμάτα φάρμακα, όπως σε άλλα μέρη βλέπεις πάγκους με πραμάτειες εμπόρων. Ήρθε ξαφνικά ένας Νιγηριανός που είχε πονοκεφάλους και μας ζήτησε να τον βοηθήσουμε. Του δώσαμε μία καρτέλα Ντεπόν και του είπαμε να παίρνει ένα χάπι την ημέρα. Την επομένη που τον ξαναείδαμε έλειπαν τέσσερα. Τον ρωτήσαμε γιατί πήρε τόσο πολλά. “Εδώ για να μας πιάνουν τα φάρμακα πρέπει να παίρνουμε μεγάλες ποσότητες”, απάντησε»…

Φαρμακοβιομηχανίες που έχουν στοκ από ληγμένα φάρμακα κάνουν δωρεές σε συγκεκριμένες μη κυβερνητικές οργανώσεις, οι οποίες τα εισάγουν στη χώρα

«Μας κοιτάζουν με καχυποψία»

O Σπύρος Τουφεξής έζησε έξι μήνες στη Νιγηρία ως νοσηλευτής των Γιατρών Χωρίς Σύνορα. Κύριος σκοπός της αποστολής ήταν η προσφορά ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης εξαιτίας πολλαπλών κρουσμάτων ελονοσίας, που εμφανίζονταν σε χωριά απομακρυσμένα, κυρίως στο νότιο μέρος της χώρας το 2003.

«Συμμετείχαμε στις πρώτες προσπάθειες θεραπείας της ελονοσίας με τα νέα ανθελονοσιακά φάρμακα. Μέχρι τότε χρησιμοποιούσαν χλωροκίνη, βάσει του εθνικού προγράμματος υγείας, όμως η συγκεκριμένη ουσία από τη στιγμή που χορηγείται τακτικά σε ένα άτομο καθίσταται αναποτελεσματική. Ενδεικτικά αναφέρω ότι με χλωροκίνη τότε θεραπεύονταν μόνο οι 2 στις 10 περιπτώσεις. Έτσι προσπαθήσαμε να χορηγήσουμε στους ασθενείς αρτεμισινίνη, η οποία ήταν πολύ πιο αποτελεσματική, αλλά και ακριβή σε σχέση με τη χλωροκίνη.

Οι αντιδράσεις από την τοπική και την ομοσπονδιακή κυβέρνηση ήταν απερίγραπτες. Εκτός από το ότι μας αντιμετώπιζαν με καχυποψία, μας έκαναν σαφές ότι προτιμούσαν να έχω ένα φθηνό φάρμακο που θεραπεύει 20 στους 100 παρά ένα αποτελεσματικό. Πρόκειται για μια απίστευτα διεφθαρμένη κυβέρνηση», λέει ο Σπύρος Τουφεξής. Πάντως, στην κατάθεση της αγωγής εναντίον της Ρfizer, oι αρχές του Κάνο κατηγορούν τη φαρμακοβιομηχανία ότι ευθύνεται για την καχυποψία με την οποία οι πολίτες αντιμετωπίζουν τις πολιτικές υγείας της χώρας.