Επιχειρήσεις / Αγορά

Στημένο παιχνίδι οι ανατιμήσεις στα ράφια

Την ώρα που η Επιτροπή Ανταγωνισμού ερευνά την ύπαρξη καρτέλ τιμών σε διάφορους κλάδους της βιομηχανίας τροφίμων, όπως στον καφέ, στο ελαιόλαδο, στην μπίρα και στα αναψυκτικά, βιομήχανοι και λιανέμποροι επιμένουν στο κερδοσκοπικό παιχνίδι τους με αποτέλεσμα οι τιμές στο ράφι, σε δεκάδες είδη τροφίμων και άλλων βασικών προϊόντων διαφορετικών εταιρειών, να είναι ίδιες.

Πρόκειται για ένα παιχνίδι που γίνεται ακόμη πιο εμφανές σε κλάδους στους οποίους δύο ή τρεις εταιρείες κατέχουν πάνω από το 60% της αγοράς, δηλαδή έχουν ολιγοπωλιακή θέση. Ένα λίτρο αραβοσιτέλαιο, προϊόν των δύο μεγαλυτέρων εταιρειών του κλάδου, στο ίδιο σούπερ μάρκετ έχει τιμή 2,16 και 2,17 ευρώ αντίστοιχα, δηλαδή η διαφορά είναι μόλις 0,01 ευρώ. Αντίστοιχα, γιαούρτι 200 γρ. δύο εκ των μεγαλυτέρων γαλακτοβιομηχανιών κοστίζει 2,39 και 2,37 ευρώ αντίστοιχα, δηλαδή μόλις 0,02 ευρώ διαφορά το ένα από το άλλο. Όσο για τους φρέσκους χυμούς, δύο πρωταγωνιστικά στην αγορά προϊόντα φρέσκου χυμού πορτοκαλιού έχουν ακριβώς την ίδια τιμή, δηλαδή 1,59 ευρώ το λίτρο.

Τη σκανδαλώδη έλλειψη ανταγωνισμού στην αγορά τροφίμων δεν στοιχειοθετούν όμως μόνο οι τιμές στα ράφια αλλά και οι πανομοιότυπες ανατιμήσεις που κάνουν ταυτόχρονα οι ανταγωνιστικές βιομηχανίες στα ίδια προϊόντα τους. Από την αρχή του χρόνου, σε τουλάχιστον 10 κατηγορίες προϊόντων (γάλα, μαργαρίνες, ζυμαρικά κ.ά.), εταιρείες που μοιράζονται πάνω από το 60% της αγοράς σε κάθε κλάδο προχώρησαν σε ίδιες αυξήσεις.

Ιδιαίτερα προκλητική θεωρείται η περίπτωση των γαλακτοβιομηχανιών που αδιαφορώντας για την εις βάρος τους εισήγηση από την Επιτροπή Ανταγωνισμού, για την ύπαρξη καρτέλ, προχώρησαν σε ίδιες αυξήσεις από τις αρχές του έτους, αναγκάζοντας και πάλι τους καταναλωτές να βάλουν το χέρι βαθιά στην τσέπη. Συγκεκριμένα, στο πρώτο δεκαήμερο του Ιανουαρίου τέσσερις μεγάλες γαλακτοβιομηχανίες προχώρησαν σε αυξήσεις από 2,3% έως 3,7%, ορισμένες από τις οποίες ήταν ίδιες για ανταγωνιστικά προϊόντα.

Άλλη εταιρεία, ίδια τιμή
Την ίδια ώρα, δεν είναι λίγες οι περιπτώσεις που στα ράφια των σούπερ μάρκετ, σε όμοια αλλά ανταγωνιστικά προϊόντα, οι διαφορές των λιανικών τιμών είναι μικρές έως ανύπαρκτες. Ίδιες τιμές συναντούν οι καταναλωτές και στα γάλατα εβαπορέ, όπου συσκευασία παιδικού γάλακτος 415 γρ. των δύο μεγαλύτερων ανταγωνιστών τιμολογείται και από τους δύο στα 0,92 ευρώ, δηλαδή με μηδενική διαφορά τιμής. Η ίδια εικόνα παρατηρείται και στην αγορά μπίρας, με τη συσκευασία των 500ml να πωλείται από τις δύο μεγάλες εταιρείες προς 0,99 ευρώ. Ένα λίτρο ελαιόλαδο (προϊόν των δύο μεγαλύτερων εταιρειών του κλάδου), στο ίδιο σούπερ μάρκετ, είχε τιμή 5,97 και 5,96 ευρώ αντίστοιχα, δηλαδή η διαφορά ήταν μόλις 0,01 ευρώ. Αντίστοιχα, 1,5 λίτρο εμφιαλωμένο νερό (σε προϊόντα τριών εκ των μεγαλυτέρων εταιρειών του κλάδου) κοστίζει 0,50 ευρώ. Στην αγορά καφέ, η διαφορά τιμής από εταιρεία σε εταιρεία και στον ελληνικό αλλά και στον στιγμιαίο καφέ μόλις που φτάνει το ένα λεπτό. Τέτοια παραδείγματα συναντούν οι καταναλωτές κατά δεκάδες στην αγορά τροφίμων και ποτών.

Σε θέση ισχύος
Μετρημένες στα δάχτυλα του ενός χεριού είναι οι επιχειρήσεις που κρατούν τα σκήπτρα σε καθέναν από τους βασικούς τομείς της αγοράς τροφίμων και ποτών. Έτσι, δύο- τρεις, το πολύ τέσσερις, επιχειρήσεις σε κάθε κλάδο μοιράζονται πάνω από το 60% των συνολικών πωλήσεων.

Στον κλάδο της γαλακτοβιομηχανίας, τρεις επιχειρήσεις μοιράζονται πάνω από το 80% της συνολικής αγοράς, στα ζυμαρικά δύο επιχειρήσεις κατέχουν συνολι κό μερίδιο επίσης 80%, στα αναψυκτικά άλλες δύο εταιρείες συγκεντρώνουν το 90% των πωλήσεων, στη ζυθοποιία μία εταιρεία κατέχει το 90% της αγοράς, ενώ στο ελαιόλαδο δύο εταιρείες κατέχουν το 70% της αγοράς και στον καφέ δύο εταιρείες μοιράζονται περίπου το 85% της αγοράς. Αντίστοιχη είναι η εικόνα στα εμφιαλωμένα νερά, όπου τέσσερις επιχειρήσεις συγκεντρώνουν το 60% της αγοράς, στα μπισκότα (με δύο επιχειρήσεις να μοιράζονται το 90% της αγοράς) και στη βιομηχανία σοκολατοειδών (με τρεις επιχειρήσεις να πραγματοποιούν το 78% του συνολικού τζίρου του κλάδου). Κοινή γραμμή
Σύμφωνα με τιμοκαταλόγους που έστειλαν οι βιομηχανίες στα καταστήματα σούπερ μάρκετ από την αρχή του έτους, σε πολλές περιπτώσεις ομάδες προϊόντων διαφορετικών εταιρειών ανατιμήθηκαν με τα ίδια ποσοστά. Έτσι, 6,5% ήταν η μέση αύξηση από όσες επιχειρήσεις αλεύρων προχώρησαν σε ανατιμήσεις, 3% η μέση αύξηση στις μαργαρίνες, 3% στα παγωτά, 5% στα νωπά κοτόπουλα, 3,5% στα κρασιά, 5% στα ζυμαρικά, 3% στα αναψυκτικά και 4% στον καφέ φίλτρου. Όσο για ανατιμήσεις σε συγκεκριμένα προϊόντα, το παστεριωμένο γάλα τριών τουλάχιστον μεγάλων γαλακτοβιομηχανιών ανατιμήθηκε κατά 3,2% μεσούσης και της εκδίκασης της υπόθεσης για το καρτέλ στο γάλα, ο φυσικός χυμός πορτοκάλι δύο εκ των μεγαλύτερων εταιρειών του κλάδου κατά 3,25%, ενώ παιδικές κρέμες στιγμής δύο εταιρειών κατά 12,5%.

Σε τουλάχιστον 10 κατηγορίες προϊόντων, εταιρείες που μοιράζονται πάνω από το 60% της αγοράς στον κλάδο τους προχώρησαν σε ίδιες αυξήσεις τιμών

Άφαντος ο ανταγωνισμός

Ενώ βιομήχανοι και λιανέμποροι αλληλοκατηγορούνται για το ποιος κάνει τις ανατιμήσεις, ο καταναλωτής είναι αντιμέτωπος με «συμφωνίες» στη διαμόρφωση των τιμών, με αποτέλεσμα η αναζήτηση φθηνότερων προϊόντων, από σούπερ μάρκετ σε σούπερ μάρκετ και από βιομηχανία σε βιομηχανία, να αποτελεί, σε μεγάλο βαθμό, χαμένο κόπο.

Πρακτικές που «μυρίζουν καρτέλ» φαίνεται να ακολουθούν και οι αλυσίδες σούπερ μάρκετ. Παρά το γεγονός ότι στον κλάδο του λιανεμπορίου οι παίκτες είναι πολλοί, στα καταστήματα των περισσότερων βασικά προϊόντα έχουν ακριβώς την ίδια τιμή, με αποτέλεσμα οι καταναλωτές να μην έχουν και πολλά περιθώρια να αντιδράσουν. Οι λιανέμποροι δικαιολογούν τις ίδιες τιμές ρίχνοντας τα βάρη στις βιομηχανίες.

Όπως λένε, περνούν απλώς τις αυξήσεις των βιομηχάνων και το καθαρό τους κέρδος δεν ξεπερνά το 2,5%. Μάλιστα για αρκετές από τις μεγάλες βιομηχανίες του κλάδου των τροφίμων και ποτών υποστηρίζουν ότι τους επιβάλλουν, λίγοπολύ, να έχουν παντού ίδιες τιμές για τα προϊόντα τους. Από την πλευρά τους οι βιομηχανίες λένε ότι οι λιανικές τιμές είναι ευθύνη των σούπερ μάρκετ, εξηγώντας ότι οι βιομηχανίες έχουν το μεγαλύτερο κόστος, καθώς παράγουν τα προϊόντα με αποτέλεσμα τα περιθώρια να είναι περιορισμένα σε ό,τι αφορά τα κέρδη τους. «Η βιομηχανία έχει ανελαστικό κόστος. Πληρώνει τον παραγωγό, το κόστος παραγωγής του τελικού προϊόντος, τις όποιες αυξήσεις γίνουν (π.χ. στο πετρέλαιο) και τα υλικά συσκευασίας, πολλά από τα οποία απορροφά και δεν μεταφέρει στην τελική τιμή», ισχυρίζεται εκπρόσωπος μεγάλης βιομηχανίας τροφίμων.


Στους υπόπτους για καρτέλ ο καφές

Ο ελληνικός καφές πωλείται αυτή την περίοδο, από τις δύο μεγαλύτερες εταιρείες του κλάδου, από 1,98 έως 1,99 ευρώ τα 200 γρ.,

ενώ και οι λιανικές τιμές του στιγμιαίου καφέ δεν παρουσιάζουν αισθητές διακυμάνσεις από εταιρεία σε εταιρεία, και κυμαίνονται από 2,70 έως 2,71 ευρώ τα 100 γρ. Η εικόνα αυτή που συναντούν οι καταναλωτές στα ράφια των σούπερ μάρκετ μειώνει στο ελάχιστο το περιθώριο επιλογής με βάση την τιμή και δημιουργεί σοβαρές υπόνοιες για την ύπαρξη εναρμονισμένων πρακτικών.

Χαρακτηριστικό είναι ότι στην αγορά καφέ περίπου το 85% μοιράζονται δύο επιχειρήσεις. Στον συγκεκριμένο κλάδο ήδη τρέχει έρευνα της Επιτροπής Ανταγωνισμού, καθώς υπήρξαν καταγγελίες και για συνδεδεμένες πωλήσεις, δηλαδή για πιέσεις που ασκούν οι μεγάλες εταιρείες προς τους λιανεμπόρους να προμηθεύονται μαζί με τα προϊόντα καφέ και άλλα προϊόντα που παράγουν, διότι διαφορετικά δεν τους πωλούν προϊόντα τους τα οποία είναι δημοφιλή.

Καρτέλ και στην μπίρα
Έρευνα με ενδιαφέροντα στοιχεία- όπως δηλώνουν στελέχη της Επιτροπής Ανταγωνισμούδιεξάγεται και στην αγορά μπίρας. Η Επιτροπή εξετάζει το ενδεχόμενο συμφωνιών των εταιρειών για ενιαίες τιμολογιακές πολιτικές, τόσο μεταξύ τους όσο και σε σχέση με τις αλυσίδες σούπερ μάρκετ, καθώς και αν υπάρχει κατάχρηση δεσπόζουσας θέσης από επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται στον κλάδο και κατέχουν μεγάλα μερίδια στην αγορά. Αξίζει να σημειωθεί ότι μόλις μία εταιρεία κατέχει το 90% της αγοράς. Η υπόθεση του καρτέλ στην αγορά της μπίρας απασχόλησε πρόσφατα και την Ευρωπαϊκή Επιτροπή Ανταγωνισμού, η οποία μάλιστα επέβαλε βαριά πρόστιμα για καρτέλ σε εταιρείες στην Ολλανδία. Στην Ελλάδα όμως τίποτα δεν έχει συμβεί ακόμα.


Γλιστράνε στο λάδι οι αυξήσεις των τιμών

Στην αγορά του ελαιολάδου, αν και ο καταναλωτής συναντά στα ράφια των καταστημάτων αρκετά εμπορικά σήματα, οι ίδιες τιμές που βλέπει αποτελούν ένδειξη ότι κάτι δεν πάει καλά. Αν και η συγκεκριμένη αγορά παρουσιάζει ιδιαιτερότητες, καθώς η πρώτη ύλη αποτελεί και το μεγαλύτερο ποσοστό της τιμής του τελικού προϊόντος, έχει παρατηρηθεί ότι ακόμα και σε περιόδους που οι τιμές παραγωγού μειώνονται δεν είναι ανάλογες οι μειώσεις στις οποίες προχωρούν οι τυποποιητές ελαιολάδου. Και σε αυτή την περίπτωση, η Επιτροπή Ανταγωνισμού πραγματοποιεί εδώ και πολύν καιρό έρευνα, ωστόσο χωρίς αποτέλεσμα μέχρι σήμερα.

Ανάλογη είναι και η εικόνα στα σπορέλαια. Μάλιστα είτε πρόκειται για ελαιόλαδο είτε για σπορέλαιο, το παιχνίδι το κάνουν δύο από τους πλέον δυνατούς παίκτες, πολυεθνικών συμφερόντων, που κατέχουν περίπου το 70% της αγοράς.

Είναι χαρακτηριστικό ότι η κοινή πορεία που ακολουθούν στην τιμολογιακή τους πολιτική δεν αφορά μονάχα τις παρόμοιες αυξήσεις των τιμών και τις προσφορές με εκπτωτικά κουπόνια, αλλά και τις μειώσεις των τιμών, όπως συνέβη στα τέλη του 2006.

Πάντως, οι παραγωγοί από την Κρήτη και την Πελοπόννησο καταγγέλλουν ότι το τελευταίο διάστημα σημειώθηκε και νέα μείωση στις τιμές παραγωγού έως και 20 λεπτά, καθώς από 2,90 ευρώ που ήταν τον Μάρτιο, η ανώτατη τιμή έχει φτάσει σήμερα στα 2,70 ευρώ. Η υποχώρηση αυτή, όμως, δεν πέρασε και στα ράφια των σούπερ μάρκετ.