[ Δρόμοι ]

«Ο Θεός…
… δεν είναι μεγάλος». Ούτε ο Χίτσενς. Στο ομώνυμο βιβλίο του, ο Βρετανός συγγραφέας, που εδώ και πολλά χρόνια ζει στην Αμερική, διατυπώνει τέσσερις αντιρρήσεις για τη θρησκευτική πίστη: παρερμηνεύει την προέλευση του ανθρώπου και του κόσμου, είναι δουλική, είναι αίτιο και αποτέλεσμα μιας επικίνδυνης σεξουαλικής καταπίεσης και στηρίζεται σε ευσεβείς πόθους.

Ποια θρησκεία…
… βλέπει άραγε μπροστά του όταν τα γράφει αυτά ο Κρίστοφερ Χίτσενς; Προφανώς την πιο φανατική εκδοχή της, όπως αυτή εκφράστηκε από έξαλλους Αμερικανούς ιεροκήρυκες σαν τον Τζέρι Φάλγουελ ή από ακραίους ισλαμιστές που ανακάτεψαν το Ισλάμ με την πολιτική. Είναι εύκολο να στήνει κανείς απέναντί του την καρικατούρα μιας ιδέας και να κονταροχτυπιέται μαζί της (το βέβαιο είναι πως έτσι δεν κινδυνεύει να τραυματιστεί). Όμως δεν είναι στάση συνεπής να αγνοεί το τεράστιο πνευματικό έργο και τις σύγχρονες αναζητήσεις θεολόγων όπως ο Πολ Τίλιτς, ο Καρλ Μπαρτ ή ο Βλαντίμιρ Λόσκι. Το πρόβλημα δεν είναι η θρησκεία, αλλά ο θρησκευτικός φανατισμός, επισημαίνει στο περιοδικό «Νιου Στέιτσμαν» ο Κρις Χέτζις, συγγραφέας του βιβλίου «Η χριστιανική Δεξιά και ο πόλεμος για την Αμερική». Στο πέρασμα της ιστορίας, λέει, οι περισσότεροι μεγάλοι διανοητές, από τον Σωκράτη μέχρι τον Φραγκίσκο της Ασίζης, απέφευγαν να γράφουν. Όταν η σκέψη γίνει γράμμα και πέσει σε ακατάλληλα χέρια, γίνεται εργαλείο που επιβάλλει την ομοιομορφία και την υποταγή. Το γράψιμο παγώνει τον λόγο, έλεγε ο Τζορτζ Στάινερ. Στους θρησκευτικούς θεσμούς δεν υπάρχει χώρος για προφήτες (ουσιαστικά δεν υπάρχει σε κανέναν ανθρώπινο θεσμό). Οι παραδοσιακές κοινωνίες τούς διώκουν. Οι σύγχρονες κοινωνίες τούς αφήνουν να ζουν στο περιθώριό τους. Προφανώς, αυτή τη θεσμισμένη θρησκεία είχε κατά νου ο Χίτσενς όταν έγραψε το βιβλίο του. Όμως υπάρχουν πολλοί θεολόγοι, όπως ο Ράινχολντ Νίμπουρ, που έχουν από πολύ νωρίς πει πόσο είναι επικίνδυνη αυτή η εκδοχή της θρησκείας που ο Χίτσενς καταδικάζει ως ειδωλολατρία. Ο Χίτσενς έχει δίκιο να τα βάζει μαζί της. Έχει άδικο να υποθέτει πως αυτή η εκδοχή είναι η θρησκευτική σκέψη.

Η θρησκευτική…
… πίστη δεν έχει καμιά αντιδικία με την επιστήμη. Δεν αναζητεί την επιστημονική ή ιστορική, αλλά την πνευματική αλήθεια. Ο κίνδυνος δεν προέρχεται από τον χριστιανισμό, τον ισλαμισμό ή κάποια άλλη θρησκεία. Προέρχεται από τους ανθρώπινους θεσμούς (δεν είναι λίγες οι φορές που ακόμη και θρησκευτικοί θεσμοί έδωσαν τις ευλογίες τους σε γενοκτονίες).

Αν ο Θεός…
… του Χίτσενς είναι ο Λόγος, δεν τα πήγε καλά ούτε αυτός. Πολλές φορές αποδείχτηκε ψεύτικος θεός και ακόμη περισσότερες θεός του θανάτου. Ως ένας από τους απολογητές του αμερικανικού πολέμου κατά του Ιράκ, που κόστισε και κοστίζει τη ζωή πολλών αθώων, αυτό ο Κρίστοφερ Χίτσενς θα έπρεπε να το γνωρίζει καλύτερα.