Το πνεύμα του τόνου

Μάθημα αιώνων

Όταν ο Αριστοφάνης ανέβασε την κωμωδία «Βαβυλώνιοι» με ψευδώνυμο, διότι ακόμη δεν είχε τη νόμιμη ηλικία να ζητήσει Χορόν, εν μέσω Πελοποννησιακού Πολέμου και με την Αθήνα πολιορκημένη από τον Σπαρτιάτη Αρχίδαμο, κατηγόρησε τον Κλέωνα που με δημοκρατικές διαδικασίες είχε εκλεγεί ηγέτης της πόλης για διαπλοκή με τα φιλοπολεμικά συμφέροντα, δεδομένου ότι ο ίδιος ο Αθηναίος πολιτικός ως ιδιώτης είχε εργοστάσιο όπλων!! Άρα, έλεγε ο σατιρικός, γι΄ αυτό απέρριπτε τις προτάσεις ειρήνης που έφερναν οι εχθροί. Ο Κλέων μήνυσε τον Αριστοφάνη με το εξής σκεπτικό: «Κατηγορεί τον υπεύθυνο ηγέτη της πόλης εν καιρώ πολέμου καταρρακώνοντας το φρόνημα των πολιτών αφενός, εξεγείροντας τους μαχητές που υπερασπίζονταν την πόλη και κυρίως διότι η συκοφαντία έγινε στο θέατρο παρουσία ξένων πρέσβεων, οι οποίοι θα μετέφεραν στις ηγεσίες τους ότι η πόλη κακοδιοικείται» κ.λπ.

Ο Αριστοφάνης εμφανίστηκε στη Βουλή και αθωώθηκε διότι υποστήριξε πως με τη σάτιρά του στήριζε τους θεσμούς της Δημοκρατίας, αφού οι πρέσβεις θα μετέφεραν στις ηγεσίες τους πως οι Αθηναίοι παρ΄ όλο το πολεμικό κλίμα, τολμούν, επειδή έχουν ισχυρούς θεσμούς, να κάνουν καταλυτική κριτική στους ηγέτες τους. Μια δημοκρατία θριαμβεύει ακόμη κι όταν η σάτιρα και η κριτική αμφισβητούν σύμβολα, θεσμούς και πρόσωπα.