Συνέντευξη

«Η αμφιβολία με κρατάει ζωντανό»

«Με τις δυσκολίες ελέγχεις τη ζωντάνια σου» λέει ο Λευτέρης Βογιατζής, σε μια στιγμή της ζωής του που οι δυσκολίες περίσσεψαν.
Προετοιμάζοντας την «Ήμερη» του Ντοστογιέφσκι, έχασε μια σεζόν
Καλλιτέχνης που πληρώνει το τίμημα των απαιτήσεών του, προτίμησε να έχει το θέατρο κλειστό παρά να επισπεύσει την πρεμιέρα. Θα τη δώσει του χρόνου, όταν θα είναι έτοιμος σε όλα τα επίπεδα.

«Μπήκα σε μια περιπέτεια μεγάλων ατυχιών και εμποδίων, που ξεπέρασαν τα όρια. Πολλά τεχνικά προβλήματα, για τα οποία δεν είχαμε την εμπειρία και την πληροφόρηση, έπρεπε να λυθούν. Και βέβαια το πρόβλημα του χώρου, για άλλη μια φορά αποδείχτηκε τεράστιο. Περίμενα ότι σ΄ αυτό το έργο δεν θα το αντιμετώπιζα, αφού θα ήμουνα μόνος μου στη σκηνή. Αλλά οι αποστάσεις, σε σχέση με τους προβολείς οι οποίοι υπάρχουν στην παράσταση, ήταν τέτοιες που θα τύφλωναν το κοινό. Έτσι κάναμε χιλιάδες μανούβρες, καταργήσαμε μια κερκίδα, μειώνοντας τις θέσεις, αλλά δεν προλάβαμε. Οικονομικά τινάχτηκα στον αέρα».

Αλλά συνεχίζετε, αυξάνοντας κιόλας τη δραστηριότητά σας. Εξακολουθώ να δουλεύω πάνω στην «Ήμερη» και κάνω πρόβες στην «Αντιγόνη». Περιμένοντας ότι θα έχω τελειώσει με τον Ντοστογιέφσκι, υποσχέθηκα στον Νίκο Παναγιωτόπουλο να παίξω στην ταινία του. Τα γυρίσματα θα αρχίσουν 3 Σεπτεμβρίου, ώστε στις 12 Νοεμβρίου να ανεβάσω τον μονόλογο. Κι ώς τότε πρέπει να έχω προετοιμαστεί για τη σκηνοθεσία στον «Πρίγκιπα του Χόμπουργκ» του Κλάιστ. Είχα μεγάλη ευχαρίστηση που πήρε τη διεύθυνση του Εθνικού Θεάτρου ο Γιάννης Χουβαρδάς, κι έτσι όταν μου πρότεινε συνεργασία, δεν το συζήτησα καν.

Τι σας πτοεί;

ΙΝFΟ

«Αντιγόνη» στην Επίδαυρο στις 29 και 30 Ιουνίου. Ελληνικό Φεστιβάλ (Πανεπιστημίου 39, ή www.
hellenicfestival.g r). Εισιτήρια: 50, 40, 30, 20 και 10 ευρώ.

Αυτό που με κουράζει είναι το κλίμα που δεν βοηθάει στην ανάπτυξη του ανθρώπου. Το 85% είναι έτσι. Αλλά μέσα στην κούραση, αν κάτι κινείται, αυτό με ξεκουράζει. Κατά μυστήριο τρόπο, οι δυσκολίες που γεννιούνται μπορεί να δημιουργούν εκνευρισμούς, αλλά την επόμενη στιγμή, σκέφτεται κανείς ότι είναι τόσο πολύτιμο πράγμα να είσαι ζωντανός, που δεν μπορεί παρά να είσαι ευγνώμων γι΄ αυτό. Του καθενός ανθρώπου η ύπαρξη έχει τον δικό της τρόπο στα πράγματα. Για άλλους κυλάνε εύκολα, για άλλους δύσκολα. Όλα είναι αλληλοσυμπληρούμενα. Πτυχές που αντιπαραθέτουν μια βαθύτερη αρμονία η οποία υπάρχει, κυρίως με την έννοια την κοσμική, του σύμπαντος.

Τι χαρακτηρίζει τον τρόπο δουλειάς σας; Η μεγάλη προσπάθεια να σβήνω αυτό που πάει να με χαρακτηρίσει. Αισθάνομαι καλά όταν αφήνω χώρο στην ανάπτυξη της φαντασίας του κοινού, εφόσον το κοινό κάνει την προσπάθεια να δει αυτό που προτείνω. Κι αυτό που προτείνω έχει πάντα απλή μορφή, αλλά πολυσύνθετη διαδικασία. Δεν θέλω το φλου. Με μια καλή έννοια, το φλου πρέπει να είναι στη φαντασία του κοινού.

Τριάντα τρία χρόνια στο θέατρο, βαδίσατε με σιγουριά ή με αμφιβολία;

Η αμφιβολία είναι μέρος της ανάγκης μου για σιγουριά. Την αντιμάχεται κι ίσως αυτό με βοηθάει να μένω «ζωντανός», όπως την πρώτη μέρα. Να μην έχω την αίσθηση ότι επαναλαμβάνω πράγματα. Ποτέ δεν αφέθηκα να κάνω κάτι ίδιο με το προηγούμενο. Από το 1982 που ιδρύσαμε τη Σκηνή μπλέχτηκα σε μια πορεία που την άφησα να με πηγαίνει, αλλά επενέβαινα κι εγώ. Πάντα νιώθω ότι με μια καλύτερη οργάνωση θα είχα κερδίσει ορισμένες περιοχές, ίσως και έργα ακόμα.

Ήμουνα αφιερωμένος στον χώρο αυτό- δεν είναι χωρίς σημασία το γεγονός πως όλα αυτά τα χρόνια έκανα έξω τρεις μόνο παραστάσεις.


«Δεν έχω χρόνο να ανταλλάξω την ύπαρξή μου»

Ζείτε σχεδόν ασκητικά, επειδή το επιλέξατε; Παρ΄ όλο που η ιδιοσυγκρασία μου είναι ενός πολύ κοινωνικού ανθρώπου, κρύβω ένα μέρος ανθρώπου που θέλει την ησυχία του. Αλλά υπάρχει κι ένα μεγάλο μέρος αυτού που αγαπάει τη συναναστροφή. Μ΄ αρέσει η τεμπελιά, το ξενύχτι με παρέα, οι διακοπές. Το πρόβλημα είναι ότι δεν έχω την πολυτέλεια της επιλογής. Γιατί δεν έχω χρόνο να ανταλλάξω την ύπαρξή μου.

Παίζετε σχεδόν πάντα στις παραστάσεις που σκηνοθετείτε. Ποιος υπερισχύει; Ο ηθοποιός ή ο σκηνοθέτης;

Ως σκηνοθέτης λειτουργώ απόλυτα. Όταν κάνω μια παράσταση, έχω στον νου μου το σύνολο και τις επιμέρους υπάρξεις. Μετά ως ηθοποιός έρχομαι σε δύσκολη θέση, επειδή ως σκηνοθέτης έχω τις ίδιες απαιτήσεις με μένα, αλλά ποτέ τον χρόνο που θά ΄θελα να δουλέψω τον ρόλο μου. Από τα πρώτα χρόνια στο θέατρο, το κυριότερό μου πρόβλημα ήταν πώς να φτιάξω έναν υποκριτή τόσο ουσιαστικό και βαθύ ώστε να μη φαίνεται η υπόκριση. Όταν έπαιζα τον Ταρτούφο, κατάλαβα ότι μπορώ να επέμβω στον ρόλο κι ότι μπορούσα πολύ συνειδητά, όχι φλου, να καταπιαστώ με τη δημιουργία.


«Η Επίδαυρος πέρασε μέσα μου από πολλά κύματα»

Από τον Μάιο, δουλεύει με τους συνεργάτες του την «Αντιγόνη», μια γοητευτική, άρτια παράσταση που γνώρισε πέρσι στην Επίδαυρο τον θρίαμβο.

Λεπτολόγος ή μονομανής;

«Υπάρχουν οι προτάσεις ορισμένων θεμάτων, λεπτομέρειες που χρειάζεται να ξαναδουλευτούν, αλλά και πέντε νέα παιδιά που έχουν ανάγκη από πολλές πρόβες, γιατί ο τρόπος που τραγουδάνε, α καπέλα, τρέχοντας στη σκηνή είναι πολύ απαιτητικός.

Υπάρχουν πράγματα που έχω κάνει και που χαλάω, άλλα που προτείνω στους ηθοποιούς και που τα αφήνω να εξελιχθούν.

Τέτοιας υφής διαφορές, που δεν θα τις καταλάβεις. Γιατί οι διαφορές στην ουσία των πραγμάτων δεν είναι εύκολα διακριτές. Στην επιφάνεια είναι». Για την άρνηση που είχε παλιότερα με την Επίδαυρο, λέει: «Ο χώρος μέσα μου έχει περάσει από πολλά κύματα.

Όταν τον πρωτογνώρισα μικρός, μετά σαν τουρίστας που μ΄ άρεσε να κάθομαι τα μεσημέρια και να λειώνω στις κερκίδες. Ο πηγαιμός στην Επίδαυρο ήταν πάντα ένα ταξίδι ιδιαίτερο με πάρα πολλές μνήμες. Ως θεατής υπολόγιζα στη διαδρομή, στο μπάνιο, στο φαγητό μετά την παράσταση.

Άρχισε να συνδέεται με μια συγκεκριμένη νοοτροπία κι αυτή με άφηνε κρύο. Είχα δει μερικά πράγματα που μ΄ άρεσαν, αλλά είχα φύγει πολλές φορές αδιάφορος. Η αλήθεια είναι ότι σαν σκηνοθέτης δεν αισθανόμουν άνετα με την ιδέα της Επιδαύρου. Ταυτόχρονα ήταν από τα θέατρα που με τρόμαζε.

Ήχη παλιοί, φωτογραφίες από παραστάσεις του Ροντήρη, αργότερα ο Μινωτής, η Παξινού, ο Κουν, όλα αυτά βαραίνανε. Η επιμονή του Κούρκουλου να σκηνοθετήσω τους «Πέρσες» στο Εθνικό ήταν η αρχή. Πέρυσι, μετά την «Αντιγόνη», έφυγα από την Επίδαυρο με αναπτερωμένη την αίσθηση- όχι μόνο από την ανταπόκριση του κόσμουότι θα μπορούσα να ξανακάνω τραγωδία. Ότι κακώς δεν αναζήτησα τις προϋποθέσεις της μορφής που προτείνω.

Φέτος τον χειμώνα που πήγαμε στην Επίδαυρο με τη Χλόη, μου φάνηκε ότι ήταν σε προσιτές διαστάσεις. Ενώ ο χώρος έχει τέτοιο παρελθόν που ταυτίζεται μέσα μου μ΄ ένα υποσυνείδητο καταγωγής, ξαφνικά χάνεται όλο αυτό το ψεύτικο δέος και μένει μια οικειότητα που έχει βάθος.