Αφιέρωση Πικάσο – Ματίς στην ελληνική Αντίσταση

Γάλλοι καλλιτέχνες είχαν αφιερώσει έργα τους στην ελληνική Εθνική Αντίσταση, χάρη στους Ροζέ και Τατιάνα Μιλλιέξ. Η προσπάθεια αυτή, με Πικάσο, Ματίς, Μπρακ, «ξαναζεί» στην Πινακοθήκη
Η Εθνική Πινακοθήκη έχει τον Πικάσο της. Ένα «καταχωνιασμένο» έργο που δωρήθηκε από τον ίδιο τον Πικάσο (με την αφιέρωση «Για τον ελληνικό λαό, φόρος τιμής, Παρίσι, Μάιος 1946»), σαν προσφορά στην ελληνική Αντίσταση του 1941-44.

Παρουσιάζεται τώρα, μαζί με δεκάδες άλλους πίνακες Γάλλων καλλιτεχνών, που ανταποκρίθηκαν στο «τάμα» που είχε κάνει τον χειμώνα της πείνας ο Ροζέ Μιλλιέξ και η Ελληνίδα σύζυγός του Τατιάνα Γκρίτση-Μιλλιέξ, όταν ζούσαν εξόριστοι στον Νότο της Γαλλίας. Το «τάμα» ήταν να συγκεντρώσουν κείμενα Γάλλων διανοουμένων και έργα καλλιτεχνών για την Ελλάδα και τον δοκιμαζόμενο λαό της για βιβλίο-λεύκωμα.

Η προσπάθεια ξεκίνησε το 1945 και βρήκε μεγάλη ανταπόκριση. Πρώτος ο Αντρέ Φουζερόν, μ΄ ένα χειρόγραφο κι ένα έργο του. Αμέσως μετά ο Ανρί Ματίς- που είχε αρνηθεί να εγκαταλείψει τη χώρα του στην περίοδο της κατοχής και είδε την Γκεστάπο να συλλαμβάνει τη σύζυγό του και την κόρη του- προσέφερε ένα ωραίο σχέδιο, μια γαλήνια γυναικεία μορφή με ρέουσες γραμμές. Ακολούθησαν κι άλλοι- ο Ζορζ Μπρακ, ο Πιερ Μπονάρ, ο Αντρέ Μασόν που δώρισε ένα πολύ δυνατό σχέδιο, την «Αντίσταση», ο Φρανσίς Πικάμπια ένα κεφάλι-μάσκα από τη σειρά επικαλυπτόμενα κεφάλια, η Ελληνίδα χήρα του γλύπτη Μπουρντέλ που προσέφερε ένα κεφάλι της Αθηνάς, ο Ανρί Λοράνς, ο Αντρέ Λοτ, ο Ντενουαγιέ, αλλά και δεκάδες άλλοι λιγότερο γνωστοί ζωγράφοι, όπως και οι Έλληνες Δημήτρης Γαλάνης και Μαρία.

Στο μεταξύ το «τάμα της Κατοχής», έγινε όνειρο για τη δημιουργία μιας αίθουσας αφιερωμένης στη σύγχρονη γαλλική τέχνη σ΄ ένα υπό ίδρυσιν μουσείο σύγχρονης τέχνης στην Αθήνα. Είκοσι ένα λάδια, εκατόν δέκα σχέδια και δύο βιβλία τέχνης, του Ματίς και του Ντιφί, ήταν η «μαγιά». Τα έργα ήρθαν στην Αθήνα, εκτέθηκαν στο Γαλλικό Ινστιτούτο το 1949 εν μέσω του κλίματος πολιτικής μισαλλοδοξίας, χλευάστηκαν από μερίδα του Τύπου και κα τέληξαν στην Εθνική Πινακοθήκη.

Ο Ροζέ Μιλλιέξ ξεκίνησε από το Γαλλικό Ινστιτούτο Αθηνών στο πλευρό του Οκτάβου Μερλιέ, με τον οποίο δημιούργησαν ένα μορφωτικό ίδρυμα με σημαντικότατη δράση στην εκμάθηση της γαλλικής γλώσσας στην Ελλάδα. Μαζί προσέφεραν βοήθεια σε Έλληνες καλλιτέχνες και επιστήμονες στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, φυγαδεύοντάς τους με το πλοίο «Ματαρόα» στη Μασσαλία. Ο Μιλλιέξ ήταν μέλος της Ακαδημίας Αθηνών, επίτιμο μέλος της Εταιρείας Ελλήνων Λογοτεχνών, αξιωματούχος του Τάγματος της Λεγεώνας της Τιμής, Ιππότης του Ακαδημαϊκού Φοίνικα, Ταξιάρχης του Τάγματος του Φοίνικα της Ελληνικής Δημοκρατίας, ενώ είχε παρασημοφορηθεί και με το Αργυρό Μετάλλιο της Ακαδημίας Αθηνών. Στην Κύπρο υπηρέτησε ως πολιτιστικός ακόλουθος της γαλλικής πρεσβείας.

Η δημοσιογράφος κριτικός Τατιάνα Γκρίτση-Μιλλιέξ ήταν μέλος της Ακαδημίας Ρακίνα του Παρισιού, ιδρυτικό μέλος της Εταιρείας Συγγραφέων και του Πεν Κλαμπ, τιμήθηκε μάλιστα με κρατικό βραβείο διηγήματος και μυθιστορήματος και το βραβείο της Ακαδημίας Αθηνών.

ΙΝFΟ

«Ηommage a la Grece- Η δωρεά Γάλλων καλλιτεχνών για την Εθνική Αντίσταση. Φόρος τιμής στους Ροζέ και Τατιάνα Μιλλιέξ, εμπνευστές της δωρεάς των Γάλλων καλλιτεχνών». Στην Εθνική Πινακοθήκη (Βασ. Κωνσταντίνου 48), έως 5 Ιουλίου.

Υπογραφές Σαρτρ και Λε Κορμπιζιέ

Στην Εθνική Πινακοθήκη κατέληξαν, εκτός από τους πίνακες, και τα κείμενα συμπαράστασης των Γάλλων που συγκέντρωσαν οι Μιλλιέξ, τα οποία υπογράφουν μεταξύ άλλων ο κορυφαίος Γάλλος διανοητής Ζαν Πολ Σαρτρ και ο αρχιτέκτονας Λε Κορμπιζιέ και εμφανίστηκαν ξανά τριάντα χρόνια μετά, το 1980, με μια μεγάλη έκθεση και έκδοση των κειμένων. Σχεδόν μια γενιά αργότερα, το 2003, η Εθνική Πινακοθήκη ξεκίνησε νέο κύκλο εκθέσεων του «Αφιερώματος στην Ελλάδα» (Ηomage a la Grece), που παρουσιάστηκε στη Θεσσαλονίκη, την Κέρκυρα και τώρα στην Αθήνα, για να τιμηθούν τα εκατό χρόνια λειτουργίας του Γαλλικού Ινστιτούτου της Αθήνας που ανέκαθεν υποστήριζε και περιέθαλπε τους διωκόμενους για τα φρονήματά τους Έλληνες διανοούμενους και καλλιτέχνες. Όμως, το «τάμα» των Μιλλιέξ για τη δημιουργία μιας αίθουσας αφιερωμένης στη σύγχρονη γαλλική τέχνη όλου του κόσμου που γεννήθηκε και ανατράφηκε στη Γαλλία- με τους κυβιστές, τους εξπρεσιονιστές, το κίνημα Νταντά, τους σουρεαλιστές καλλιτέχνες- δεν έχει εκπληρωθεί ακόμα.