Επιφυλλίδα

Είμαστε όλοι συνυπεύθυνοι

Η θλίψη και το πένθος δεν παροπλίζουν την κρίση, που είναι ευαισθησία πολύ πριν ξεσπάσει η οποιαδήποτε συμφορά, αλλά και κατά τη διάρκειά της. Μιλάμε για τον πνιγμό του μαθητή πριν δέκα μέρες στην πισίνα του ξενοδοχείου της Κέρκυρας. Τα σχετικά ρεπορτάζ στις εφημερίδες μας ενημερώνουν ότι το «κακό» συνέβη στις 4 τα ξημερώματα και ενώ ο μαθητής που πνίγηκε με τρεις φίλους του είχαν φάει σάντουιτς και είχαν πιει μπίρες. Αναφέρουν ακόμη τα ρεπορτάζ ότι «κατηγορείται η ιδιοκτήτρια του ξενοδοχείου για “ανθρωποκτονία εξ αμελείας” ενώ διεξάγονται ανακρίσεις για να διαπιστωθεί αν προκύπτουν ποινικές ευθύνες για τους δύο συνοδούς καθηγητές των μαθητών». Ο γενικός, μάλιστα, γραμματέας της ΟΛΜΕ συνόψισε πως «είναι απαραίτητη η διαμόρφωση ενός καινούργιου θεσμικού πλαισίου για τις μαθητικές εκδρομές, με τη συνεργασία των κρατικών φορέων, της εκπαιδευτικής κοινότητας και των οικογενειών».

Όταν διστάζει κανείς να κατηγορήσει τον εαυτό του, καταφεύγει σε μια γλώσσα που δείχνει ότι το οποιοδήποτε πρόβλημα μπορεί να λυθεί με την έγκυρη λήψη μέτρων. Ακριβώς, όμως, επειδή τα μέτρα αυτά τα σκεφτόμαστε όλοι μας ως σωτήρια, έχουν αποδειχθεί τελείως αναποτελεσματικά. Καμιά αλλαγή θεσμικού πλαισίου δεν πρόκειται να αποτρέψει έναν καινούργιο πνιγμό, παρά μονάχα αν συνειδητοποιήσουμε όσο γίνεται περισσότεροι άνθρωποι υπεύθυνο τον εαυτό μας για τον πνιγμό αυτό. Αν γινόταν δέκα εκατομμύρια Έλληνες να αντιληφθούμε πως όταν συμβαίνει ένα τόσο διακριτό ατύχημα, έχουμε συμβάλει, με τον τρόπο του ο καθένας, στην πραγματοποίησή του, τότε μόνο θα περιορίζονταν τα ενδεχόμενα να υπάρξουν αντίστοιχα ατυχήματα στο μέλλον. Μα πώς είναι δυνατόν να ευθύνονται τόσοι πολλοί για ένα ατύχημα, όταν εξακριβωμένα καμιά κατοσταριά άνθρωποι θα γνώριζαν τον χρόνο που γινόταν η εκδρομή, τον τόπο της διαμονής, τους ίδιους τους μαθητές και τους καθηγητές τους. Είμαστε όλοι υπεύθυνοι, ή μάλλον συνυπεύθυνοι για τον πνιγμό αυτό, γιατί η τηλεόραση ως πραγματικότητα δεν «διακινείται» από μόνη της. Δέκα εκατομμύρια την υποθάλπουμε, την κοιμίζουμε στην αγκαλιά μας, την δοξάζουμε ενώ την βρίζουμε, αν και μας θυμώνει δεν διανοούμαστε ότι θα ήταν δυνατόν να την αγνοήσουμε. Η φράση-κλειδί που εξηγεί τον πνιγμό και μας περιέχει μέσα της όλους είναι: «Στις 4 τα ξημερώματα είχαν φάει σάντουιτς και είχαν πιει μπίρες». Σίριαλ, ρεπορτάζ, ειδήσεις, συζητήσεις, το καθετί στην τηλεόραση αποπνέει ως μοντέλο της μεγάλης ζωής το ξενύχτι, το ποτό, την πισίνα. Οι μαθητές του Επαγγελματικού Λυκείου Γλαύκης Ξάνθης δεν έκαναν τίποτε άλλο παρά να ανταποκριθούν στο «μοντέλο» που συστηματικά και αθόρυβα τους υποβαλλόταν χάρις σ΄ ένα «μέσον» που ανθεί με τη συνέργεια όλων μας.

Με την τηλεόραση παραστάτη, οποιαδήποτε αλλαγή θεσμικού πλαισίου, φαίνεται ένα γελοίο μέτρο ή μάλλον επικίνδυνο, για να διαιωνίζονται οι πνιγμοί, ηθικοί βέβαια οι περισσότεροι, και καμιά φορά και κυριολεκτικοί. Αν μας υποψίαζε ως κοινωνία η ιδιοκτήτρια του ξενοδοχείου γιατί η ονομασία που του είχε δώσει ήταν ξενική και αν οι καθηγητές δεν είχαν ενδώσει στην επιλογή, ως τόπο εκδρομής, ενός κοσμοπολίτικου νησιού όπως η Κέρκυρα (οι Δελφοί, οι Μυκήνες, οι κοντινοί τους Φίλιπποι, δεν είναι εκδρομή;), τότε θα μας επιτρεπόταν να συζητούμε για «ανθρωποκτονία εξ αμελείας» ή για «ποινικές ευθύνες των συνοδών καθηγητών». Με το να θεωρούμε όλοι μας φυσιολογική την ονομασία «Βintzan Ιnn» ή την επιλογή της Κέρκυρας, προορίζουμε συγκεκριμένους ανθρώπους, με την καταστροφή ή τον θάνατό τους να μας απαλλάξουν από τις ευθύνες μας. Και εν πάση περιπτώσει ποιος είναι αυτός που στο άκουσμα της λέξης «εκδρομή», θα θυμόταν το ομότιτλο βιβλίο της ποιήτριας Βικτωρίας Θεοδώρου, ή το ποίημα «Η εκδρομή Πάτερ Ημών» του Αλέξανδρου Μπάρα και δεν θα πήγαινε ο νους του σε παραλίες με φοίνικες ή απάνεμες αμμουδιές, ώστε να δικαιολογείται στη συμφορά μιας εκδρομής να υποδύεται τον ανεύθυνο.

Ο Θανάσης Θ. Νιάρχος είναι ποιητής, συνεκδότης του περιοδικού «Η λέξη».