[ Πρόσωπα ] Η βιομηχανία της Ιστορίας

«Η κατασκευή μιας νέας Ιστορίας, στην υπηρεσία νέων καθεστώτων, κρατών, εθνικών κινημάτων, ομάδων που αναζητούν μια ταυτότητα, είναι πλέον μια παγκόσμια βιομηχανία», γράφει στην αυτοβιογραφία του ο Έρικ Χόμπσμπαουμ.

Η αυτοβιογραφία του κυκλοφόρησε στα γαλλικά με τίτλο «Ελεύθερος σκοπευτής» (ο αγγλικός τίτλος της είναι «Ενδιαφέροντες καιροί: Μια ζωή στον 20ό αιώνα»)

και με την ευκαιρία αυτή ο σπουδαίος Βρετανός ιστορικός μίλησε στη «Λιμπερασιόν». «Υπάρχουν σχεδόν παντού ιστορικές αναθεωρήσεις, οι οποίες επιβάλλονται ή γίνεται προσπάθεια να επιβληθούν», είπε στη γαλλική εφημερίδα. «Έχει ανοίξει ένας εντυπωσιακός χώρος για μια εκ νέου επινόηση της Ιστορίας, ευρέως μυθολογική, επειδή η Ιστορία αυτή δεν γράφεται από τους ιστορικούς, αλλά από τις κυβερνήσεις, τα κινήματα, τις οργανώσεις, τις ομάδες πίεσης». Πρόκειται, σημειώνει, για μια αντίδραση στην επιτάχυνση των κοινωνικών και οικονομικών αλλαγών που παρατηρούμε στην εποχή μας.

Σχεδόν 90 χρόνων πια, ο Χόμπσμπαουμ παραμένει η μεγαλύτερη φυσιογνωμία μεταξύ των σύγχρονων ιστορικών. Γεννήθηκε στην Αλεξάνδρεια, ήταν μαθητής στη μετα-αυστροουγγρική Βιέννη όταν ο Χίτλερ ανέβηκε στην εξουσία, κατέφυγε στο Λονδίνο και έγινε μέλος του Κομμουνιστικού Κόμματος της Βρετανίας. Είναι επίσης μέγας λάτρης της τζαζ, για την ιστορία της οποίας έχει γράψει βιβλία. Στη συνέντευξή του στη «Λιμπερασιόν» επισημαίνει ότι «από παλιά, ομογενή έθνη, αποσπάστηκαν σταδιακά ομάδες που διεκδικούν μερικώς ξεχωριστή ταυτότητα. Στις ΗΠΑ ανακαλύφθηκε ξανά η εθνότητα: η ιδέα πως το να είσαι Αμερικανός σημαίνει και να υπογραμμίζεις την εβραϊκότητά σου, την ιταλικότητά σου, τον ιρλανδισμό σου κ.λπ. Κι αυτή την τάση τη βρίσκουμε παντού, σε διαφορετικούς βαθμούς». Σύμφωνα με τον Βρετανό ιστορικό, «ένα έθνος δεν υφίσταται παρά μέσω της σχέσης του με το παρελθόν. Ακόμη και έθνη νέα όπως η Αυστραλία, επιχειρούν να οικοδομήσουν ρίζες… Δεν πρέπει να προκαλεί εντύπωση όταν μια εθνοτική ή υποτιθέμενα εθνοτική ομάδα, που επιχειρεί να καθιερώσει την ταυτότητά της, καταπιάνεται να επινοήσει την Ιστορία της… Πάντως οι Βρυξέλλες δεν βλέπουν με κακό μάτι διεκδικήσεις αυτονομίας από περιφέρειες, επειδή η διαχείριση της Ευρώπης των περιφερειών είναι ευκολότερη από τη διαχείριση μιας Ευρώπης των εθνών».

Ο Έρικ Χόμπσμπαουμ πιστεύει πως τα εθνικά εκπαιδευτικά προγράμματα διδασκαλίας της Ιστορίας πρέπει να ενταχθούν στο πλαίσιο της παγκόσμιας Ιστορίας. «Δεν λέω πως πρέπει το ένα να υποκαταστήσει το άλλο: στο κάτω κάτω, τα εθνικά κράτη εξακολουθούν να υπάρχουν και είναι φυσιολογικό και θεμιτό οι πολίτες αυτών των χωρών να λαμβάνουν μια ιστορική εκπαίδευση με άξονα αυτή την πραγματικότητα. Όμως, έστω κι αν είναι δύσκολο, πρέπει να καταφέρουμε να βρούμε αυτή την ισορροπία, κυρίως μέσα στο πλαίσιο μιας παγκοσμιοποίησης. Εδώ βρίσκεται, κατά τη γνώμη μου, μία από τις μείζονες αποστολές που έχουν ενώπιόν τους οι υπεύθυνοι των εκπαιδευτικών συστημάτων. Και στην αποστολή αυτή, οι ιστορικοί μπορούν να βοηθήσουν».