[ Δρόμοι ]

Αν μιλήσουμε…
… με όρους αγοραίους, ο καπιταλισμός είναι άραγε κι αυτός ένα προϊόν υπερτιμημένο, όπως τόσα άλλα που βλέπουμε γύρω μας; Αυτό το ερώτημα βάζει στην εφημερίδα «Λος Άντζελες Τάιμς» ο Μπέντζαμιν Μπάρμπερ, καθηγητής της Πολιτικής Κοινωνιολογίας στο Πανεπιστήμιο του Μέριλαντ. Ο καταναλωτικός καπιταλισμός, λέει ο καθηγητής, θριαμβεύει παντού: το «προτεσταντικό ήθος» που εκφραζόταν από τη στάση ζωής «εργαζόμαστε σκληρά σήμερα για να δρέψουμε τους καρπούς της δουλειάς μας αργότερα» έχει αντικατασταθεί από το ήθος της εύκολης πίστωσης και της εμμονής στην κατανάλωση. Αυτό το νέο ήθος, πιστεύει ο καθηγητής, εκθέτει σε κινδύνους όχι μόνο το σύστημα της αγοράς αλλά και την ίδια τη δημοκρατία.

Η αρετή…
… του καπιταλισμού, όπως την έβλεπαν οι κλασικοί υποστηρικτές του, ήταν ότι παρήγε αγαθά και υπηρεσίες που ανταποκρίνονταν σε πραγματικές καταναλωτικές ανάγκες και που εξασφάλιζαν ένα κέρδος για τους παραγωγούς. Σήμερα, όμως, στις ανεπτυγμένες χώρες, οι βασικές ανάγκες έχουν ήδη ικανοποιηθεί. Στις ελάχιστες ανάγκες που υπολείπονται, αντιστοιχεί μια πληθώρα αγαθών. Όμως, για να επιβιώσει, ο καπιταλισμός απαιτεί από εμάς να χρειαζόμαστε όλα όσα παράγει. Έτσι, συνεχίζει να κατασκευάζει ανάγκες για τους εύπορους, ενώ την ίδια ώρα αδιαφορεί για τις ανάγκες αυτών που χρειάζονται πραγματικά τα αγαθά του. Η παγκόσμια ανισότητα, όπως τη βλέπει ο καθηγητής Μπάρμπερ, είναι σήμερα αυτή: ενώ οι πλούσιοι έχουν πια πάρα πολύ λίγες ανάγκες, αυτοί που έχουν ακόμη ανάγκες έχουν πάρα πολύ λίγα πλούτη.

Τα παιδιά…
… προτού καν προφέρουν την πρώτη τους λέξη, έχουν μάθει να αναγνωρίζουν τις μάρκες και ξέρουν τι θέλουν να ψωνίσουν προτού καν κάνουν τα πρώτα τους βήματα μέχρι το σούπερ μάρκετ. Κι εμείς οι μεγάλοι δουλεύουμε σκληρά, αλλά δουλεύουμε για να μπορούμε να πληρώνουμε για τον χρόνο που δεν δουλεύουμε. Αυτός είναι ο τρόπος με τον οποίο ο καπιταλισμός προσπαθεί σήμερα να λύσει το πρόβλημά του: ότι δηλαδή υπάρχουν πάρα πολλά αγαθά που αντιστοιχούν σε πάρα πολύ λίγες ανάγκες. Ο καπιταλισμός κάνει την κατανάλωση πανταχού παρούσα και μετατρέπει τα ψώνια σε έναν εθισμό που επιτείνεται από τον εύκολο βερεσέ. Ας θυμηθούμε για λίγο πώς ήταν κάποτε η κεντρική πλατεία σε μια τυπική δυτική πόλη και πώς είναι σήμερα. Άλλοτε, ένα σχολείο, το δημαρχείο, ένα κατάστημα, ένας κινηματογράφος, μια εκκλησία, κατοικίες- μια αληθινή γειτονιά ανθρώπων που δεν είχαν για μοναδικό σκοπό τους την κατανάλωση. Τώρα, οι κεντρικές πλατείες έχουν μετατραπεί σε πελώρια εμπορικά κέντρα.

Υπάρχει…
… όμως και ένα πρόβλημα δημοκρατίας. Όταν η πολιτική τρυπώνει παντού στη ζωή του ανθρώπου, αυτό το ονομάζουμε ολοκληρωτισμό. Όταν η θρησκεία επιβάλλεται στα πάντα, αυτό το ονομάζουμε θεοκρατία. Πώς μπορούμε όμως να ονομάζουμε δημοκρατικό ένα σύστημα που δεν ικανοποιεί πραγματικές ανθρώπινες ανάγκες; Ο καπιταλισμός κινδυνεύει να «αυτοκαταναλωθεί», λέει ο Μπέντζαμιν Μπάρμπερ, αν δεν επιστρέψει σε αυτές τις ανάγκες.