Είχαν και οι Βυζαντινοί την τεχνοκριτική τους

«Ει ζωγραφείν τις ήθελεν Σε, Παρθένε/ άστρων εδείτο μάλλον αντί χρωμάτων…» (Αν κάποιος ήθελε να σε ζωγραφίσει, Παρθένε, θα χρειαζόταν το φως των άστρων και όχι των χρωμάτων- Εις την εικόνα της Θεοτόκου, Κωνσταντίνου Ρόδιου). Γεννημένος περί το 880 στη Λίνδο ο Κωνσταντίνος Ρόδιος, συγγραφέας σκωπτικών κυρίως ποιημάτων, μιας «έκφρασης» χιλίων περίπου στίχων των «Επτά θαυμάτων» της Κωνσταντινούπολης, υπήρξε επιμελητής του χειρογράφου που ονομάζουμε Παλατινή Ανθολογία (καθώς το χειρόγραφο ανήκε στη βιβλιοθήκη των Γερμανών δουκών του Παλατινάτου της Χαϊδελβέργης- όπου και φυλάσσεται). Στο 15ο βιβλίο της Παλατινής Ανθολογίας, ανάμεσα στα ελληνιστικά ποιήματα και επιγράμματα, ο Κωνσταντίνος Ρόδιος προσθέτει εμβόλιμα δύο δικά του κείμενα- επιγράμματα συνοδευτικά αναθηματικών έργων (όπως και αυτό για την εικόνα της Θεοτόκου, την οποία ο ίδιος δώρισε στον ναό της γενέτειράς του Λίνδου).

Το εξάστιχο «Εις την εικόνα της Θεοτόκου» είναι μία από τις έξι συνολικά βυζαντινές «εκφράσεις»περιγραφές και κριτικές έργων τέχνης (είδη λογοτεχνικού λόγου που άνθησε στην αρχαιότητα, αλλά κυρίως στο Βυζάντιο) τις οποίες επέλεξε ο καθηγητής της Βυζαντινής Φιλολογίας στο Πανεπιστήμιο της Κύπρου, Παναγιώτης Αγαπητός, να μεταφράσει για πρώτη φορά στα νέα ελληνικά και να παρουσιάσει στο βιβλίο του «Εικών και λόγος», συστήνοντας ουσιαστικά τη βυζαντινή λογοτεχνία στους σύγχρονους αναγνώστες. Η ανθολογία παρουσιάζει, μέσα από έξι (τρεις σε πεζό και τρεις σε ποιητικό κείμενο) βυζαντινές «εκφράσεις» («ομιλούσες εικόνες της μεσαιωνικής ελληνικής λογοτεχνίας» τις χαρακτηρίζει ο συγγραφέας), τον τρόπο με τον οποίο οι λογοτέχνες στο Βυζάντιο συνδιαλέγονταν και συναγωνίζονταν με τις εικαστικές τέχνες ή αποτυπώνουν ανθρώπους και τοπία ωσάν αυτά να ήταν έργα τέχνης. Η έκδοση πέραν του εισαγωγικού δοκιμίου για την έκφραση στην αρχαία, και τη βυζαντινή στην αρχαία και τη βυζαντινή λογοτεχνία περιλαμβάνει σύντομη εισαγωγή για κάθε συγγραφέα, το κείμενο στο πρωτότυπο αντικρυστά με την απόδοσή του, όπως επίσης και ένα παράρτημα με αναλυτικά

ΙΝFΟ

«Εικών και λόγος» – Έξι βυζαντινές περιγραφές έργων τέχνης.
Επιμέλεια: Παναγιώτης Αγαπητός. Εκδόσεις Άγρα. Τιμή: 15 ευρώ.

σχολιασμένη βιβλιογραφία.

«Μα, αγαπητέ μου, οι Βυζαντινοί ήξεραν πολύ καλά να σκοτώνουν, αλλά δεν είχαν ιδέα πώς να αφηγούνται». Η βρετανική φλεγματώδης απαξίωση διακεκριμένου βυζαντινολόγου, τον οποίο ο νεαρός συνάδελφός του Παναγιώτης Αγαπητός ρώτησε πώς θα του φαινόταν ένα αστυνομικού τύπου αφήγημα που να διαδραματίζεται στο Βυζάντιο, έγινε το ερέθισμα για την έναρξη της συγγραφικής δραστηριότητάς του. Της ανθολόγησης, μετάφρασης και παρουσίασης των «Έξι εκφράσεων» προηγήθηκαν δύο πολυσέλιδες «Βυζαντινές ιστορίες μυστηρίου» (όπως υποτιτλίζει τα δύο μυθιστορήματά του- «Το εβένινο λαούτο» το 2003 και «Χάλκινος οφθαλμός», των Εκδόσεων Άγρα). «Ας προσεγγίσουμε το Βυζάντιο για τα πράγματα που “έχει” και “είναι” και όχι γι΄ αυτά που δεν έχει και ουδέποτε ήταν», δηλώνει με ζέση ο συγγραφέας.