Χορεύοντας με τους χουλιγκάνους

Το ποδόσφαιρο γεννήθηκε στα τέλη του προπερασμένου αιώνα και είχε κατακτήσει τον κόσμο στα μέσα του περασμένου αιώνα. Ενώ το χουλιγκανικό φαινόμενο μπήκε στη ζωή των γηπέδων μόλις τη δεκαετία του ΄60 και παρέμεινε ένα αποκλειστικά βρετανικό φρούτο, άγνωστο στην ηπειρωτική Ευρώπη (με εξαίρεση την πρωτοπόρο Γιουγκοσλαβία), μέχρι τις αρχές περίπου της δεκαετίας του ΄80.

Αν λοιπόν το ποδόσφαιρο έζησε για δεκαετίες δίχως χούλιγκαν, αν σ΄ ένα Παγκόσμιο Κύπελλο, όπως το πρόσφατο στη Γερμανία, το ποδόσφαιρο μπορεί να λάμψει- απολαυστικό, μεθυστικό, με συμμετοχή εκατομμυρίων φιλάθλωνχωρίς να συμβεί ούτε ένα επεισόδιο βίας, κι αν τα βρετανικά γήπεδα, που πριν από 20-30 χρόνια ήταν απρόσιτα στους φιλήσυχους πολίτες, είναι εδώ και χρόνια εντελώς αποστειρωμένα, τότε είναι φανερό πως ποδόσφαιρο, γήπεδο και βία δεν είναι τριάδα ομοούσια και αδιαίρετη. Πως η αποβολή της οργανωμένης βίας από τον κόσμο του ποδοσφαίρου είναι εφικτή.

Αυτό, βέβαια, δεν θα κάνει λιγότερο βίαιες τις κοινωνίες στις οποίες ζούμε. Όπως δεν έκανε λιγότερο βίαιη την αγγλική κοινωνία η αποβολή των χουλιγκάνων από τα γήπεδά της. Δεν μείωσε τον συνολικό «όγκο» βίας που εκλύεται κάθε μέρα στην κοινωνική της ζωή- στα σπίτια, στα σχολεία ή στους δρόμους των πόλεων. Κάθε άλλο. Έπαψε όμως το ποδόσφαιρο να είναι το προνομιακό θέατρο του βίαιου δράματος και το γήπεδο να αποτελεί τόπο εύκολης στρατολόγησης νέων στη θρησκεία του μίσους για τον «εχθρό».

Η διευκρίνιση είναι, νομίζω, αναγκαία για να ξέρουμε τα όρια της τρέχουσας συζήτησης. Και για να παραμένουμε δύσπιστοι έναντι των δημαγωγών, τύπου Πολύδωρα, που μας υπόσχονται την διά της βίας πάταξη τη βίας από τη ζωή μας.

Μένει το ερώτημα: Τι να κάνουμε; Η συνήθης και εύκολη απάντηση είναι: Να μιμηθούμε το παράδειγμα της χώρας που πρώτη γέννησε το φαινόμενο του χουλιγκανισμού και πρώτη

κρίσιμες και μεγάλες αλλαγές έγιναν στην Αγγλία.
1. Η βαθμιαία αλλαγή του κοινωνικού στάτους του ποδοσφαίρου 2. Η αλλαγή του οικονομικού μοντέλου των ποδοσφαιρικών ομάδων 3. Η θεσμοθέτηση ενός νέου τύπου «αδικήματος» και ενός νέου τύπου ποινής για τη βία στα γήπεδα

επιχείρησε συστηματικά να το εξαφανίσει.

Σωστό. Αρκεί να ξέρουμε τι ακριβώς είναι αυτό που καλούμαστε να μιμηθούμε. Γιατί αυτό που συνέβη στην Αγγλία, δεν είναι μόνον ότι οι ομάδες της αποχώρησαν οικειοθελώς, για μερικά χρόνια, από τα Ευρωπαϊκά Κύπελλα και πως ανατέθηκε η αστυνόμευση των γηπέδων στις ίδιες τις ομάδες, με μέτρα δρακόντεια, κάμερες και ονομαστικά εισιτήρια. Το εγχείρημα δεν θα είχε επιτυχία αν δεν συνοδευόταν από τρεις κρίσιμες, μεγάλες αλλαγές.

Η πρώτη ήταν η βαθμιαία αλλαγή του κοινωνικού στάτους του ποδοσφαίρου, η μετατροπή του σε ένα σπορ των σχετικά εύπορων μεσαίων τάξεων, που έχουν την οικονομική άνεση να απολαμβάνουν τις ανέσεις των νέων γηπέδων που οικοδομήθηκαν με μυθικές επενδύσεις, μοιάζουν περισσότερο με κινηματογράφους μούλτιπλεξ παρά με εκείνα τα κλασικά βρετανικά γήπεδα με τις εξέδρες των ορθίων που βρώμαγαν μπίρα και κάτουρο, και στα οποία η είσοδος κοστίζει πια ακριβά.

Η δεύτερη, είναι η αλλαγή του οικονομικού μοντέλου των ποδοσφαιρικών ομάδων. Δεν υπάρχει πια η ομάδα του παράγοντα- φίλαθλου (ελληνιστί, λαμόγιου). Υπάρχουν εισηγμένες στο χρηματιστήριο εταιρείες που έχουν διαχωρίσει αυστηρά την παραγωγή αθλητικού προϊόντος (δουλειά του ποδοσφαιρικού τμήματος) από την οικονομική του εκμετάλλευση (δουλειά του προέδρου ή του Δ.Σ.)

Και η τρίτη αλλαγή ήταν η θεσμοθέτηση ενός νέου τύπου «αδικήματος» και ενός νέου τύπου «ποινής» για τη βία στα γήπεδα, που υπερβαίνει (προβληματικά, ίσως) τον παραδοσιακό νομικό πολιτισμό. Είναι τα περίφημα FΒΑ, οι ατομικές εντολές απαγόρευσης εισόδου σε αθλητικούς χώρους. Μια ειδική μονάδα της αστυνομίας, με προϋπολογισμό περί τα 5 εκατομμύρια λίρες τον χρόνο, φακελώνει κάθε ύποπτο ως χούλιγκαν (ακόμη και όποιον έχει φωνάξει ρατσιστικά ή υβριστικά συνθήματα στο γήπεδο) και του «δωρίζει» μια τέτοια απαγόρευση. Αν βρεθεί κοντά σε γήπεδο ο «απαγορευμένος», θα του επιβληθεί αυτόματα ποινή πολύμηνης φυλάκισης για την παρουσία του και μόνον, ακόμη κι αν δεν κάνει τίποτε. Ενίοτε καλείται προληπτικά να περάσει στο αστυνομικό τμήμα, προληπτικά κρατούμενος, την ώρα ενός αγώνα. Και πριν από το κύπελλο της Γερμανίας η αστυνομία αφαίρεσε πολλές χιλιάδες διαβατήρια- πάντα προληπτικά.

Ποια από τις τρεις αλλαγές είμαστε έτοιμοι, ή θέλουμε καν, να αποδεχθούμε;