Κριτική Εικαστικών

Κριτική εικαστικών Ο «πειρασμός» και ο κανόνας

Δεν υπάρχουν ίσως πιο αμφίσημες, πιο συζητήσιμες και πιο πολυδιάστατες λέξεις από αυτές που έχουν στη ρίζα τους την «πείρα». Γνώση που αποκτήθηκε με δοκιμή, δοκιμασία, προσβολή, πειρασμός, πείραμα, πειραματισμός, όπως επίσης και πειρατής! Το αμάρτημα των Πρωτόπλαστων, ο Χριστός που συλλογάται στη Γεθσημανή, ο Φάουστ του Γκαίτε ώριμος ενώπιον του πειρακτικού Μεφιστοφελή, ολόκληρη – κατά βάθος- η μυθολογία του πειραματιζόμενου Δυτικοευρωπαίου υπάρχει στη μεγάλη αυτή λέξη και, ασφαλώς, η ίδια η τέχνη ως «απόπειρα» και καινοτομία εμπίπτει στο ίδιο πλαίσιο, πρώτη και καλύτερη.

Δύο από τις εκθέσεις των ημερών κινητοποιούν αυτές τις ιδεολογικές προδιαγραφές: του Χρόνη Μπότσογλου στον «Χώρο Τέχνης 24» και του Σταμάτη Σκλήρη στο «Τιτάνιουμ». Κορυφαίος ρεαλιστής ζωγράφος ο πρώτος, με σειρά πινάκων που χρησιμοποιούν τώρα τους ηλεκτρονικούς υπολογιστές, σημαντικός και διεθνώς αναγνωρισμένος αγιογράφος ο δεύτερος, με πίνακες κοσμικού ενδιαφέροντος που δεν φοβούνται ούτε την ιστορία της τέχνης ούτε την εικονογραφία άλλων θρησκειών.

Η σχέση του Μπότσογλου με τις Συμπληγάδες μεταξύ νόρμας (κανόνα) και απόκλισης (πειραματισμός) είναι παλιές και ηρωικές, πιστεύω: με θείες απεικονιστικές ικανότητες ρεαλιστή, καταγράφει ταυτόχρονα και το εξπρεσιονιστικό άγχος που διαλύει τη φόρμα, από τη μια ο Τσαρούχης από την άλλη ο Μπουζιάνης- και, αργότερααπό τη μια ο αυτοβιογραφικός υπαρξισμός της αυτοπροσωπογραφίας και από την άλλη τα συλλογικά σύμβολα που εκπροσωπούν οι αριστερές ιδέες ή και τα θεολογικά αρχέτυπα. Ως προς τα εκφραστικά εργαλεία είναι επίσης αρκετά πειραματικός- θυμίζω τη γλυπτική εκδοχή της μητέρας του που τον απασχόλησε πριν ως ζωγραφική, καθώς και τη μόνιμη επίδοσή του στη χαρακτική. Τώρα ο Μπότσογλου παρουσιάζεται και ως δοκιμαστής των δυνατοτήτων των υπολογιστών, που άλλωστε

ΙΝFΟ

● Χρόνης Μπότσογλου, 99 εικόνες, «Χώρος Τέχνης 24», Σπευσίππου 38, τηλ. 2107217.897.
Μέχρι 28 Απριλίου ● Σταμάτης Σκλήρης, Εικόνες και Πίνακες, «Τitanium-Yiayiannos», Βασ. Κωνσταντίνου 44, τηλ. 210-7297.644, μέχρι 7 Απριλίου

δεν είναι παρά μια προέκταση της ίδιας της χαρακτικής τέχνης σε πολύ πιο ευρύτερες σφαίρες, αλλά και με πολύ πιο μεγάλες ανάγκες πειθαρχίας ως προς τις ευκολίες που προσφέρει. Με «ποντίκι» αντί για πινέλο ή καλέμι και με ψηφιακές τίντες αντί για εκτυπωτικές, ο Μπότσογλου μας δίνει κατ΄ αρχήν ένα καλά δοκιμασμένο πολύπτυχο των νέων δυνατοτήτων- αλλά ως προς τη χαρακτική παράδοση, τη σοβαρή όχι τη φωνακλάδικη: φώτα εναντίον σκιάς, περίγραμμα και φόντο, ζωγραφικότητα εναντίον τρικ, σ΄ έναν έμπειρο διάλογο. Η θεματολογία κλασική μάλλον, πρόσωπα και εσωτερικά. Το συνολικό συμπέρασμα: ο πειραματισμός στα χέρια ενός μάστορα γίνεται νέα πραγματικότητα, αιτιολογημένη, αξιοθαύμαστη, ερωτεύσιμη.

Ο πειρασμός του Σταμάτη Σκλήρη είναι πιο παλιός και πιο αδάμαστος, είναι ιδεολογικός περισσότερο όχι τεχνικός, από τα χρόνια της Αναγέννησης ακόμα. Ιερέας ο ίδιος, αλλά επίσης και γιατρός, και διδάκτωρ Θεολογίας-Εικονολογίας, γνωρίζει πολύ καλά τα όρια ανάμεσα στο επιτρεπόμενο ατομικό και το επιβαλλόμενο συλλογικό, δηλαδή τη ζωγραφική για ιδιωτική έκφραση και την απεικόνιση για λογαριασμό της Εκκλησίας. Πρόκειται βέβαια για έκθεση σε γκαλερί, οπότε τα διλήμματά μας ενδιαφέρουν μόνο θεωρητικά, αφού η κοσμική διάσταση των εκθεμάτων είναι δεδομένη, οπότε μιλάμε για πίνακες με σχεδιαστικές παραλλαγές πάνω στα αρχέτυπα της χριστιανικής εικονογραφίας και χρωματικές ανταύγειες που αντανακλούν και άλλους πολιτισμούς (ινδικό, για παράδειγμα). Προσωπικά βρίσκω τη ζωγραφική αυτή του π. Σκλήρη ενδιαφέρουσα και τίμια, ωστόσο στο βαθύ, κρίσιμο και αδιέξοδο δίλημμα του Κόντογλου δεν προσφέρεται νέα λύση: η παράδοση νικά την καινοτομία, η ιερότητα τον πειρασμό, το δοκιμασμένο αρχέτυπο την εξατομικευμένη απόκλιση, η λογιότητα της γνώσης τη σταύρωση της νέας εμπειρίας.