[ Διαστάσεις ] Σαν να ήμασταν αθάνατοι

Τελευταία είχαμε κάποιες αμφιβολίες, αλλά ευτυχώς ήρθε ο Πάπας και μας τις διέλυσε. Η Κόλαση υπάρχει στ΄ αλήθεια- είπε- και είναι αιώνια. Εκεί θα καταλήξει όποιος δεν πιστεύει στον Θεό, είναι βέβαιο. Για καζάνια, πάντως, δεν μίλησε.

Ήδη με το «Φιλοσοφικό Λεξικό» του (1995) ο Φερνάντο Σαμπατέρ μας είχε προειδοποιήσει ότι πρέπει να αποδώσουμε ξανά στη φιλοσοφία την «ασεβή μαχητικότητα εναντίον των αναπόδεικτων δογμάτων που τη διέκρινε παλιά». Με το καινούργιο του βιβλίο, την «Αιώνια ζωή» (Εκδόσεις Αriel), ο Ισπανός φιλόσοφος επιμένει άθεα. Και αναζητεί τρόπους οικοδόμησης μιας αγιότητας χωρίς πίστη και Θεό, και κυρίως χωρίς υποταγή στους εκκλησιαστικούς αντιπροσώπους τους. Μιας αγιότητας κοσμικής.

Πώς είναι δυνατόν σε μια εποχή με τόσο μεγάλα επιστημονικά επιτεύγματα να εξακολουθούν τόσο πολλοί άνθρωποι να πιστεύουν ότι υπάρχει μετά θάνατον ζωή και μετά θάνατον τιμωρία; Με τι επιχειρήματα υποστηρίζει ο Πάπας πως υπάρχει «στ΄ αλήθεια» Κόλαση και είναι αιώνια; Με κανένα, φυσικά. Δεν χρειάζεται. Η θρησκευτική πίστη, σημειώνει ο συγγραφέας, δεν είναι προϊόν τόσο του φόβου του θανάτου, όσο της λαχτάρας για αθανασία. Η πίστη συνίσταται στο να πιστεύουμε κάτι που δεν βλέπουμε αλλά επιθυμούμε περισσότερο απ΄ όλα. Η ίδια η ένταση όμως αυτής της επιθυμίας για ατομική σωτηρία στερεί τη θρησκευτική πίστη από τη σοβαρότητά της. «Η πίστη σώζει, κι ύστερα εξαπατά», έλεγε ο Νίτσε.

Η ύπαρξη της δίψας δεν αποδεικνύει την ύπαρξη της πηγής, αυτό είναι προφανές ακόμη και για τον πιο ένθερμο πιστό. Μόνο που η απουσία της πηγής δεν μειώνει κατ΄ ανάγκη τη δίψα, αντίθετα, μπορεί και να την εντείνει. Να γιατί ο Σαμπατέρ συγκρίνει τη θρησκευτική πίστη με τον πλατωνικό έρωτα. Το μεγάλο δράμα του ανθρώπου είναι ότι δεν μπορεί να πάψει να επιθυμεί (την αθανασία) και ταυτόχρονα γνωρίζει ότι το αντικείμενο της επιθυμίας του δεν θα του δοθεί ποτέ. Δύο είναι οι βασικοί τρόποι να αντιμετωπίσει αυτή την πρόκληση. Ο ένας είναι η επιστήμη, που αποκλείει από το πεδίο των ερευνών της τα θρησκευτικά προβλήματα επειδή δεν μπορούν να επαληθευτούν. Ερευνώντας το πραγματικό, περιορίζει την προσοχή της στο νοητό – αλλά έτσι αφήνει έξω το ενδιαφέρον. Απέναντι σε αυτή την άρνηση «εξ ορισμού», η πίστη πρεσβεύει την άρνηση «καθ΄ υπέρβαση». Μας προσφέρει υποσχέσεις με τον όρο να πάψουμε να είμαστε έλλογα και ελεύθερα άτομα και να υποταχθούμε στον Κύριο. Μας ψιθυρίζει πως ο μόνος τρόπος να φτάσουμε στην αιώνια ζωή είναι να παραιτηθούμε από την κανονική, την ανθρώπινη ζωή, τη μόνη που γνωρίζουμε.

Αλλά αυτή είναι μια αυταπάτη για «τους πειθήνιους και τους τεμπέληδες». Για όσους από μας δεν αναγνωρίζουμε τον εαυτό μας σ΄ αυτές τις κατηγορίες, ο Σαμπατέρ προτείνει να διαλέξουμε μια ζωή τόσο γεμάτη, που να μας βοηθά να αντέξουμε την τραγωδία του αναπόφευκτου τέλους της. Να ζούμε σαν να ήμασταν αθάνατοι, αν και γνωρίζουμε θαυμάσια ότι είμαστε θνητοί.