Φαινόμενα

Ιστορία σε τηλε-χρόνους

Άλλο μαθαίνω Ιστορία και άλλο τη χαζεύω για ψυχαγωγία, άλλο Χόλιγουντ και άλλο ιστορικές πηγές, άλλο σχολική αίθουσα και άλλο τηλεόραση, όπου η διαμάχη για την Ιστορία γίνεται θέαμα
Ένα βιβλίο Ιστορίας ανάβει καβγάδες στα τηλεπαράθυρα για την προσπάθειά του να αποδεσμεύσει την Ιστορία του τόπου από τις μυθολογικές κατασκευές των πολιτικο-εκκλησιαστικών ηγεμονιών του. Κορυφαίο επιχείρημα εναντίον του είναι ότι υπηρετεί το αμερικανικής εμπνεύσεως πνεύμα της παγκοσμιοποίησης.

Για εξ ίσου καβγατζήδικο τηλεθέαμα αφορμή δίνει και η ταινία «300», ένα αυθεντικό χολιγουντιανό υπερθέαμα που αποθεώνει τον πολεμικό ηρωισμό του σπαρτιατικού πνεύματος, καθώς δίνει μια κινηματογραφική εκδοχή της μάχης των Θερμοπυλών και της θυσίας των τριακοσίων του Λεωνίδα.

Το οξύμωρο; Οι ίδιοι που καταγγέλλουν το βιβλίο της Ιστορίας της ΣΤ΄ Δημοτικού σαν «αμερικανιά» που θέλει να στερήσει τη μνήμη στους Έλληνες, υπερασπίζονται τη χολιγουντιανή υπερπαραγωγή, την ταινία που εξαίρει ακριβώς εκείνα τα πολεμικά ήθη στα οποία προσβλέπει ο μπουσισμός για να επιβληθεί στον κόσμο μέσω πολέμων κατά των υποτιθέμενων «εχθρών του αμερικανικού έθνους».

Μπορεί να φέρνει δάκρυα συγκίνησης (και ελπίδας τουριστικών εισπράξεων, γιατί έχει και τις καλές της εκδοχές η παγκοσμιοποίηση διά του θεάματος) αυτή η αιφνίδια υπερπροβολή, όχι απλώς ενός κομματιού της αρχαίας Ιστορίας που γράφτηκε σ΄ αυτήν τη γη, αλλά των υπέρτατων αξιών της εθνικοπατριωτικής μυθολογίας που γαλούχησαν γενιές Ελλήνων. Αλλά δεν ακυρώνεται η ειρωνεία που αποπνέει η ζαλιστική δύναμη του φαντασμαγορικού Χόλιγουντ να παρασύρει τους υποτιθέμενους φανατικούς του πολέμιους. Γιατί πρόκειται για το ίδιο αυτό Χόλιγουντ που έκανε τη σούπα «Μεγαλέξανδρος», τον χυλό «Τροία» (αν και ο Μπραντ Πιτ μας ήρθε «κουτί» για Αχιλλέας, γιατί έτσι φαινόμαστε ομορφόσογο).

Αλλά το «μυστικό» της επιτυχίας των χολιγουντιανών ταινιών ήταν ακριβώς αυτή η αυθεντική ψυχαγωγία, το χάζι εντυπωσιακού θεάματος σε συνδυασμό με γλυκόπιοτες ιστορίες. Και το ενδιαφέρον είναι ότι η χολιγουντιανή ψυχαγωγία αποτέλεσε τον πυρήνα της πολιτικής για τη διαμόρφωση «αμερικανικής συνείδησης» στο πολυπολιτισμικό κράτος των ΗΠΑ.

Αμερικανική συνείδηση, ελληνική, τουρκική, παντού η ίδια αγωνία που την μπερδεύει το θέαμα, οι επιταγές μιας οικονομίστικης παγκοσμιοποίησης και οι ανάγκες μιας ειρηνικής συμβίωσης των νέων ανοιχτών κοινωνιών. Μια αγωνία που την περιγράφει «προφητικά» η παράγραφος από τον πρόλογο του ιστορικού Σπύρου Ασδραχά στο «Ζητήματα Ιστορίας» (Θεμέλιο) «Και το χειρότερο: αυτά που ζητούμε, τα ίδια που ζητούσαν άλλοι πριν από μας, παλιώνουν ώρα με την ώρα και παραμένουν συνάμα επίκαιρα, πάγια ανικανοποίητα της κοινωνίας μας, εικονοποιούν την ανεπάρκεια των μύθων της».

Από την ίδια αγωνιώδη διαμάχη περί Ιστορίας δεν εξαιρείται- όπως επισήμανε ο Παύλος Τσίμας στην «Έρευνα» (Μega), που την αφιέρωσε στο θέμα αυτό- ούτε η Αμερική. Και εκεί, εκπαιδευτικοί οι οποίοι θέλουν να εκσυγχρονίσουν την εκμάθηση της Ιστορίας συγκρούονται με οργανώσεις, επικεφαλής των οποίων είναι η κυρία Τσέινι (του αντιπροέδρου), που θέλουν να επιβάλουν στην Ιστορία τα θρησκευτικά ιδεώδη.

Πρόκειται για μια σύγκρουση κάθε άλλο παρά καινούργια, μεταξύ εκείνων που υποστηρίζουν μια ψύχραιμη, κριτική ανάγνωση της Ιστορίας, και εκείνων που επιμένουν στην ιδεολογική χρήση της με πολιτικές σκοπιμότητες. Άλλωστε, η ιδεολογική χρήση της Ιστορίας μόνον πολιτικές σκοπιμότητες εξυπηρετεί και πάντα την πολιτική της συντήρησης, όποια «χρωματική» χροιά κι αν έχει.


Οι «κοινοί εχθροί» κάνουν τους φίλους

Το επιβεβαίωσε η «Έρευνα», καθώς καταγράφοντας τις απόψεις των δυο πλευρών ανέδειξε ανάγλυφη την ιδεολογική συνάντηση εκείνων που αντιτίθενται στην απομυθοποίηση της Ιστορίας. Τη «συνάντηση» του νομάρχη Θεσσαλονίκης Παναγιώτη Ψωμιάδη, που υποστηρίζει ότι το βιβλίο Ιστορίας της ΣΤ΄ Δημοτικού θέλει να στερήσει τη μνήμη στους Έλληνες και «είναι βιβλίο για της “νέας τάξης πραγμάτων” στην οποία αυτός δεν συμμετέχει», με τον Τούρκο εθνικιστή Κεμάλ Κεριντζίζ, που υποστηρίζει ακριβώς τα ίδια, ότι εκείνοι που θέλουν να αλλάξουν την Ιστορία είναι φίλοι της Αμερικής, της Ευρωπαϊκής Ένωσης, είναι οι διανοούμενοι του συμβιβασμού- και τις ίδιες ακριβώς απόψεις υποστήριξε ο Ζουράρις στις τηλεπαραθυράτες κορόνες του (Μega, Αlpha) κατά του συγκεκριμένου βιβλίου.

Αλλά την ειρηνική απάντηση την είχε η ιστορικός Χριστίνα Κουλούρη: «Ο ρόλος της Ιστορίας δεν είναι να αμφισβητήσει την εθνική ταυτότητα γιατί αυτή υπάρχει, αλλά είναι διαφορετικό να ορίζεται κάποιος ως Έλληνας ή Αλβανός και διαφορετικό να μισεί τον Άλλο».

Την ουσιαστική απάντηση την είχαν τα σχολιαρόπαιδα, που βρίσκουν την Ιστορία γραμμένη με αυτό τον τρόπο συναρπαστική. Μια Ιστορία που δεν κατοχυρώνει τη θέση του θύματος στον έναν ή τον άλλον λαό.