Πιστεύετε τις δημοσκοπήσεις;

Το τηλέφωνο χτυπά. Μια ευχάριστη, τυπικά ευγενική φωνή, με ρωτά αν θα είχα την καλοσύνη να λάβω μέρος σε μια δημοσκόπηση και, μεταξύ άλλων, να φανερώσω τι θα ψήφιζα αν είχαμε εκλογές αυτήν την Κυριακή.

Έχω τρεις επιλογές: Να κλείσω, με μια λιγότερο ή περισσότερο ευγενική δικαιολογία, το τηλέφωνο, χωρίς να απαντήσω. Να απαντήσω με απόλυτη ειλικρίνεια τι νομίζω ότι θα ψήφιζα αν είχαμε εκλογές αύριο (άποψη που είναι ενδεχόμενο να αλλάξω δέκα φορές μέχρι να έρθει η ώρα της κάλπης). Ή, τέλος, να δώσω μια απάντηση από ελαφρώς ανειλικρινή έως εντελώς παραπειστική.

Οι δημοσκόποι ξέρουν ότι όσο το φαινόμενο των δημοσκοπήσεων απλώνεται, γίνεται καθημερινό συστατικό του μιντιακού κοκτέιλ και όργανο πλοήγησης που οδηγεί τούς κατά τα άλλα τυφλούς, τα τ΄ ώτα, τον τε νουν, τα τ΄ όμματα, πολιτικούς ταγούς, τόσο περισσότερο οι πολίτες μπαίνουν στον πειρασμό να παίξουν κρυφτούλι με τους δημοσκόπους, να χειραγωγήσουν τους χειραγωγούς, να στείλουν ένα μήνυμα, αντί να αποκαλύψουν μια πρόθεση (ψήφου). Πόσοι είναι αυτοί που δίνουν εν συνειδήσει παραπλανητικές απαντήσεις; Κανείς ποτέ δεν ξέρει. Σε μια πρόσφατη δημοσκόπηση, στην (προεκλογική) Γαλλία, ετέθη το ερώτημα «απαντάτε ειλικρινά στις δημοσκοπήσεις;» και το 98% απάντησε «ναι». Αλλά αν κάποιος απαντά γενικά ψέματα, στους δημοσκόπους γιατί να πει αλήθεια όταν τον ρωτούν αν είπε ψέματα; Ξέρουμε, αντίθετα, ότι όλο και περισσότεροι ψηφοφόροι παραμένουν διστακτικοί μέχρι το πρωί των εκλογών. Στην ίδια γαλλική δημοσκόπηση, το 60% των πολιτών δηλώνουν ότι παρ΄ ότι βρισκόμαστε στην καρδιά της προεκλογικής καμπάνιας για τις προεδρικές εκλογές, δεν έχουν αποφασίσει τι θα ψηφίσουν. Οι πραγματικοί αναποφάσιστοι, λένε οι ειδικοί, είναι πολύ περισσότεροι από όσους το ομολογούν. Και ένα μεγάλο μέρος τους δεν θα

Αντί να κυνηγάμε φαντάσματα θα ήταν ίσως απλούστερο να πούμε: Μην παίρνετε τοις μετρητοίς τις δημοσκοπήσεις. Σπανίως πια πέφτουν μέσα. Και πάντως μην παίρνετε τόσο στα σοβαρά κάτι που όταν σας χτυπά την πόρτα το αντιμετωπίζετε με τόση ελαφρότητα

αποφασίσει παρά το πρωί των εκλογών, μέσα στο παραβάν, με τα ψηφοδέλτια στο χέρι.

Ιδού, λοιπόν, ένα νέο πρόβλημα: όσο πιο αναποφάσιστοι γίνονται οι εκλογείς και όσο πιο ευμετάβλητες οι διαθέσεις τους τόσο μεγαλύτερη σημασία αποκτούν οι δημοσκοπήσεις, τόσο περισσότερο κρεμόμαστε από τα χείλη των οιωνοσκόπων μάγων, τόσο πιο συχνά αποζητούμε τα φώτα τους. Στην περίπτωση της Γαλλίας, για παράδειγμα, οι μετρήσεις άρχισαν εβδομαδιαίες, έγιναν καθημερινές και θα γίνουν ίσως ωριαίες. Και όσο συχνότερα θα μας ρωτούν τόσο λιγότερα θα τους λέμε, τόσο λιγότερο ειλικρινείς θα είναι οι απαντήσεις μας. Και όσο λιγότερο αξιόπιστες θα κάνουμε έτσι τις δημοσκοπήσεις τόσο πιο αναγκαίες θα τις θεωρούμε. Φαύλος κύκλος.

Εξ αυτού κι ένα δεύτερο πρόβλημα: Όσο λιγότερο ακριβείς γίνονται οι δημοσκοπήσεις, με όσο λιγότερη ακρίβεια θα καταγράφουν τις όλο και πιο ασταθείς και απόκρυφες προθέσεις μας, τόσο περισσότερο θα μπαίνουν κάποιοι στον πειρασμό να τις χρησιμοποιούν για να μας επηρεάσουν, να μας κάνουν- επιτέλους- να αποφασίσουμε. Σε μια άλλη προεκλογική δημοσκόπηση, στη Γαλλία πάντα, οι άνθρωποι δήλωσαν ότι στη μεγάλη τους πλειονότητα δεν εμπιστεύονται τις δημοσκοπήσεις, θεωρούν ότι επηρεάζουν υπερβολικά την πρόθεση ψήφου, έστω και αν στο ερώτημα «εσάς σας επηρεάζουν οι δημοσκοπήσεις;» μόνον το 20% απαντά «ναι». Κι έτσι η καχυποψία θα βασιλεύει στη δημοκρατία, η αξιοπιστία του πολιτικού παιγνίου θα διαμφισβητείται, ο «διαιτητής» και η πραγματική ή θρυλούμενη μεροληψία του θα είναι το αγαπημένο θέμα συζήτησης πριν και μετά το εκλογικό ματς. Η Ελλάδα δεν αποτελεί εξαίρεση σε αυτό. Αλλά δεν διατυπώνονται μόνον εδώ υποψίες για «παράγκες». Το γαλλικό Σοσιαλιστικό Κόμμα, για παράδειγμα, θύμωσε πολύ με μια δημοσκόπηση που έγινε ένα Σάββατο πριν από μια μεγάλη τηλεοπτική εμφάνιση της Σεγκολέν Ρουαγιάλ και δόθηκε στη δημοσιότητα την Τρίτη, μετά την εκπομπή, προκαταλαμβάνοντας ή εξουδετερώνοντας τις εντυπώσεις από αυτήν.

Είναι αλήθεια: Καμιά φορά ο διαιτητής είναι στημένος. Αλλά αντί να κυνηγάμε φαντάσματα, θα ήταν ίσως απλούστερο να πούμε: Μην παίρνετε τοις μετρητοίς τις δημοσκοπήσεις. Σπανίως πια πέφτουν μέσα. Και πάντως μην παίρνετε τόσο στα σοβαρά κάτι που όταν σας χτυπά την πόρτα το αντιμετωπίζετε με τόση ελαφρότητα.