[ Πρόσωπα ] Περί της εβραϊκής εξαίρεσης

Ο εκδότης του Μπαρτ, του Λακάν, του Ρικέρ και της Ντολτό βγήκε από τη σιωπή του για να αντιταχθεί, από τις στήλες της «Λε Μοντ», στον φίλο του γλωσσολόγο Ζαν-Κλοντ Μιλνέρ, ο οποίος ανήγαγε τους Εβραίους σε ενσάρκωση του απόλυτου θύματος.

«O Ζαν-Κλοντ κλείστηκε σε μια υπεράσπιση του σημιτισμού που, κατά τη γνώμη μου, δεν μπορεί παρά να έχει καταστροφικές συνέπειες», λέει στη «Λιμπερασιόν» ο 82χρονος Φρανσουά Βαλ, ο πατέρας του οποίου πέθανε το 1943 στο Άουσβιτς. «Το ουσιώδες στο κείμενό μου στη “Λε Μοντ” ήταν η δήλωση πως ο διωγμός των Εβραίων ήταν ένας διωγμός όπως όλοι οι άλλοι».

Επί 35 χρόνια εκδότης (στον οίκο Seuil)

και με μεγάλη επιρροή στη γαλλική διανόηση, ο Βαλ αποσύρθηκε πλήρως από κάθε εκδοτική δραστηριότητα πριν από 16 χρόνια. Βγήκε όμως από τη σιωπή του πριν από μερικές εβδομάδες, δημοσιεύοντας στη «Λε Μοντ» ένα αυστηρό άρθρο εναντίον του παλιού του φίλου, γλωσσολόγου Ζαν-Κλοντ Μιλνέρ, ο οποίος χαρακτήρισε αντισημιτικό ένα βιβλίο του Πιέρ Μπουρντιέ. Η κεντρική θέση του Μιλνέρ είναι πως, ναι, υφίσταται μία εβραϊκή εξαίρεση, αυτή ενός λαού ο οποίος βρέθηκε στο κατώφλι της αφομοίωσής του στις ευρωπαϊκές δημοκρατίες, πριν απορριφθεί βίαια (υπόθεση Ντρέιφους, Ολοκαύτωμα). Για τον γλωσσολόγο, οι ευρωπαϊκές δημοκρατίες είναι αρνητικές έναντι των Εβραίων, επειδή είναι εμποτισμένες από έναν χριστιανικό οικουμενισμό όπου, κατά τη ρήση του Αποστόλου Παύλου, «δεν υπάρχει πια ούτε Εβραίος ούτε Έλληνας». Σ΄ αυτό, ο Φρανσουά Βαλ αντιτάσσει την εμπειρία ενός δείπνου, πριν από δύο ή τρία χρόνια: «Ήταν στο σπίτι ενός ψυχολόγου. Όλοι ήταν Εβραίοι και το θέμα ήταν η Τορά (τα βιβλία του Μωυσή, τα πέντε πρώτα της Βίβλου). Εγώ σιωπούσα». Όταν τον ρώτησαν γιατί σιωπά, ο Βαλ τελικά είπε: «Τι θέλετε να σας πω; Εγώ είμαι Έλληνας». Δηλαδή, είμαι φιλόσοφος, όχι μελετητής του Μωσαϊκού Νόμου.

Ο Βαλ δεν αρνείται την ύπαρξη του αντισημιτισμού. Λέει πως κατανοεί το γεγονός ότι, για να μπορέσουν να ξαναπάρουν τη θέση τους ανάμεσα στους ανθρώπους στο τέλος του πολέμου, οι Εβραίοι έπρεπε να κάνουν γνωστό πως είχαν αντιμετωπιστεί ως υπάνθρωποι και γι΄ αυτό παρουσιάσθηκαν ως απόλυτα θύματα. Μόνο που «δεν υπάρχει απόλυτο», τονίζει ο Βαλ. «Όταν πρόκειται για άτομα, καθένας είναι “ένας” και πρέπει να λογαριάζεται ως “ένας”».

Το 1947 ο Βαλ είχε συμμετάσχει στην ένοπλη ριζοσπαστική σιωνιστική ομάδα Στερν, που αγωνίστηκε για τη δημιουργία του Ισραήλ. «Εγώ αισθανόμουν Γάλλος», διευκρινίζει, «αλλά το έκανα για εκείνους που δεν είχαν πουθενά αλλού να πάνε». Όταν όμως δημιουργήθηκε το ανεξάρτητο Ισραήλ, διέκοψε τις σχέσεις του με το σιωνιστικό κίνημα. Όπως εξηγεί, «είχα στρατευθεί στον αγώνα εναντίον των Άγγλων, όχι εναντίον των Αράβων».