[ ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ ] Το σουηδικό μοντέλο

Για να συνδέσω το σημερινό θέμα με την επικαιρότητα, θα σημειώσω πως η πολυσυζητημένη «ελεύθερη διακίνηση των ιδεών», δυστυχώς, δεν γίνεται πλέον στα πανεπιστήμια. Για να γίνω ακόμη πιο ωμός, δεν γίνεται καν διακίνηση ιδεών. Εκτός αν θεωρούμε διακίνηση ιδεών τα προϊόντα που κυκλοφορούν από τα κομματικά παραμάγαζα και τους κάθε λογής ιδεολογικούς τρομοκράτες. Πρόσφατα, εν όψει μιας ημερίδας της οποίας ήμουν διοργανωτής, σε Ανώτατο Πανεπιστημιακό Ίδρυμα, εισέπραξα με έκπληξη την παράκληση του πρύτανη να μην αναφερθεί στην αφίσα το όνομα της χορηγού εταιρείας (επρόκειτο για κατασκευαστική) διότι ποιος ξέρει, μπορεί να ΄χουμε και κατάληψη! Για όποιον δεν κατάλαβε, εννοούσε ότι και η απλή ακόμη αναφορά στον ιδιωτικό τομέα της οικονομίας δεν συνάδει με τα «αριστερά» πρότυπα που καλλιεργούν οι φοιτητικές συνδικαλιστικές γραφειοκρατίες ή το ιδιότυπο αριστεροδέξιο καθεστώς το οποίο είμαστε υποχρεωμένοι να υπομένουμε.

Κι όμως, για έναν σοσιαλιστή όπως ο Πέρσον, το κόμμα του οποίου βρίσκεται από το 1930 στην εξουσία με θαυμαστές επιδόσεις, η συνεργασία των πανεπιστημίων με τη βιομηχανία και τον ιδιωτικό τομέα είναι η βάση πάνω στην οποία στηρίχθηκε το οικονομικό θαύμα της Σκανδιναβίας και της έδωσε την δυνατότητα να είναι μία από τις πιο ανταγωνιστικές οικονομίες στον κόσμο. Να σημειώσουμε πως στη Σουηδία για την έρευνα δαπανάται το 4% του ΑΕΠ αλλά απ΄ αυτό μόνο το 1% καταβάλλεται από τον δημόσιο τομέα. Το υπόλοιπο προέρχεται από το ιδιωτικό κεφάλαιο. Θα μπορούσε βέβαια να παρατηρήσει κανείς ότι αυτά γίνονται στον καπιταλισμό και δεν αφορούν τις σοβιετικού τύπου οικονομίες σαν τη δική μας. Ευτυχώς λοιπόν που υπάρχουν πολιτικοί όμιλοι ή πολιτικοί, όπως ο Σημίτης, που παρά τα σημεία των καιρών δεν το βάζουν κάτω και επιμένουν να προτείνουν στην κοινωνία την άλλη διακίνηση ιδεών, αυτήν που εξορίζεται απ΄ τα πανεπιστήμια ή τους χώρους της επίσημης πολιτικής. Και κάλεσε τον Πέρσον, τον επί δεκαετία πρωθυπουργό της Σουηδίας, να μιλήσει για το σουηδικό πείραμα, που όπως ο ίδιος βεβαίωσε, αντέχει ακόμη και στις κυβερνητικές ανατροπές. Με ξεκάθαρη γλώσσα και χωρίς περιστροφές, ο Πέρσον αποκρούει τον μύθο ότι χώρες με εκτεταμένες δημόσιες δαπάνες για την κοινωνική πρόνοια και την υγεία δεν μπορούν να καταστούν αποτελεσματικές και με επιτυχημένη ανάπτυξη. Υπάρχουν κάποιοι, λέει, που υποστηρίζουν ότι όσο μεγαλύτερη είναι η αναδιανομή του εισοδήματος σε μια κοινωνία, τόσο λιγότερο οι άνθρωποι θέλουν να επενδύσουν στην εργασία τους. Ότι δηλαδή ο εκτεταμένος δημόσιος τομέας και η υψηλή φορολογία εμποδίζουν την πρόοδο και την ανάπτυξη.

ΓΙΑ ΕΝΑΝ ΣΟΣΙΑΛΙΣΤΗ

όπως ο Πέρσον, η συνεργασία των πανεπιστημίων με τη βιομηχανία και τον ιδιωτικό τομέα είναι η βάση πάνω στην οποία στηρίχθηκε το οικονομικό θαύμα της Σκανδιναβίας

Κι όμως η πραγματικότητα τους διαψεύδει. Η Σουηδία σημείωσε τις τελευταίες δεκαετίες υψηλότατους δείκτες τόσο στην οικονομική ανάπτυξη όσο και στην απασχόληση. Το ποσοστό της ανεργίας είναι μονίμως κάτω του 4%, ενώ παρά την υψηλή φορολογία (έως και 50%) η φοροδιαφυγή είναι μικρότερη του 1%! «Ουδείς πολιτικός», είπε χαρακτηριστικά, «μπορεί να καταστεί δημοφιλής στη χώρα μου υποσχόμενος τη μείωση των φόρων».

Και συνέχισε: «Οι δημόσιες επενδύσεις στο σύστημα κοινωνικής ασφάλισης, όπως π.χ. καλού επιπέδου αποζημιώσεις στις περιπτώσεις ανεργίας ή ασθενείας, κάνουν τους ανθρώπους να νιώθουν ασφαλείς εν τω μέσω μιας αλλαγής στη διαδικασία της παραγωγής και μπορούν να αποτελέσουν μια γέφυρα μεταξύ του παλιού και του νέου. Η πρόνοια γίνεται έτσι δημιουργική. Αν ο κόσμος νιώθει ανασφάλεια, δεν θα θέλει να επενδύσει σε πράγματα που προωθούν την ανάπτυξη μακροπρόθεσμα- να αλλάξει δηλαδή εργασία, να προχωρήσει στη σύσταση μιας ατομικής επιχείρησης, να μετακομίσει σε νέο σπίτι ή ακόμα και να φέρει ένα παιδί στο κόσμο. Σήμερα, είναι πάρα πολλοί οι Ευρωπαίοι που αντιμετωπίζουν το αύριο ως απειλή. Αυτή είναι ίσως η μεγαλύτερη διαφορά μεταξύ της Ευρώπης και των ισχυρών αναδυόμενων αγορών. Αν ο κόσμος βλέπει το αύριο ως μια απειλή, θα γυρίσει την πλάτη του στο μέλλον. Η δημόσια πρόνοια αντιπροσωπεύει την ασφάλεια που απαιτείται ώστε να γίνει αποδεκτή η αλλαγή. Το σουηδικό μοντέλο χρηματοδοτείται κυρίως από τους φορολογουμένους. Η απόφαση αυτή είναι άκρως ιδεολογική».

Όπως άκρως ιδεολογική ήταν και η απόφαση για στροφή στη βιώσιμη ανάπτυξη. Η Σουηδία είναι η πρώτη που αποφασίζει την αποδέσμευση (ταυτοχρόνως) από την πυρηνική ενέργεια και το πετρέλαιο, επενδύει στις ανανεώσιμες ενεργειακές πηγές, πριμοδοτεί μια εναλλακτική και ποιοτική γεωργία και συνδέει την καινοτομία με την ανάπτυξη φιλικών προς το περιβάλλον αγορών.

OΓκόραν Πέρσον κατά τη διάρκεια της πρωθυπουργικής θητείας του κυκλοφορούσε με ποδήλατο. Δυστυχώς ένα ατύχημα το 2003 με το δίκυκλο του στέρησε έκτοτε αυτήν την ευχαρίστηση. Οι γιατροί διέγνωσαν οστεοαρθρίτιδα και του συνέστησαν εγχείρηση. Μπήκε σε λίστα αναμονής και έναν χρόνο μετά, όταν ήρθε η σειρά του, εισήχθη στο νοσοκομείο για αρθροπλαστική ισχύου. Ακόμη και σήμερα κυκλοφορεί με πατερίτσα. Τον ευχαριστούμε γι΄ αυτήν τη γεύση του πολιτισμού που μας μετέφερε.

Ο Ηλίας Ευθυμιόπουλος είναι πρώην υφυπουργός.