[ Δρόμοι ]

«Μην το παίρνεις…
… κατάκαρδα, ο θάνατος έχει και την καλή του πλευρά!» τραγουδούσαν οι Μόντι Πάιθον στη «Ζωή του Μπράιαν». Τέτοια αστεία, όσο κι αν φαίνονται κακόγουστα, μας κάνουν να γελάμε. Εύκολα μπορούμε να γελάμε με τον θάνατο καθενός από εμάς ξεχωριστά, επειδή ξέρουμε πως ο θάνατός του δεν είναι το τέλος.

Όλοι πιστεύουμε…
… σε κάποια αθανασία. Ακόμη κι ο πιο άθεος κομμουνιστής ελπίζει πως η ανάμνησή του θα διατηρηθεί ζωντανή στη συλλογική μνήμη του προλεταριάτου. Ακόμη κι ο πιο θετικιστής επιστήμονας πιστεύει πως κάτι από εμάς μπορεί να διατηρηθεί ζωντανό όταν θα έχουμε πια πεθάνει, έστω με τη μορφή ενός κατεψυγμένου γονιδίου. Κι όλοι μαζί πιστεύουμε πως, είτε με την κληρονομικότητα είτε με τις αναμνήσεις, κάτι από εκείνον που φεύγει περνάει κάθε φορά από γενιά σε γενιά. Με τον ένα ή τον άλλο τρόπο, η ανθρωπότητα ζει με την παρηγοριά πως υπάρχει πάντα ένα κομμάτι από εμάς που ξεπερνάει τον θάνατο. Δυστυχώς, αυτή η παρηγοριά είναι πολύ εύθραυστη. Γιατί η «αθανασία» μας εξαρτάται από ανθρώπους που είναι σαν κι εμάς, που συνεχίζουν τον δικό μας πολιτισμό. Δεν είναι καθόλου παρήγορο να είναι κάποιος ο τελευταίος των Μοϊκανών. Κι αυτό αληθεύει για όλους τους ανθρώπους, σε όλες τις εποχές. Αυτό που κάνει την εποχή μας μοναδική είναι το ανησυχητικό γεγονός ότι οι περισσότεροι πολιτισμοί οδεύουν σήμερα προς εξαφάνιση.

Οι καταδικασμένοι…
… ξέρουν καλά πως αργά ή γρήγορα δεν θα έχει απομείνει γλώσσα για να τους θυμούνται με αυτήν οι απόγονοί τους. Σύμφωνα με την Άννα Νικόλ Σπένγκλερ, το 90% από τις 6.700 γλώσσες που ομιλούνται σήμερα στον κόσμο δεν πρόκειται να επιβιώσουν αυτό τον αιώνα. Σε έναν- δυο αιώνες ακόμη, μερικοί από τους πολιτισμούς που έβριθαν σε αυτόν τον πλανήτη θα έχουν εξαφανιστεί κι αυτοί, έτσι που μαραίνονται οι πληθυσμοί στις περισσότερες βιομηχανικές χώρες. Τυχαίνει συχνά ο θάνατος ενός ατόμου να μας προκαλεί θυμηδία, ακόμη και πάνω από το νεκρικό κρεβάτι. Άλλωστε η λογοτεχνία είναι γεμάτη από «ανάλαφρους» θανάτους, όπως ας πούμε του Πολώνιου στον «Άμλετ» ή του φον Άσενμπαχ στον «Θάνατο στη Βενετία». Όταν πρόκειται για τον θάνατο ενός ολόκληρου πολιτισμού, όμως, τα αστεία λιγοστεύουν απελπιστικά. Θυμηθήκαμε μόνο ένα. Αφορά…
… έναν ανθρωπάκο από κάποια χώρα που πλησίασε κάποτε τον ηθοποιό Ουίλιαμ Σάφνερ που έπαιζε στην τηλεοπτική σειρά «Σταρ Τρεκ» και τον ρώτησε: «Στην ταινία σας έχετε Ρώσους, Κινέζους, Αφρικάνους και άλλους πολλούς. Γιατί δεν δείχνετε ποτέ κάποιον από τη δική μου χώρα;». Και ο Σάφνερ του απάντησε: «Ξέρεις, η υπόθεση του “Σταρ Τρεκ” εκτυλίσσεται σε κάποια μελλοντική εποχή». Ας αφήσουμε όμως τον αναγνώστη να αποφασίσει ο ίδιος αν αυτή η απάντηση αφορά και τον δικό του πολιτισμό, τη δική του χώρα. Κι αν είναι πράγματι έτσι, δεν είναι δα και το τέλος του κόσμου. Απλώς το δικό του.