«Ο πολιτισμός επουλώνει τις πληγέςτου πολέμου»

Η Ελλάδα και ο πολιτισμός της ήταν πάντα το όνειρο του Αφγανού υφυπουργού Πολιτισμού Ομάρ Σουλτάν. Άλλωστε είναι τόσες οι σχέσεις της χώρας του με την ελληνική Ιστορία
«Oπολιτισμός της ειρήνης δίνει τη μάχη του ενάντια στον πολιτισμό του πολέμου στο Αφγανιστάν», λέει ο αρχαιολόγος Ομάρ Σουλτάν, που σπούδασε στη Θεσσαλονίκη ως μαθητής του αξέχαστου καθηγητή Μανόλη Ανδρόνικου και αγωνίζεται για την ανασυγκρότηση της λεηλατημένης πολιτιστικής κληρονομιάς της χώρας του από τη θέση του υφυπουργού Πολιτισμού.

«Τριάντα χρόνια εμπόλεμης κατάστασης άλλαξαν τη ζωή και τη νοοτροπία των κατοίκων του Αφγανιστάν και έπληξαν με πρωτοφανή αγριότητα τα μνημεία», λέει.

Η Υφήλιος έμεινε εμβρόντητη με την ανατίναξη του μεγαλύτερου αγάλματος του Βούδα, ύψους 32 μ., στο Μπαμιάν, και την πρωτοφανή λεηλασία του Αρχαιολογικού Μουσείου της Καμπούλ. Τι γίνεται όμως, τώρα; «Πράγματι, έχει χαθεί το 70% των εκθεμάτων. Αυτή τη στιγμή στο τελωνείο του Λονδίνου έχουν δεσμευθεί για να επαναπατριστούν αρχαιότητες βάρους τεσσάρων τόνων», λέει ο Ομάρ Σουλτάν σε άψογα ελληνικά.

«Όμως το Μουσείο της Καμπούλ επισκευάσθηκε και άνοιξε με διεθνή βοήθεια. Τα πιο πολύτιμα κομμάτια, ο χρυσός της Βακτριανής, που ανακάλυψε ο Βίκτωρ Σαρηγιαννίδης στο Αϊ- Χανούμ, δεν χάθηκαν. Αυτή τη στιγμή μια συλλογή από 225 κομμάτια βρίσκεται σε έκθεση στο μουσείο Γ κεμέ στο Παρίσι και θα περιοδεύσει». Θα έρθει και στην Ελλάδα ο χρυσός της Βακτριανής;

«Πράγματι, εξετάζουμε αυτή τη δυνατότητα. Έχει ενδιαφερθεί ο διευθυντής του Μουσείου Μπενάκη κ. Άγγελος Δεληβορριάς».

Γ εννημένος στην Καμπούλ, ο Ομάρ προοριζόταν να σπουδάσει Ιατρική. Είχε όμως ένα όνειρο. «Να έρθω στην Ελλάδα. Μ΄ ενδιέφερε κυρίως η ιστορία της. Το Αφγανιστάν είναι η χώρα των πέντε Αλεξανδρειών του Ώξου και της επί Καυκάσω Αραχωσίας που ίδρυσε ο Μέγας Αλέξανδρος, όχι ως κατακτητής αλλά ως εκπολιτιστής του κόσμου. Μέχρι σήμερα ο Αλέξανδρος ανήκει στους ήρωες και τους μύθους της χώρας μας, όπου υπάρχουν περισσότερα από εκατό μνημεία ελληνιστικού ενδιαφέροντος.

Βρήκα μια υποτροφία για το Πανεπιστήμιο της Θεσσαλονίκης και έμεινα για έξι χρόνια, από το 1 969 έως το 1 975, μαθητής αλλά και προστατευόμενος του καθηγητή Μανόλη Ανδρόνικου. Συμμετείχα δε σε ανασκαφές στο Δίον και τη Βεργίνα.

Επέστρεψα στη χώρα μου και ανέλαβα αντιπρόεδρος της Αρχαιολογικής Εταιρείας του Αφγανιστάν, αλλά αναγκάσθηκα να ξαναγυρίσω με υποτροφία για να τελειώσω τη διατριβή μου, που είχε θέμα την ελληνιστική επίδραση στο Αφγανιστάν. Κατόπιν ξέσπασαν φασαρίες επειδή οι φιλορωσικοί σκότωσαν έναν συγγενή μου, φυγαδεύτηκα στην Κωνσταντινούπολη με εισιτήρια που μου παρείχε ο Ανδρόνικος, έμεινα στη Θεσσαλονίκη ακόμη έναν χρόνο και πήγα στις Ηνωμένες Πολιτείες, όπου πήρα πτυχίο πολιτικού μηχανικού.

Πήγαινα συχνά στο Αφγανιστάν ως σύμβουλος του υπουργού Πολιτισμού και το 2005 με κάλεσαν να αναλάβω καθήκοντα υφυπουργού, με αρμοδιότητες στα μνημεία, τα αρχεία, το θέατρο, τον χορό, τη μουσική και τις άλλες τέχνες, με στόχο να φέρουμε τον τουρισμό στο Αφγανιστάν και να καλλιεργήσουμε τον πολιτισμό για να επουλωθούν οι πληγές του πολέμου».

«Το Αφγανιστάν δεν είναι μόνο η χώρα των Ταλιμπάν. Είναι και η χώρα των ανθρώπων που φύλαξαν με τη ζωή τους την πολιτιστική κληρονομιά»

Τι βοήθεια πρόσφερε η Ελλάδα; «Την εποχή του ανταρτοπόλεμου η κυβέρνηση της Ελλάδας και το υπουργείο Πολιτισμού πήγε και αγόρασε αρχαιότητες από το Αφγανιστάν που επωλούντο στο εξωτερικό, για να τις φυλάξει και να τις επιστρέψει μια μέρα. Πρόσφερε 750.000

ευρώ σε δύο φάσεις για την επισκευή και την αποπεράτωση του Μουσείου της Καμπούλ και βοήθησε πολύ στην Ουνέσκο».

Τι θα γίνει με τα αγάλματα του Βούδα που ανατινάχθηκαν;

«Πιστεύω ότι το μεγάλο άγαλμα δεν θα πρέπει να ανεγερθεί εκ νέου γιατί οι άνθρωποι που το σκάλισαν πριν από 1 .500 χρόνια είχαν ένα άλλο αίσθημα. Υπάρχει όμως ένα άλλο ξαπλωμένο άγαλμα του Βούδα στο Ταργί, όπου δουλεύουν Ιάπωνες αρχαιολόγοι.

Θα μπορέσει ίσως μια μέρα να αναστηλωθεί».


«Εκπαίδευση για να μη λεηλατούν»

Τι μέτρα πήρε για την προστασία των μνημείων μια χώρα στην οποία η φτώχεια ανάγκασε τον κόσμο να στραφεί στην αρχαιοκαπηλία;

«Δημιουργήσαμε μια υπηρεσίααστυνομία ασφαλείας για την προστασία και φύλαξη των αρχαιοτήτων- υπηρεσία που δίνει δουλειά. Ταυτοχρόνως ετοιμάσαμε μορφωτικά και εκπαιδευτικά προγράμματα, για να μάθει ο κόσμος, ειδικά τα παιδιά, ότι αυτά τα αρχαία είναι η δική τους κληρονομιά που πρέπει να διαφυλαχθεί.

Προγραμματίζουμε να χτίσουμε άλλα μουσεία στις επαρχίες για την εκπαίδευση του λαού, ώστε να μη λεηλατούν τις αρχαιότητες, αλλά και γιατί ελπίζουμε στην προσέλευση περισσότερων επισκεπτών στα επόμενα χρόνια».