Φοβούνται νέο κύμα μεταναστών

Τη Δευτέρα 1η Ιανουαρίου η Ευρωπαϊκή Ένωση υποδέχεται τη Βουλγαρία και τη Ρουμανία ως χώρες- μέλη της. Εν τούτοις οι Ευρωπαίοι παραμένουν διχασμένοι όσον αφορά την ελεύθερη κυκλοφορία των Βουλγάρων και των Ρουμάνων εργαζομένων.

Μεγάλες ευρωπαϊκές χώρες, όπως η Βρετανία, η Γερμανία, η Ισπανία και η Γαλλία, θα περιορίσουν τον αριθμό των εργαζομένων που θα δεχθούν, ενώ τα περισσότερα νέα μέλη, όπως η Πολωνία και η Τσεχία, θα παρέχουν ανεμπόδιστη πρόσβαση στην αγορά τους. Οι περιορισμοί που επιβάλλουν όμως οι δυτικές χώρες αμφισβητούν την πλήρη άσκηση από τους πολίτες της Ρουμανίας και της Βουλγαρίας του θεμελιώδους ευρωπαϊκού δικαιώματος της ελευθερίας της μετακίνησης. Οι περισσότεροι από τους εργαζομένους που σχεδιάζουν να μετακινηθούν, αναμένεται να κατευθυνθούν προς χώρες παλαιά μέλη, όπου οι μισθοί είναι υψηλότεροι. Μέχρι στιγμής δέκα από τις χώρες αυτές έχουν δηλώσει πως θα περιορίσουν την είσοδο στην αγορά εργασίας τουλάχιστον για δύο χρόνια.

Η απόφαση αυτή του μεγαλύτερου μέρους της «παλαιάς» Ευρώπης οφείλεται στις ανησυχίες ορισμένων χωρών σχετικά με την επίδραση που μπορεί να έχει η εισροή νέων εργαζομένων στην ανεργία, τις δημόσιες υπηρεσίες και τους μισθούς των χαμηλότερα αμειβόμενων ντόπιων. Ωστόσο οι περιορισμοί λίγα μπορούν να κάνουν για να εμποδίσουν την προς δυσμάς μετακίνηση των ανθρώπων. Οποιοσδήποτε πολίτης της Ε.Ε. έχει στην κατοχή του έγκυρο διαβατήριο μπορεί να ζει σε οποιαδήποτε άλλη χώρα μέλος έως και για τρεις μήνες χωρίς να το δηλώσει και να καταγραφεί. Η Κάθριν Ντρου, ερευνήτρια στο βρετανικό Ινστιτούτο Έρευνας Δημόσιας Πολιτικής, λέει στους «Φαϊνάνσιαλ Τάιμς»: «Αν επιβάλεις εργασιακούς περιορισμούς σε μια ομάδα ανθρώπων που δικαιούνται να έρθουν σε μια χώρα- μέλος της Ε.Ε., τότε το μόνο που κάνεις είναι να δημιουργείς ευκαιρίες για τους ανθρώπους αυτούς να περάσουν στη μη νόμιμη εργατική δύναμη».

 Σε όρους αγοραστικής δύναμης, τα μέσα εισοδήματα στα δύο νέα κράτη μέλη είναι μόλις 28% των δυτικοευρωπαϊκών

Η συζήτηση. Πίσω από τους εν λόγω περιορισμούς, κρύβεται η συζήτηση για την προς δυσμάς μετανάστευση που προκάλεσε η μεγάλη διεύρυνση της Ε.Ε. το 2004. Η Βρετανία είχε προβλέψει πως θα έφθαναν στην αγορά εργασίας της 13.000 εργαζόμενοι από τις οκτώ πρώην κουμμουνιστικές χώρες που έγιναν νέα μέλη. Μετά την ένταξη όμως, περισσότεροι από 500.000 νέοι Ευρωπαίοι- ως επί το πλείστον Πολωνοί- καταγράφηκαν στη Βρετανία, οι οποίοι κάλυψαν κενά στους τομείς των κατασκευών και της εστίασης. Τώρα η Βρετανία πρόκειται να περιορίσει την απασχόληση Ρουμάνων και Βουλγάρων, αντιστρέφοντας την προσέγγιση των ανοικτών θυρών που είχε υιοθετήσει έως τώρα. Κορυφαίοι βρετανικοί επιχειρηματικοί όμιλοι υποστηρίζουν αυτή την αλλαγή, θεωρώντας πως μολονότι η βρετανική οικονομία ωφελήθηκε από την εισροή Ανατολικοευρωπαίων, αυτό δεν σημαίνει πως θα μπορέσει σίγουρα να απορροφήσει άλλο ένα μεγάλο κύμα εργαζομένων.


«Ήπια δύναμη» ή «σκληρά σύνορα»;

Τι θα προσφέρουν στην Ευρωπαϊκή Ένωση τα δύο νέα μέλη; «Μπορούμε να προσφέρουμε στην Ευρώπη τη συνείδηση του εύθραυστου χαρακτήρα της», λέει ο Ιβάν Κράστεφ, πολιτειολόγος και πρόεδρος του Κέντρου για Φιλελεύθερες Στρατηγικές της Σόφιας. «Στις χώρες μας ξέρουμε εκ πείρας πως τα πράγματα δεν υπάρχουν για πάντα. Ζήσαμε σε ένα κομμουνιστικό σύστημα που έδινε την εντύπωση πως θα υπάρχει στην αιωνιότητα και κατέρρευσε από τη μια μέρα στην άλλη. Η σημερινή γενιά των Δυτικοευρωπαίων έχει ίσως ανάγκη να της υπενθυμίσει κάποιος πως οι κατασκευές που μοιάζουν οι ισχυρότερες μπορεί να εξαφανιστούν». Ο Κράστεφ αμφιβάλλει ακόμη και για το διηνεκές της διαδικασίας του εκδημοκρατισμού. «Αρκεί να δει κάποιος τις πολιτικές εξελίξεις στις χώρες της Ανατολικής Ευρώπης που εντάχθηκαν στην Ε.Ε.: η πόλωση είναι όλο και πιο ισχυρή, ο λαϊκισμός κερδίζει έδαφος, πολλά πολιτικά κόμματα αμφισβητούν τις αρχές που θεμελιώνουν την ένταξη στην Ε.Ε.- αυτό συμβαίνει στη Σλοβακία, την Πολωνία, την Ουγγαρία. Δεν υπάρχει περιοχή του κόσμου όπου ο σκεπτικισμός έναντι της δημοκρατίας να είναι μεγαλύτερος από ό,τι στην Κεντρική και την Ανατολική Ευρώπη. Πού είναι ο προαναγγελθείς θρίαμβος της δημοκρατίας; Πιστέψαμε σε αυτόν, μερικοί πιστεύουν ακόμη, αλλά μοιάζει πια με αίθουσα χορού όπου οι άνθρωποι συνεχίζουν να χορεύουν ενώ η μουσική έχει σταματήσει».

Το Κόσοβο και η Μόσχα. Πρέπει δηλαδή η Ευρώπη να αλλάξει στρατηγική; «Δεν πιστεύω πως μπορεί να απαρνηθεί τις αξίες της, το σχέδιο εξαγωγής της δημοκρατίας αποτελεί πλέον κομμάτι της ευρωπαϊκής ταυτότητας. Πρέπει όμως να κάνει επιλογές. Για παράδειγμα, αν πρέπει να δώσει έμφαση στις εκλογικές διαδικασίες ή στην υπεράσπιση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Νόμιμες κυβερνήσεις μπορεί να μη σέβονται τα δικαιώματα των μειονοτήτων, τη θρησκευτική ελευθερία. Έπειτα οι Βρυξέλλες πρέπει να βγουν από την αυταπάτη ότι μπορεί να μοιραστούν κοινούς χώρους με τη Ρωσία. Το Κόσοβο θα είναι ένα τεστ. Η Μόσχα απειλεί να μπλοκάρει το τελικό καθεστώς του στο Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ και, αν οι Δυτικοί αναγνωρίσουν μονομερώς το Κόσοβο, η Ρωσία θα μπορέσει να χρησιμοποιήσει αυτό το προηγούμενο για να αναγνωρίσει, για παράδειγμα, την ανεξαρτησία της Αμπχαζίας, της αποσχισθείσας επαρχίας της Γεωργίας. Η Ευρωπαϊκή Ένωση οφείλει να γνωρίζει πως οι χώρες θα πρέπει να είναι είτε υπό την επιρροή της είτε υπό την επιρροή των Ρώσων. Για να συνοψίσουμε, η Ευρώπη θα πρέπει να επιλέξει ανάμεσα στη soft power (ήπια δύναμη) και στα hard borders (σκληρά σύνορα), ανάμεσα στη στρατηγική της επιρροής και στα ενισχυμένα σύνορα».


«Δεν είμαστε απειλή για τους άλλους»

Η Ρουμανία δεν περιμένει να σημειωθεί «έξοδος» του πληθυσμού της, ενώ υπολογίζεται πως 2 εκατομμύρια πολίτες της εργάζονται στο εξωτερικό – μερικοί παράνομα, κυρίως στην Ισπανία, την Ιταλία και τη Γερμανία. Η αύξηση του ρουμανικού ΑΕΠ είναι ισχυρή, φέτος αναμένεται να φτάσει το 7%, και η ανεργία έχει μειωθεί. Ο Ρουμάνος υπουργός Εξωτερικών Μιχάι-Ραζβάν Ουνγκουρεάνου λέει: «Ξέρω πως μερικοί Ρουμάνοι πιστεύουν ότι η μετανάστευση συνιστά αφαίμαξη της χώρας, αλλά εγώ δεν έχω αυτή τη γνώμη. Οι Ρουμάνοι που ζουν στο εξωτερικό διατηρούν την ταυτότητά τους, εργάζονται σκληρά και δίνουν καλό όνομα στη Ρουμανία».

Η Εμιλία Μασλάροβα, υπουργός Εργασίας της Βουλγαρίας, λέει πως η μετανάστευση Βουλγάρων εργαζομένων θα είναι μικρή και πως «δεν θα δημιουργήσει απειλή για οποιαδήποτε χώρα μέλος». Αυτό θα συμβεί, προσθέτει, επειδή η Βουλγαρία είχε την εμπειρία μιας μεγάλης μετανάστευσης την περίοδο 1998-2000, με αποτέλεσμα 800.000 πολίτες της να ζουν ήδη στο εξωτερικό. Επικαλείται έρευνα που πραγματοποίησε τον Αύγουστο το Ινστιτούτο Γκάλοπ, η οποία έδειξε πως μόνο 46.000 Βούλγαροι σε ηλικία εργασίας σκέπτονται σοβαρά να εργαστούν στο εξωτερικό. Οι Βρυξέλλες λένε πως κάποια μέλη δεν έχουν παρουσιάσει ακόμη τα σχέδιά τους για την πρόσβαση των Ρουμάνων και των Βουλγάρων εργαζομένων στις αγορές εργασίας τους. Η Φινλανδία θα ανοίξει πλήρως τις πόρτες της, όπως και η Σουηδία. Η Ουγγαρία, η οποία συνορεύει με τη Ρουμανία, είναι η μόνη πρώην κομμουνιστική χώρα που θα επιβάλει περιορι- σμούς.