Δημοσιογράφοι στα όπλα

Κόλαφος για την κυβέρνηση Μπους ήταν η εισήγηση της επιτροπής Μπέικερ για το Ιράκ, η οποία διαπιστώνει περαιτέρω επιδείνωση της κατάστασης. Όμως, εκτός από την πολιτική του προέδρου Μπους, θύμα του πολέμου στο Ιράκ έπεσε και η δημοσιογραφία, που συχνά υπέκυψε στην πολεμική προπαγάνδα. Αυτό ακριβώς το ζήτημα συζητήθηκε την περασμένη εβδομάδα στην Οξφόρδη, σε συνάντηση κορυφαίων δημοσιογράφων.

Άραβες και Δυτικοί, δύο διαφορετικοί τρόποι για να γράφει κανείς για τα ίδια πράγματα. Τι σημαίνει δημοσιογραφία σε καιρό πολέμου; Μερικοί από τους κορυφαίους δημοσιογράφους του κόσμου άφησαν κατά μέρος τα όπλα μαζικής καταστροφής και με μοναδικό τους όπλο την κοινή λογική επιχείρησαν να απαντήσουν σε αυτό το ερώτημα.

Μπορεί να αμφισβητείται από το Ίντερνετ και τα μπλογκ, αλλά η ποιοτική δημοσιογραφία παραμένει αναντικατάστατη για κάθε δημοκρατία

Η δημοσιογραφία μπορεί και πρέπει να μαθαίνει από τα σφάλματά της. Όπως το σφάλμα στο Ιράκ, όπου αρχικά αποδέχτηκε άκριτα την προπαγάνδα της αμερικανικής και της βρετανικής κυβέρνησης. Σήμερα πια δείχνει να έχει πάρει το μάθημά της. Μπορεί να αμφισβητείται από τις νέες τεχνολογίες, το Ίντερνετ και τα μπλογκ, αλλά η ποιοτική δημοσιογραφία παραμένει αναντικατάστατη για κάθε δημοκρατία. Αυτά ήταν με δυο λόγια τα συμπεράσματα συζήτησης που έγινε αυτή την εβδομάδα στην Οξφόρδη με την ευκαιρία της ίδρυσης του Ινστιτούτου Ρώυτερ για τη Μελέτη της Δημοσιογραφίας. Η ιδέα ήταν του Τζον Λόιντ, σχολιαστή των «Φαϊνάνσιαλ Τάιμς», και του Τίμοθι Γκάρτον Ας, αρθρογράφου και διευθυντή του Κέντρου Ευρωπαϊκών Σπουδών του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης. Υπό την αιγίδα του πρακτορείου ειδήσεων Ρώυτερ, το ινστιτούτο έχει στόχο να γίνει πόλος συζητήσεων μεταξύ ακαδημαϊκών, ειδικών και δημοσιογράφων για τις μεταβολές που υφίσταται η δημοσιογραφία στον σύγχρονο κόσμο.

Στη συζήτηση αυτής της εβδομάδας με θέμα «Η δημοσιογραφία μετά το Ιράκ», έλαβαν μέρος ο Τίμοθι Γκάρτον Ας, ο διευθυντής της «Ουάσιγκτον Ποστ» Λέοναρντ Ντάουνι, ο διευθυντής του Αλ Τζαζίρα, Ουαντά Χανφάρ και η διευθύντρια του τομέα ενημέρωσης του ΒΒC, Έλεν Μπόντεν.

Ντάουνι: «Το επάγγελμά μας υφίσταται μεγάλες αλλαγές, ουσιαστικές, οικονομικές, τεχνολογικές. Και ο πόλεμος στο Ιράκ είναι μια καλή δοκιμασία. Η “Ουάσιγκτον Ποστ” έστειλε στο Ιράκ 70 δημοσιογράφους – μια μαζική προσπάθεια που πάντως επικρίθηκε δικαιολογημένα. Αποδεχτήκαμε πολύ παθητικά την άποψη ότι το Ιράκ έκρυβε όπλα μαζικής καταστροφής. Αναλαμβάνω την ευθύνη γι΄ αυτό το σφάλμα. Θα έπρεπε να είχαμε σταθεί πιο επιθετικοί. Το κάναμε αργότερα με τις αποκαλύψεις για την κακοποίηση κρατουμένων στο Αμπού Γράιμπ και τις επιθέσεις κατά των ατομικών ελευθεριών στην Αμερική. Όλες οι κυβερνήσεις, από την Κίνα και τη Ρωσία μέχρι τη Δύση, θέλουν να ελέγξουν την ενημέρωση».

Γκάρτον Ας: «Οι κυβερνήσεις, τα λόμπι, οι οικονομικές πιέσεις, περιπλέκουν τη δουλειά μας που είναι η αποκάλυψη της αλήθειας. Όμως, πώς τα επηρεάζουν όλα αυτά οι νέες τεχνολογίες;».

Ντάουνι: «Η τάση είναι ο περιορισμός του κόστους και του προσωπικού, η ανάπτυξη νέων μορφών ενημέρωσης μέσα από το Ίντερνετ και τα μπλογκ, που ανοίγουν νέες προοπτικές. Όμως, αυτοί που γράφουν στα μπλογκ δεν διαθέτουν ούτε τους απαιτούμενους πόρους ούτε τον επαγγελματισμό. Το Ίντερνετ είναι ένα πλεονέκτημα για τα μέσα ενημέρωσης, επειδή φτάνει σε ένα ευρύτερο κοινό. Όμως για τις σοβαρές επιχειρήσεις παραμένει προτεραιότητα η ενίσχυση και η προστασία της ποιοτικής δημοσιογραφίας».

Χανφάρ: «Θα ήθελα να υπογραμμίσω την ανεπάρκεια των δυτικών μέσων ενημέρωσης, κυρίως των αμερικανικών και των βρετανικών, στην κάλυψη του πολέμου. Στο Ιράκ και το Αφγανιστάν, ο πατριωτισμός απέκρυψε αυτό που συνέβαινε εκεί πραγματικά».


«Χρειάζεται ανεξαρτησία και θάρρος»

Γκάρτον Ας: «Πολλά μέσα ενημέρωσης έχουν ένα πρόβλημα που προφανώς η ιδιοκτησία του Αλ Τζαζίρα δεν το έχει: Πρέπει να λογαριαστούν με τους αναγνώστες, με το κοινό. Δεν μπορείς να επενδύεις οικονομικά σε μια ιστορία, αν δεν υπάρχει ακόμη το απαιτούμενο κοινό».

Μπόντεν: «Καλή παρατήρηση. Στο ΒΒC μπορούμε να δίνουμε κάθε είδους ενημέρωση για κάθε είδους κοινό, άλλη πιο δημοφιλή κι άλλη πιο δύσκολη και επιλεκτική».

Ντάουνι: «Ακόμη και οι εφημερίδες, πάντως, προσπαθούν να διαφοροποιηθούν. Στην “Ποστ” εγκαινιάσαμε μια έκδοση που διανέμεται δωρεάν στο Μετρό.

Προσπαθούμε να προσαρμοστούμε στις νέες απαιτήσεις».

Χανφάρ: «Παραδέχομαι ότι έχουμε ένα πλεονέκτημα: Η οικονομική υποστήριξη από την ιδιοκτησία μας δεν συνδέεται με την υποχρέωση να φέρουμε κέρδη, τουλάχιστον για την ώρα.

Όμως, αν το μέλλον της δημοσιογραφίας είναι το Fox Νews, το υπερπατριωτικό δίκτυο του Μέρντοκ στην Αμερική, αυτό θα πρέπει να μας φοβίζει».

Λόιντ: «Είναι πράγματι εφικτό να προσεγγίσουμε την αλήθεια σε έναν κόσμο όπου οι κυβερνήσεις θέλουν να την ελέγχουν».

Ντάουνι: «Χρειάζεται ανεξαρτησία και θάρρος. Να μπορεί να πηγαίνει κανείς ενάντια στο ρεύμα. Και για να εξασφαλίσει την ανεξαρτησία της, μια εφημερίδα έχει μόνο έναν τρόπο: Να είναι καλή, να ενημερώνει και να τραβάει το ενδιαφέρον. Να μην επιτρέπει στο κοινό να της υπαγορεύει τις επιλογές της».


Ποιοι συμμετείχαν στη συζήτηση

ΤΖΟΝ ΛΟΪΝΤ: Σχολιαστής των «Φαϊνάνσιαλ Τάιμς» ΤΙΜΟΘΙ ΓΚΑΡΤΟΝ ΑΣ: Αρθρογράφος και Διευθυντής του Κέντρου Ευρωπαϊκών Σπουδών του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης. ΛΕΟΝΑΡΝΤ ΝΤΑΟΥΝΙ: Διευθυντής της «Ουάσιγκτον Ποστ» από το 1991. Παραδέχτηκε ότι η εφημερίδα του αντιμετώπισε πολύ παθητικά τον ισχυρισμό της αμερικανικής κυβέρνησης ότι το Ιράκ διέθετε όπλα μαζικής καταστροφής.ΟΥΑΝΤΑ ΧΑΝΦΑΡ:Διευθύνει το τηλεοπτικό δίκτυο του Κατάρ, Αλ Τζαζίρα, από το 2003. Υποστήριξε ότι, γράφοντας για τους πολέμους στο Ιράκ και το Αφγανιστάν, τα δυτικά μέσα ενημέρωσης δεν μπόρεσαν να κατανοήσουν τις κοινωνίες αυτών των χωρών.

ΕΛΕΝ ΜΠΟΝΤΕΝ:Διευθύντρια των τηλεφημερίδων του ΒΒC από το 2004. Δήλωσε υπερήφανη για την επιφυλακτικότητα με την οποία αντιμετώπισαν τα βρετανικά μέσα ενημέρωσης την κυβερνητική προπαγάνδα.