«Μπορώ να μετάσχω στη ζωή μόνο αλλάζοντάς την»

Ύμνος στις αντιθέσεις, στο τοπικό και το παγκόσμιο, στον άνθρωπο που γλείφει τις πληγές του με τη λογοτεχνία ήταν η ομιλία του Ορχάν Παμούκ στη Σουηδική Ακαδημία
«Γ ια τη θέση μου στον κόσμο,στη ζωή, στη λογοτεχνία, η αίσθησή μου ήταν πάντα ότι δεν ήμουν στο κέντρο. Στο κέντρο του κόσμου υπήρχε μια ζωή πιο πλούσια και συναρπαστική από τη δική μας και μαζί με ολόκληρη την Κωνσταντινούπολη, ολόκληρη την Τουρκία, ήμουν έξω απ΄ αυτήν».

Με αυτές τις φράσεις συγκίνησε χθες ο Ορχάν Παμούκ στην επίσημη ομιλία του στη Στοκχόλμη για το Νόμπελ Λογοτεχνίας, όπου μίλησε για τον πατέρα του, το γράψιμο, την οργή και τη δυσαρέσκεια που τον έκαναν να γίνει συγγραφέας και τον ώθησαν να διαβάζει από νεαρή ηλικία. Διότι, «το να είσαι συγγραφέας σημαίνει ότι αναγνωρίζεις τις κρυφές πληγές που φέρουμε μέσα μας, τόσο κρυφές που κι εμείς οι ίδιοι δεν τις γνωρίζουμε και να τις εξερευνάς, να τις γνωρίζεις, να τις φωτίζεις, να κατέχεις αυτούς τους πόνους και τις πληγές και να τους κάνεις συνειδητό κομμάτι του πνεύματος και του γραψίματός σου». «Όταν ένας συγγραφέας κλείνεται σε ένα δωμάτιο για χρόνια για να ακονίσει την τέχνη του- να δημιουργήσει έναν κόσμο- αν χρησιμοποιήσει τς κρυφές πληγές του ως σημείο εκκίνησης, είτε το γνωρίζει είτε όχι, δείχνει πίστη στην ανθρωπότητα», είπε ο Παμούκ. «Όταν ένας συγγραφέας κλείνεται σε ένα δωμάτιο για χρό -νια, με τη χειρονομία του υπονοεί μια και μοναδική ανθρωπότητα, έναν κόσμο χωρίς κέντρο». Κι ας έγινε τελικά γι΄ αυτόν η Κωνσταντινούπολη το κέντρο, αφού εδώ και 33 χρόνια γράφει για τους ανθρώπους της, τα σοκάκια τις, τις μυρωδιές της.

Όταν άρχισε να γράφει, εξομολογήθηκε χθες ο Τούρκος νομπελίστας, στο μυαλό του ήταν «η δυτική και όχι η παγκόσμια λογοτεχνία κι εμείς οι Τούρκοι ήμασταν έξω απ΄ αυτήν». Σ το ένα άκρο «υπήρχαν τα βιβλία της Κωνσταντινούπολης- η λογοτεχνία μας, ο κόσμος μας , με όλες τις λατρευτές του λεπτομέρειες- και στην άλλη άκρη υπήρχαν τα βιβλία από τον δυτικό, τον άλλο κόσμο, με τον οποίο ο δικός μας δεν είχε καμιά ομοιότητα και για τον οποίο η έλλειψη ομοιότητας μάς προκαλούσε ταυτόχρονα πόνο και ελπίδα».

Το να γράφει και να διαβάζει ήταν για τον Παμούκ, όπως και για τον πατέρα του,(στον οποίο αναφέρθηκε αλληγορικά σε όλη τη διάρκεια της ομιλίας) «σαν να άφηνες τον ένα κόσμο για να βρεις παρηγοριά στην ετερότητα του άλλου κόσμου, στο παράξενο και το θαυμαστό».

Ο κόσμος του Παμούκ είναι ένα μείγμα του τοπικού(και διεθνικού), της Τουρκίας και της Δύσης. Και παρά την επιθυμία του να διαβάζει και να γράφει, «είχα την αίσθηση ότι κάτι έλειπε από τη ζωή μου, ότι δεν θα μπορούσα να ζήσω σαν τους άλλους. Ένα μέρος αυτού του συναισθήματος προερχόταν από το πώς αισθανόμουν όταν έβλεπα τη βιβλιοθήκη του πατέρα μου. Το να ζεις μακριά από το κέντρο των πραγμάτων , το συναίσθημα του να ζεις στην επαρχία. Έτσι αισθανόμασταν στην Κωνσταντινούπολη το ΄70»…