Η Τουρκία σβήνει ΗΠΑ, Αγγλία!

Το έλεγα, το φώναζα, το έδειχνα, σας έσπρωχνα από το «Uzak» (μακριά). Φωνή
βοώντος. Πώς συμβαίνει αυτό; Μα επειδή – να το πάω λίγο πιο μακριά – η Τουρκία
είναι ο ορισμός των θεαματικών αντιθέσεων και των χασματικών αντιφάσεων.
Ξεχάσατε τον Γιλμάζ Γκιουνέι, το «Κοπάδι», τον «Δρόμο», την γνήσια, απόλυτη
λαϊκή ματιά;

Να μην τα πολυλογώ. Με τον Τσεϊλάν και με το «Iklimler» («Κλίματα αγάπης») η
Τουρκία μας στέλνει αδιάβαστους. Και το εξηγώ για να μην παρεξηγηθώ από την
καχυποψία ασπόνδυλων πατριωτών. Ο Τσεϊλάν δουλεύει, δηλαδή λειτουργεί, μιλάει,
εξηγεί, αναπτύσσει, επεξεργάζεται και αφηγείται με την εικόνα. Μεγάλη ιστορία
αυτή. Διότι επί των ημερών μας εννιά στους δέκα κάνουν «περίπου» ταινίες. Τα
καλώδια εξαφανίζονται, οι δορυφόροι ίπτανται, οι ψηφιακές μηχανές
αναπτύσσονται. Όμως επί της ουσίας η εικόνα εξακολουθεί να είναι αιχμάλωτη
μιας αγκυλωμένης διαδικασίας. Μπροστά η τεχνολογία, πίσω, πολύ πίσω η
εικονογραφία!

Δηλαδή, από τη μια αφηγείται μια καθημερινή ιστορία αισθηματικής τρικυμίας.
Από την άλλη, η αφήγησή του είναι «κουμπωμένη» με τους πρωταρχικούς κώδικες
του σινεμά. Κάθε πλάνο έχει τη σημασία του. Κάθε κίνηση του φακού την
αναγκαστική λειτουργία του. Κάθε φόντο τον ρόλο του. Κάθε εναλλαγή την ουσία
της. Η σχέση του ενός με το άλλο «σημείο» – του ενός με το δεύτερο πρόσωπο ή
του πρωταγωνιστή με τον περιβάλλοντα χώρο – αποκωδικοποιεί αισθήματα,
συγκρούσεις, χαρακτήρες, εσωτερικές διεργασίες. Τα πάντα, όπως με την Ποίηση,
ορατά. Αρκεί κανείς να προσέλθει με βλέμμα αποκαθαρμένο από το αγοραίο σινεμά.
Είσαι ελεύθερος θεατής; Απόδειξη!

Για να καταλάβετε και για να επιστρέψετε στους δημιουργικούς κώδικες της
εικόνας, προσέξτε μία από τις αρχικές στιγμές του ζεύγους, δηλαδή του ίδιου
του σκηνοθέτη Νουρί Μπίλγκε και της γυναίκας του Εμπρού Τσεϊλάν. Θεέ μου, τι
καθαρότητα, τι βλέμμα, τι πρόσωπο. Η γεωγραφία του ήθους, της λαχτάρας, της
αθωότητας. Όλα ζωγραφισμένα στα μάτια, τα μάγουλα, τα χείλη της. Αν συγκρίνετε
αυτό τον αρχάγγελο με τις αλλεπάλληλες στρώσεις πλαστικής ομορφιάς και
γκλαμουριάς που φέρει κάθε – σχεδόν – εγχώρια σταρ, θα πάθετε πανικό από την
παρακμή που έχει διαβρώσει κάθε έμψυχο και άψυχο ελληνικό «προϊόν». Τέλος
πάντων. Πάμε στο ψητό.

«Κλίματα αγάπης». Εμπρού και Νουρί Τσεϊλάν παίζουν κομπολόι την πρωτοπορία στο σινεμά

Εκείνη κοιτάει από ψηλά. Εκείνος φωτογραφίζει αρχαία χαλάσματα. Εκείνη, έτσι
ανεξήγητα φάτσα στον φακό, αρχίζει και σπαράζει από εσωτερικό λυγμό. Εκείνος –
χαμηλά όπως τον βλέπει ο φακός – σκοντάφτει και σωριάζεται στην αρχαία
σκουριά. Τι σημαίνουν όλα αυτά; Εκείνη βλέπει με τα δικά της μάτια. Εκείνος
φωτογραφίζει, αποτυπώνει νεκρή φύση. Εκείνη προαισθάνεται το τέλος της σχέσης.
Εκείνος ατάραχος συνεχίζει. Εκείνη δακρύζει, δηλαδή συναισθηματικά, με το
ένστικτο, προαναγγέλλει τη δική της μοναξιά. Εκείνος, πέφτει, όχι επειδή
καταλαβαίνει αλλά επειδή δεν προσέχει. Εκείνη – αν και δεύτερη σε ρόλο –
επειδή ζει, αναπνέει, αγαπάει, βρίσκεται ψηλά. Εκείνος, αν και πρωταγωνιστής,
στα χαμηλά, επειδή όλα μέσα του είναι νεκρά. Εκείνη, απλώς μια εργαζόμενη σε
τηλεοπτικό συνεργείο. Εκείνος καθηγητής σε πανεπιστήμιο. Μέσα σε κάτι λιγότερο
από πέντε λεπτά, ο Τούρκος συνοψίζει τα πάντα με δύο τρία «υλικά». Αντί για
μουσική, εσωτερικός λυγμός. Αντί για λόγια, εικόνες. Αντί για νατουραλισμός,
γνήσιος ποιητικός ρεαλισμός!

Όλα αυτά ακούγονται εγκεφαλικά. Λάθος μου. Από την αρχή έπρεπε να επισημάνω τη
σάρκα, τον ιδρώτα, τα αισθήματα, τις ποιητικές εικόνες, την ομορφιά. Ναι,
αγαπητέ μου. Αυτή η ιστορία δεν έχει ανάγκη από μετάφραση και σημειολογία. Τα
καταλαβαίνεις με την πρώτη ματιά. Όλα εκεί, πεντακάθαρα, απλά. Άξονας του
σύμπαντος ένας βολεμένος, πανεπιστημιακός, μαραμένος φαλλός. Λιποτάκτης και
δειλός. Γι’ αυτό πανικοβάλλεται με τα αισθήματα της κοπελιάς. Γι’ αυτό
εγκαταλείπει, γι’ αυτό ψάχνει στα σοκάκια να την πέσει στο πρώτο θηλυκό.
Άφιλος και κυνικός. Γι’ αυτό ορμάει στη γυναίκα του φίλου του. Γι’ αυτό η
προδοσία είναι γι’ αυτόν στιγμιαία σωτηρία. Ανασφαλής και καταστροφικός. Γι’
αυτό επιστρέφει και με υποσχέσεις επιχειρεί να παγιδεύσει το θύμα του και να
κοροϊδέψει τη μοναξιά του. Ανελέητος, επικίνδυνος, δολοφονικός. Η καρδιά, τα
αισθήματα, τα όνειρα του Άλλου, κομπολόι της ανασφάλειάς του. Δεν βλέπει,
απλώς φωτογραφίζει, Δεν αισθάνεται, απλώς πηδάει. Δεν περπατάει, απλώς έρπει,
αρπάζει, μασουλάει, ροκανίζει και αδίστακτα κάθε ζωντανό αίσθημα το πνίγει.
Είναι Τούρκος, Γερμανός, Ιταλός, Γάλλος, Άγγλος, Έλληνας, Αμερικανός. Φρούτο
χθεσινό, σημερινό, αυριανό, διαχρονικό. Παντού κυκλοφορεί το κούφιο,
εγγράμματο αρσενικό!

Είμαι βέβαιος. Θα το περιφρονήσετε. Εγώ υποχρεωμένος από τη συνείδησή μου ένα
πράγμα συμβουλεύω. Άντε να ευλογηθείτε από ένα μεγάλο, αληθινό κινηματογραφικό
γεγονός!

Με δυο λόγια: Καλοκαίρι χωρίζει τη νεώτερη απ’ αυτόν γυναίκα που τον
αγαπάει. Φθινόπωρο χιμάει και με κτηνώδη τρόπο κάνει έρωτα στη γυναίκα του
φίλου του. Χειμώνα, στο αδιέξοδό του, επιστρέφει στην κοπελιά του. Ο καιρός
αλλάζει, αλλά μέσα του τίποτα δεν περνάει!

Μπουκάλα ο Ράσελ Κρόου

Καλά το τριτοκοσμικό, αυτόχθονο σινεμά. Μονίμως αιχμάλωτο στα χέρια άσχετων,
ασήμαντων, ατάλαντων και καθυστερημένων ημιμαθών. Όμως κι εσύ Βρούτε Ρίντλεϊ
Σκοτ; Να πουλάς Κόκα Κόλα ως κρασί Βουργουνδίας;

Ερχόμαστε λοιπόν στο «Α good year» που μεταφράστηκε ευθέως «Μια καλή χρονιά»,
αντί του σωστού «μια καλή σοδειά». Όπου το στόρι εξαντλείται σε δύο γραμμές:
δηλαδή, μεγαλοχρηματιστής του Λονδίνου (Ράσελ Κρόου) επιστρέφει αναγκαστικά
στο γαλλικό κτήμα του αποθανόντος θείου του Άλμπερτ Φίνεϊ και φυσικά στο τέλος
εγκαταλείπει τα γκλαμουράτα και αράζει στην κουλτούρα και τα γαλλικά κρασιά.
Και όπου το επιμύθιο – επαναλαμβανόμενο από εκατοντάδες παρόμοιες συνταγές –
προτρέπει τους αφελείς θεατές στο παροιμιώδες «πρώτα η ψυχή και μετά τα λεφτά
κάνουν την καλή ζωή». Μωρέ τι μας λες! Από πού το έμαθες αυτό, από το
Κατηχητικό;

«Μια καλή χρονιά». Ο Ράσελ Κρόου πίνει ξινό γαλλικό κρασί

Θα πεις εντάξει, είναι τουλάχιστον ταινία της προκοπής; Στο όριο κι αυτό με το
ζόρι. Γιατί η μία κοινοτοπία διαδέχεται την άλλη. Γιατί το σενάριο του Μαρκ
Κλέιν άδειο και ξινό σαν ξεθυμασμένο κρασί. Και γιατί ο Ρίντλεϊ Σκοτ,
προκειμένου να γεμίσει την μπουκάλα, βάζει κάτω τη συρραπτική μηχανή του
μοντάζ και με κολπάκια διαφημιστικά τρέχει τη δράση σαν να πατάει τηλεκοντρόλ
και ζάπινγκ. Να το πω διαφορετικά. Μετά το πρώτο ημίωρο εγκατέλειψα κάθε
προσπάθεια και άρχισαν να με πιάνουν βαθιά χασμουρητά!

Με δυο λόγια: Αδίστακτος οικονομικός παράγων αναγκάζεται να ταξιδέψει
στη Γαλλία προκειμένου να παραλάβει το αμπέλι του θείου του. Έτσι
εξοικειώνεται με την ανθρωπιά και εγκαταλείπει τα χοντρά λεφτά!

Καλύτερος βασιλικός ο πρώην αριστερός

Μα είναι δυνατόν ένας Στίβεν Φρίαρς, ο σκηνοθέτης του «Ωραίου μου πλυντήριου»
και του «Σάμι και Ρόζι» να μεταβληθεί σε διπλωμάτης μιας ζωντανής βασιλικής
μούμιας; Μα τι λες τώρα, εγώ γέλασα ακούγοντας τον Φίλιππο να τη λέει
«λαχανάκι μου». Αυτό ακριβώς. Καλύτερος πονηρός βασιλικός πάντα ο πρώην
αριστερός!

Το σενάριο της «Βασίλισσας» (The Queen) προέρχεται – και δεν αμφιβάλλω γι’
αυτό – από ενδελεχές, βρετανικής τελειομανίας, ρεπορτάζ παρασκηνίων. Τόσο του
Μπάκιγχαμ όσο και της Ντάουνινγκ Στριτ 10. Από την αμφίεση μέχρι τα κουζινικά
σκεύη και το χαρτί τουαλέτας των πρωταγωνιστών. Δηλαδή η Ελισάβετ, η
βασιλομήτωρ (γριά γκιόσα), ο Φίλιππος (ο χειρότερος όλων και μάλιστα με
φουστίτσα σκωτσέζικης ραφής), ο Κάρολος, ο πλέον αθώος, αφελής και εντελώς
υποτελής και όλες οι σφουγγαρίστρες του βρετανικού πρωτοκόλλου επί σκηνής.

Το εναρκτήριο λάκτισμα διπλό. Από τη μια, ένας μοντέρνος πρωθυπουργός (φυσικά
ο Μπλερ) με σύζυγο αντιμοναρχικών πεποιθήσεων, αναλαμβάνει το τιμόνι της
εξουσίας. Από την άλλη, η διαχείριση μιας κρίσης που σχεδόν συμπίπτει με την
ορκωμοσία της νέας κυβέρνησης των Εργατικών. Με τον τραγικό θάνατο της
Νταϊάνας τι θα κάνουμε boys and girls; Ο Μπλερ – ως εκσυγχρονιστικός και
δημαγωγός – αντιλαμβάνεται στο φτερό το λαϊκό εκτόπισμα της λαίδης D και
προτείνει πάνδημο προσκύνημα. Η Ελισάβετ από την άλλη, με πρόσχημα το
πρωτόκολλο, ότι δηλαδή η Νταϊάνα δεν είχε επισήμως χριστεί πριγκίπισσα,
απομονώνεται σε κάποιο πύργο και επιμένει όλα να γίνουν ιδιωτικά, χαμηλόφωνα
και οικογενειακά. Και τώρα πώς θα γίνει η κηδεία, δηλαδή ποιος θα κερδίσει το
παιχνίδι εξουσίας;

«Η βασίλισσα». Απίστευτη ταυτοπροσωπία Έλεν Μίρεν με Her Majesty Ελισάβετ

Μα φυσικά ο συνασπισμός του νέου πρωθυπουργού με την παραδοσιακή βασίλισσα. Το
μοντέρνο με το παλιό. Το λαϊκό με το μοναρχικό. Έτσι μέσα από την άκαμπτη
Ελισάβετ των δέκα πρωθυπουργών ξυπνάει η καρδιά μιας απλής γυναίκας. Γονυπετής
και κλαίουσα έξω από τα κάγκελα των ανακτόρων, βουτηγμένη σε ωκεανούς δακρύων
χιλιάδων απλών ανθρώπων, σκύβει και υποκλίνεται στη σορό της λαϊκής
πριγκίπισσας. God save the Queen!

Την Queen μπορεί, τον Φρίαρς αποκλείεται. Ο φακός καρφωμένος στα πασουμάκια,
τις υποκλίσεις, το υπηρετικό προσωπικό, στο τηλέφωνο, την κρεβατοκάμαρα, το
μπικουτί, την τηλεόραση, στη φούστα, τα σκυλάκια, τα μαχαιροπίρουνα, σε
οτιδήποτε έχει να κάνει με την κουζίνα. Α, τι λες, άνθρωποι κι αυτοί. Κοινοί
θνητοί, απλοί. Άλλοι μέτριοι, άλλοι καλοί, άλλοι κακοί. Α, τι λες, ώστε από
την τουαλέτα συνομιλεί η Ελισάβετ με τον πρωθυπουργό. Α, τι λες, ώστε ο Μπλερ
πρέπει να ασπαστεί τη χείρα της βασίλισσας. Α, τι λες, ώστε ο Φίλιππος είναι ο
κακός; Α, τι λες, γλωσσοκοπάνα η βασιλομήτωρ. Α, τι λες, ώστε τρώνε πρωινό,
κοιμούνται σε κρεβάτι κοινών θνητών, μιλάνε, κουτσομπολεύουν, καβγαδίζουν,
ανασαίνουν;

«Δεν είναι τόσο καλή όσο η Έλεν Μίρεν»

Με τούτα και με τ’ άλλα, που μοιάζουν με κους κους γραμμένο με κομψότητα,
χάρη, εξυπνάδα από αριστοκρατική κυρία, γίνεται καπνός η ουσία. Πανούργος ο
Φρίαρς. Μια στο καρφί μια στο πέταλο. Τηρουμένων των αναλογιών, όπως περίπου ο
Τσώρτσιλ τύλιξε σε μια κόλλα χαρτί τον Μάικλ Κόλινς της Ιρλανδίας, έτσι κι
εδώ. Σαρκάζουμε το παρασκήνιο των ανακτόρων, ταΐζουμε τη λαιμαργία των θεατών
και στο τέλος Άνθρωπος η μοναρχία. Και για να έχουμε καλό ρώτημα – σε σένα το
λέω, τον οπαδό – αφού ο Φρίαρς είναι τόσο αντικειμενικός, γιατί δεν λέει λέξη
για τον ακαριαίο θάνατο, γι’ αυτό το εξωφρενικό δυστύχημα της λαϊκής
πριγκίπισσας; Πρώτος θάνατος ο αληθινός. Δεύτερος ο ανακτορικός. Τρίτος αυτός
ο κινηματογραφικός!

Με δυο λόγια: Ο θάνατος της Νταϊάνας φέρνει αντιμέτωπους τον νέο
πρωθυπουργό Τόνι Μπλερ με τα ανάκτορα και την Ελισάβετ. Προσωρινώς!

Αζναβούρ και Μπάουι

«C.R.Α.Ζ.Υ.»: του Ζαν Μαρκ Βαλέ από τον γαλλόφωνο Καναδά, μια ιστορία
καλτ. Όχι τόσο για ξένους όσο για Καναδούς που όπως εμείς ψάχνουν κι αυτοί να
βρουν μια δική τους ταινία φρέσκια, ανάποδη, καλή. Δηλαδή τυπική οικογένεια
από τη δεκαετία του εξήντα μεγαλώνει πέντε αγόρια με τον πατέρα φυσικά να
προπονεί και να σπρώχνει με χέρια και με πόδια ώστε άπαντα τα αρσενικά να
τιμήσουν το φύλο, την καταγωγή και πάνω απ’ όλα την τιμή του σεξουαλικού τους
μορίου. Όμως λόγω χιπισμού, αμφισβήτησης, απελευθέρωσης και Ρόλινγκ Στόουνς,
ένα από τα παιδιά, το προτελευταίο, αρχίζει να παρεκκλίνει προς τα
ομοφυλοφιλικά.

«C.R.Α.Ζ.Υ.»: Ο πατέρας με Αζναβούρ και φαλλοκράτης, ο γιος γκέι οπαδός του Ντέιβιντ Μπάουι

Ο πάντρε παντρόνε (Μισέλ Κοτέ, σπουδαίος στον ρόλο του) να ακούει μονίμως
«Emmenez-moi» του Σαρλ Αζναβούρ, αλλά ο Ζάκαρι (ο γκέι) να γουστάρει Ντέιβιντ
Μπάουι. Καλά εδώ, στη μουσική θα τα χαλάσουμε ρε παιδιά;

Ονειροκρίτες και ποντίκια

Τον χαβά τους οι διανομείς. Μία η ταινία που φέρνει κόσμο στα ταμεία, πολλές
εκείνες που περνούν απαρατήρητες από κοινό και κριτικούς. Αρχοντοχωριάτικος
γιγαντισμός!

«Σε είδα στο όνειρό μου» (The science of sleep): Η λυρική κομεντί του
υπερτιμημένου Μισέλ Γκοντρί, με πρωταγωνιστή τον Γκαέλ Γκαρσία Μπερνάλ που
μαζί με τους άλλους (Σαρλότ Γκενσμπούργκ, Αλέν Σαμπά, Μιού Μιού) ομιλεί τα
αγγλικά για διεθνή διανομή φυσικά! Γρίφος η ιστορία, γρίφος ο σουρεαλισμός,
γρίφος τα όνειρα, γρίφος η ουσία. Περίεργος νεαρός (ο Μπερνάλ φυσικά)
μετακομίζει στο Παρίσι, πιάνει δουλειά σε τυπογραφείο και από εκεί και πέρα
αρχίζουν οι εκκεντρικότητες και τα ξωτικά. Άλλα νόστιμα και τρυφερά, άλλα
αδιάφορα και κουραστικά. Πάντως τα ευρήματα είναι καταιγιστικά. Περίπου σαν να
βλέπεις επίδειξη πρωταθλητή ευρεσιτεχνίας. Το δίλημμα απλό. Ή ο Γκοντρί
ξεπερνάει τον μέσο όρο ευφυΐας ή σαν αίλουρος καταφέρνει να περνάει τη δική
του τρικυμία σαν προσωπική του επιτυχία. Αδιάφορο!

«Ποντικούπολη» (Flushed away): Κινούμενα σχέδια της Dreamworks για πολύ μα
πολύ μικρά παιδιά. Χριστούγεννα γαρ. Όπου καλοζωισμένο κατοικίδιο ποντίκι της
μπουρζουαζίας αναγκάζεται να κατέλθει τα σκαλοπάτια της κοινωνίας και να
προσγειωθεί στους υπονόμους παρέα με αρουραίους και άλλα κακά παιδιά.

«Ποντικούπολη». Για μωρά

Διότι ακόμα και τα τετράποδα καλομαθαίνουν από κακομαθημένα αφεντικά. Η
ιστορία τσουλάει αλλά τα ευρήματα ελάχιστα και μικρά.