Η σιωπή των χριστιανών

Όπως όλες οι φιλενάδες της, η Σινέμ Γκιοκσού, που το καθαρά τουρκικό όνομά
της κρύβει τη συριακή καταγωγή της, παρακολουθούσε όταν ήταν μικρή υποχρεωτικά
τα μαθήματα Θρησκευτικών στην «κοσμική» Τουρκία.

Οι καθολικοί. Η Ανί Σαζάκ, καθολική χριστιανή της Τουρκίας, παίζει όργανο στον ναό του Αγίου Πνεύματος στο πλαίσιο των προετοιμασιών για την υποδοχή του Πάπα Βενέδικτου

«Θυμάμαι όταν έδινα εξετάσεις στο τέλος του Δημοτικού», λέει η νέα που σήμερα
είναι 24 ετών, «άκουσα ένα αγόρι να φωνάζει ξαφνικά: “Η Σινέμ είναι χριστιανή!
Η Σινέμ είναι χριστιανή!”. Εκείνο το αγόρι μάζευε τις κάρτες των μαθητών μετά
τις εξετάσεις. Βλέποντας το θρήσκευμα που αναγραφόταν στη δική μου, άρχισε να
κάνει σαν τρελός. Έβαλα τα κλάματα και η φίλη μου, για να με προστατεύσει,
είπε στους άλλους: “Δεν είναι τίποτα σοβαρό, θα γίνει μουσουλμάνα!”».

Μετά τους Αρμένιους, οι Σύροι είναι η δεύτερη μεγαλύτερη μη μουσουλμανική
μειονότητα στην Τουρκία, περίπου 25.000 άνθρωποι. Όμως ήταν δεκαπλάσιοι πριν
από το 1914. Ένα μυστήριο που ο Ζεκί Ντεμίρ, εκπρόσωπος της Εκκλησίας τους,
αρνείται να εξηγήσει. «Για το παρελθόν μιλάτε πολύ καλύτερα εσείς στην
Ευρώπη», λέει υπεκφεύγοντας. Οι Σύροι της Τουρκίας που ζουν στην Ευρώπη μιλούν
για μια «γενοκτονία», στα χρόνια που έγινε και η αρμενική. Όμως οι Σύροι της
Κωνσταντινούπολης προτιμούν να σωπαίνουν, λέει η Σινέμ.

Θύματα πογκρόμ

Ο Οικουμενικός Πατριάρχης Βαρθολομαίος

Θεωρούμενοι ως ξένοι, δηλαδή ως «εσωτερικοί εχθροί», οι Έλληνες της Τουρκίας
έπεσαν θύματα πογκρόμ. Ορισμένα διοικητικά λειτουργήματα και κάποια
επαγγέλματα τούς είναι απαγορευμένα. Σήμερα, η ελληνική κοινότητα αριθμεί μόνο
μερικές χιλιάδες μέλη, μολονότι τα αρχιτεκτονικά έργα της πλημμυρίζουν την
Κωνσταντινούπολη – εκκλησίες, Λύκεια και άλλα κτίρια ολοένα και πιο άδεια, τα
οποία άρπαξε το κράτος στην κορύφωση του Κυπριακού, το 1974.

Όμως κάποιοι αρνούνται να αποδεχθούν αυτήν την παρακμή ως αναπόδραστη. Όπως ο
Δημήτρης Φραγκόπουλος, ο οποίος εδώ και 40 χρόνια διευθύνει το κυριότερο
Ελληνικό Λύκειο της Πόλης. Υπήρξε ένας από τους οργανωτές του πρώτου Συνεδρίου
των Ρωμιών της Διασποράς, το καλοκαίρι, οπότε πήγαν στην Κωνσταντινούπολη
Ρωμιοί από δέκα χώρες. «Δεν τους μέμφομαι για το ότι έφυγαν», λέει. «Αρκετά
υπέφεραν εδώ. Όμως πάντα πίστευα πως ένας πυρήνας Ρωμιών πρέπει να μείνει εδώ
πάση θυσία. Γιατί κανείς δεν ξέρει το μέλλον. Και γιατί τα πράγματα
βελτιώνονται ήδη, με την επιθυμία της Τουρκίας να μπει στην Ευρωπαϊκή Ένωση».

Τα σχολεία

Ένας νόμος για τα ιδρύματα που ανήκουν στις μειονότητες, ο οποίος ψηφίστηκε
τον Νοέμβριο, απαγορεύει στα παιδιά των ξένων πολιτών να φοιτούν στα σχολεία
των θρησκευτικών μειονοτήτων. Έτσι απειλούνται με κλείσιμο.

«Όμως τα πράγματα θα πάνε καλύτερα σιγά σιγά, μετά τις εκλογές στην Τουρκία,
αν το κυβερνητικό κόμμα, το ΑΚΡ, το οποίο μας βοήθησε πολύ στο Συνέδριό μας,
καταφέρει να διατηρηθεί στην εξουσία», λέει ο Δημήτρης Φραγκόπουλος. Ένας
ακόμη Δον Κιχώτης; «Όχι», θεωρεί ο Αρμένιος δημοσιογράφος Ραφί Χερμόν, που
αναπτύσσει δράση στο πλαίσιο της Τουρκικής Οργάνωσης για τα Ανθρώπινα
Δικαιώματα. «Έχει δίκιο να υπολογίζει στο ΑΚΡ, που είναι περισσότερο
φιλελεύθερο παρά ισλαμικό· και, πάντως, λιγότερο εθνικιστικό από το λεγόμενο
Λαϊκό Ρεπουμπλικανικό Κόμμα της αντιπολίτευσης – κάτι που δεν εννοούν να
καταλάβουν οι Δυτικοί». Ο αρχηγός του, Ντενίζ Μπαϊκάλ, ήταν εκείνος που είπε
φέτος: «Στην Τουρκία, όπου δεν υπάρχουν μειονότητες, όλοι οι άνθρωποι είναι
Τούρκοι και μουσουλμάνοι». Οι μειονότητες πρέπει να σωπαίνουν.

Σε αριθμούς

* 100.000 είναι οι χριστιανοί που έχουν απομείνει σήμερα στην Τουρκία,
μια χώρα με 65 εκατομμύρια κατοίκους

* 80.000 ορθόδοξοι Αρμένιοι – είναι η πιο πολυπληθής μειονότητα

* 3.000 το πολύ ελληνορθόδοξοι χριστιανοί έχουν απομείνει στην Τουρκία,
μολονότι είναι εκατομμύρια στον υπόλοιπο κόσμο

* 25.000 υπολογίζονται οι Σύροι ορθόδοξοι

* 15.000 είναι οι καθολικοί

* 25.000 Εβραίοι – είναι οι πλέον πολυάριθμοι μετά τους Αρμένιους