Η αρχή του τέλους για το πετρέλαιο

«Στην περίπτωση που το πείραμα πετύχει, με το λίθιο που περιέχει η μπαταρία
ενός κινητού και το υδρογόνο που μπορεί να εξαχθεί από μία μπανιέρα γεμάτη με
νερό, θα καλύπτονται οι ενεργειακές ανάγκες μιας οικογένειας για τουλάχιστον
30 χρόνια».

Η άποψη των περισσότερων επιστημόνων είναι ότι η θερμοπυρηνική σύντηξη μπορεί
να επιτευχθεί και ότι η κατασκευή του Διεθνούς Θερμοπυρηνικού Πειραματικού
Αντιδραστήρα, που θα ξεκινήσει στο Κανταρές της Γαλλίας το 2008, θα είναι
πραγματικά το πρώτο βήμα για την παραγωγή απεριόριστης καθαρής και φθηνής
ενέργειας για τον πλανήτη.

Οι έρευνες για τη θερμοπυρηνική σύντηξη ξεκίνησαν πριν από 30 χρόνια και
ακριβώς δύο δεκαετίες πίσω, ο Μ. Γκορμπατσώφ πρότεινε αρχικά στον Μιτεράν και
στη συνέχεια στον Ρίγκαν να προχωρήσουν στη δημιουργία ενός Διεθνούς
Θερμοπυρηνικού Πειραματικού Αντιδραστήρα (ITER). Η συμφωνία για την κατασκευή
του υπεγράφη τελικά πριν από τρεις ημέρες στο Παρίσι, ύστερα από ένα
μακροχρόνιο διπλωματικό θρίλερ. Αυτό το θρίλερ έζησε από κοντά ο κ. Αχιλλέας
Μητσός, πρώην γενικός διευθυντής Έρευνας της Ευρωπαϊκής Ένωσης και βασικός
διαπραγματευτής της για τον ITER.

Ο διαπραγματευτής της Ε.Ε. για τον ITER, Αχιλλέας Μητσός, περιγράφει το διπλωματικό θρίλερ μέχρι την υπογραφή της συμφωνίας

Το παρασκήνιο. «Στην αρχή του 2001 συμμετείχαν η Ε.Ε., η Ρωσία, η
Ιαπωνία και η Νότια Κορέα. Οι ΗΠΑ είχαν αποχωρήσει από το σχέδιο αλλά όταν
έμαθαν ότι θα συμμετέχει η Κίνα, ξαναδήλωσαν συμμετοχή», περιγράφει ο κ.
Μητσός. «Το 2002 τέθηκαν στο τραπέζι δύο βασικά ζητήματα: Πού θα
κατασκευαζόταν ο ITER, και ποια θα ήταν η οικονομική συνεισφορά των μελών. Η
Ιαπωνία έσπευσε με την πρότασή της για την τοποθεσία κατασκευής του ITER στην
περιοχή Ροκασομούρα, ενώ η Ε.Ε. είχε αρχικά δύο προτάσεις: μία στη Γαλλία και
μία στην Ισπανία».

Η πρώτη δύσκολη αποστολή του Αχιλλέα Μητσού, ως διαπραγματευτή, ήταν να βρεθεί
η λύση στο εσωτερικό της Ε.Ε., ώστε να υπάρξει μία πρόταση κοινής αποδοχής.
«Καταλήξαμε να προτείνουμε ως τοποθεσία κατασκευής του αντιδραστήρα το
Κανταρές στη Γαλλία, αλλά ο ευρωπαϊκός οργανισμός που θα διαχειρίζεται τον
ITER να βρίσκεται στην Βαρκελώνη, όπως και έγινε». Το 2002 η Ευρώπη, η Ρωσία
και η Κίνα συντάσσονταν, ενώ οι ΗΠΑ εκδήλωναν την προτίμησή τους για την
Ιαπωνία – το ίδιο θα έκανε και η Νότια Κορέα.

«Ποτέ στην Ευρώπη». Μία από τις πλέον κρίσιμες φάσεις των
διαπραγματεύσεων ήταν η συνάντηση των εκπροσώπων των συμμετεχόντων στην
Ουάσιγκτον τον Δεκέμβριο του 2003. «Τότε είχα ακούσει την Κοντολίζα Ράις να
λέει “Ποτέ στην Ευρώπη”. Προτάξαμε τους γεωπολιτικούς λόγους για τους οποίους
θεωρούσαμε ότι το Κανταρές είναι καλύτερη τοποθεσία από το Ροκασομούρα και
γιατί η ευρωπαϊκή και ρωσική επένδυση στον τομέα αυτόν είναι μεγαλύτερη
εγγύηση». Οι ΗΠΑ δήλωναν προκλητικά στην Ε.Ε. την αντίθεσή τους: Στο κεντρικό
τραπέζι του γεύματος που ακολούθησε τη συνάντηση δεν υπήρχε θέση για τον
Ευρωπαίο επίτροπο.

Η επόμενη κρίσιμη φάση ήταν οι εκλογές των ΗΠΑ τον Νοέμβριο του 2004. Τότε
υπήρχε το κλίμα ότι η Αμερική είναι απομονωμένη από τον υπόλοιπο κόσμο. Και
τότε η Ευρώπη έκανε δύο «χειρουργικές» κινήσεις: «Προτάξαμε την ανάγκη της
ευρύτερης προσέγγισης της έρευνας, επισημαίνοντας ότι δεν είναι μόνο ο ITER
που πρέπει να κατασκευαστεί αλλά και το ινστιτούτο όπου θα πραγματοποιηθούν οι
έρευνες για τα υλικά που θα αντέχουν στις ιδιαίτερα υψηλές θερμοκρασίες για τη
θερμοπυρηνική σύντηξη. Και προτείναμε το συγκεκριμένο ερευνητικό κέντρο να
κατασκευαστεί στην τοποθεσία του “χαμένου”. Η δεύτερη κίνηση που κάναμε ήταν
να προβάλλουμε το πραγματικό ενδιαφέρον της Ινδίας και της Βραζιλίας που
ήθελαν πλέον να συμμετάσχουν στο ITER, αφήνοντας να εννοηθεί ότι μπορούμε να
προχωρήσουμε και μόνοι μας».

Οι διαπραγματεύσεις μπήκαν στην τελική τους πορεία για το Κανταρές στα τέλη
του 2004, όταν και άρχισε η συζήτηση μεταξύ Ε.Ε. – Ιαπωνίας για αυτά που θα
εισπράξει ο χαμένος. «Καταλάβαμε ότι o ITER θα κατασκευαζόταν στο Κανταρές,
όταν οι Γιαπωνέζοι επέμεναν επιτακτικά ο γενικός διευθυντής του αντιδραστήρα
να είναι από τη χώρα που θα χάσει, στις αρχές του 2005».

Πολλά σημαντικά προβλήματα δεν έχουν αντιμετωπιστεί ακόμη

«Η πρώτη γενιά θερμοπυρηνικών αντιδραστήρων θα παράγει μικρές ποσότητες
τοξικού τριτίου. Αν όλα πάνε καλά με το πείραμα, η δεύτερη γενιά των
θερμοπυρηνικών αντιδραστήρων, η οποία θα κάνει την εμφάνισή της στα τέλη του
21ου αιώνα, θα είναι αυτή που πραγματικά θα δώσει λύση στο ενεργειακό πρόβλημα
της ανθρωπότητας».

Ο δρ. Αναστάσιος Γιούτσος, εκπρόσωπος του Εθνικού Προγράμματος Ελεγχόμενης
Θερμοπυρηνικής Σύντηξης και διευθυντής του Ινστιτούτου Πυρηνικής Τεχνολογίας –
Ακτινοπροστασίας στο ΕΚΕΦΕ «Δημόκριτος», επισημαίνει ότι η συμφωνία της Τρίτης
για τον ITER είναι εξαιρετικά σημαντική, όμως υπάρχει πολύς δρόμος να διανυθεί
ακόμη και ήδη οι αντιδράσεις και οι αντιρρήσεις των οικολόγων για το εγχείρημα
είναι μεγάλες. «Δεν έχουμε λύσει ακόμα βασικά προβλήματα: ένα φλέγον ζήτημα
είναι τα υλικά που θα βρίσκονται σε απόσταση ενάμισι μέτρου από το πλάσμα του
αντιδραστήρα όπου η θερμοκρασία θα φτάνει τους 100 εκατομμύρια βαθμούς
Κελσίου. Υλικά που να αντέχουν σε αυτή τη θερμοκρασία δεν έχουν βρεθεί μέχρι
στιγμής», λέει ο κ. Γιούτσος.

Η Greenpeace. «Είμαστε ενάντια σε αυτό το πείραμα για πολύ
συγκεκριμένους λόγους», υποστηρίζει από την πλευρά του ο κ. Δημήτρης Ιμπραήμ
από την Greenpeace. «Κατ’ αρχήν, αν τα 10 δισεκατομμύρια ευρώ, που είναι το
συνολικό κόστος του πειράματος, επενδύονταν στην κατασκευή αιολικών πάρκων η
ενέργεια που θα παραγόταν θα εξασφάλιζε την ηλεκτροδότηση 7,5 εκατομμυρίων
νοικοκυριών στην Ευρώπη».

Ένα ακόμα επιχείρημα των οικολόγων που αντιτίθενται στο πείραμα είναι ο χρόνος
που θα περάσει μέχρι να παραχθεί ενέργεια από θερμοπυρηνική σύντηξη. «Οι πιο
αισιόδοξοι υπέρμαχοι της θερμοπυρηνικής σύντηξης υπολογίζουν ότι ο πρώτος
αντιδραστήρας θα παρέχει ρεύμα στο δίκτυο το 2050…», λέει ο κ. Ιμπραήμ.