Γυναίκες του Ζαλόγγου

στον Μένη Κουμανταρέα

Μια ειλικρινέστατη αγωνία και αδημονία διέκρινε τις δυο – μέσης ηλικίας –
γυναίκες στη διασταύρωση της Ζωοδόχου Πηγής με τη Ζαλόγγου, όπως ρωτούσαν έναν
βλοσυρό περαστικό αν γνώριζε τα γραφεία μιας οργάνωσης, χωρίς να θυμούνται οδό
και αριθμό. «Μήπως πρόκειται για παραθρησκευτική οργάνωση;», θα τις άκουγε
κανείς να λένε, κι η ερώτηση απευθυνόταν περισσότερο στον ίδιο τους τον εαυτό
παρά στον περαστικό. Τα πρόσωπα των γυναικών απέπνεαν μια συμπάθεια και μιαν
ευγένεια, με συνέπεια τα χρώματα του σούρουπου να κάνουν την ανάγκη για κάτι
που δεν γνωρίζανε τι ακριβώς είναι ακόμη πιο συγκινητική.

Αδυνατεί να φανταστεί κανείς πως είναι δυνατόν να υπάρχει έστω κι ένας
άνθρωπος που να πιστεύει ότι μπορεί να βρει την ψυχική και πνευματική του
σωτηρία σε δρόμους και διαμερίσματα που για πολλούς άλλους οι δρόμοι αυτοί και
τα διαμερίσματα αυτά είναι μια αφόρητη συνθήκη. Ότι είναι δυνατόν μια ιδέα ή
ένα μυστικό που, αν γινόταν γνωστό, θα έσωζε τη σύνολη ανθρωπότητα, μπορεί να
κρύβεται σε μια περιοχή που την προσπερνά, συνήθως, κανείς αδιάφορος. Βέβαια
ακόμη και οι μεγάλοι επαναστάτες την ιδέα για την επανάστασή τους στο δωμάτιο
ενός σπιτιού, ή ενός διαμερίσματος, τη συνέλαβαν και προπαντός την οργάνωσαν.
Και μάλιστα, με μολύβια, με χαρτιά (με υπολογιστές τώρα πια), με τα ίδια
ακριβώς δηλαδή αντικείμενα που άλλοι χρειάζονται για να μεθοδεύσουν τις
ολέθριες για την ανθρωπότητα εμπνεύσεις τους. Όμως χωρίς να το ομολογεί, ή και
να το συνειδητοποιεί, αισθάνεται κανείς πως αν μια τόσο εκρηκτική «ύλη», όπως
αυτή της σωτηρίας των ανθρώπων, «στεγαζόταν» σ’ έναν οποιονδήποτε χώρο, δεν
μπορεί παρά η γύρω σ’ αυτόν περιοχή να φάνταζε αποκαλυπτική ακόμη και για τον
πιο αναίσθητο.

Αν τα φυλλάδια για τη σωτηρία της ψυχής, που μας δίνουν στον δρόμο, τα πετάμε,
αν τα έχουμε πάρει βέβαια, στο επόμενο τετράγωνο, είναι γιατί πιστεύουμε πως
αν ήταν κάτι πραγματικά σημαντικό, δεν θα μας προσφερόταν στον δρόμο, και
μάλιστα δωρεάν, και μάλιστα η προοπτική της σωτηρίας να αφορά σε όλους και με
τον ίδιο τρόπο. Οποιαδήποτε εξαίρεση σ’ αυτόν τον κανόνα (αν και αφελέστατη
συνήθως) είναι εξαιρετικά αποκαλυπτική. Δεν έχει σημασία, βέβαια, ότι η
επωνυμία της οργάνωσης που ζητούσαν οι δυο γυναίκες στη διασταύρωση της
Ζωοδόχου Πηγής με τη Ζαλόγγου, όσο κι αν προσπαθούσε κανείς, δεν θα του έλεγε
τίποτε. Θα υπήρξαν στιγμές που και το προσκλητήριο του Χριστού στους μαθητές
του, στην αρχή βέβαια, θα το γνώριζαν μόνον οι ίδιοι. Ή της αμερικανικής
«μαφίας» η γνώση θα περιοριζόταν στους εμπνευστές της. Το θέμα, δηλαδή, δεν
είναι κατά πόσον μπορεί να περιμένει κανείς τη σωτηρία του από μια πρόταση ή
μια συνάθροιση που δεν έχει προηγούμενο μέσα στον κόσμο. Το πρόβλημα είναι τι
γίνεται μ’ έναν πολιτισμό που, αν και πανταχού παρών επαγγέλλεται τη σωτηρία
με βιβλιοθήκες, θέατρα, μουσικές, εκδηλώσεις, γι’ άλλους συνειδητοποιείται ως
κάτι που δεν το προλαβαίνεις, και γι’ άλλους λογαριάζεται αναξιόπιστος να τους
συνδράμει στην καθημερινότητά τους. Δεν μπορείς να ελπίζεις στο «άγνωστο» παρά
μονάχα όταν το «γνωστό» έχει χρεοκοπήσει και μάλιστα παταγωδώς. Αν την
κοινωνική ζωή τη διέκρινε πραγματικά η φιλαλληλία, ο αλτρουισμός και η καλώς
εννοούμενη συναλλαγή, τότε η κεφαλαιοποίηση του «αγνώστου» που επιχειρούν οι
θρησκείες θα ήταν μια υπόθεση περιφρονητέα, με την ίδια τη μεταφυσική αγωνία
σεβαστή και ατραυμάτιστη.

Στην ουσία ένα πλήθος ανθρώπων, σκόρπιων κι άγνωστων μεταξύ τους, έχει βγει
στους δρόμους και ζητάει ή κραυγάζει σιωπηλά για σωτηρία, όπως οι δυο, μέσης
ηλικίας, γυναίκες της Ζωοδόχου Πηγής με τη Ζαλόγγου. Κραυγάζει μάλιστα με πολύ
μεγαλύτερη ένταση, αν και δεν θα γίνει ποτέ αντιληπτό, απ’ ό,τι το πλήθος μιας
διαδήλωσης.

Ο Θανάσης Θ. Νιάρχος είναι ποιητής, συνεκδότης του περιοδικού «Η Λέξη».