Ελάχιστα τα δάκρυα για τον κατάσκοπο «δίχως πρόσωπο»

Ο Μάρκους Βολφ ήταν ο πιο έξυπνος αρχικατάσκοπος της σύγχρονης ιστορίας
και, επειδή η επαγγελματική του ζωή ήταν αφιερωμένη στα ιδεώδη του καθεστώτος
της κομμουνιστικής καταπίεσης, ταυτόχρονα ο πιο επικίνδυνος. Ήταν γνωστός ως ο
Άνθρωπος Δίχως Πρόσωπο και ελάχιστα δάκρυα χύθηκαν προ ημερών για τον θάνατό
του.

Ο Γερμανός καγκελάριος Βίλι Μπραντ και στο πλευρό του ο σύμβουλός του Γκίντερ Γκιγιόμ, που ήταν πράκτορας του αρχικατασκόπου Βολφ

Ο Μάρκους Βολφ πέθανε 9 Νοεμβρίου σε ηλικία 83 ετών. Επί 34 χρόνια ήταν
επικεφαλής των μυστικών υπηρεσιών της Ανατολικής Γερμανίας, της HVA (κύριο
διευθυντήριο μυστικών πληροφοριών), ενός κλώνου της KGB που είχε χιλιάδες
πράκτορες στη Δύση (και ορισμένους στην Αφρική και την Ασία) και
εκμεταλλευόταν χιλιάδες αξιόπιστες «πηγές» – άτομα που δεν ήταν πράκτορες,
ορισμένα από τα οποία γνώριζαν ότι οι σύνδεσμοί τους ανήκαν στο κομμουνιστικό
καθεστώς, και ορισμένα που δεν γνώριζαν την αληθινή ταυτότητα των ανδρών και
γυναικών στους οποίους έδιναν πληροφορίες και έγγραφα και εξέφραζαν πολιτικές
απόψεις. Αυτοί υποστηρίζονταν από αμέτρητους άλλους οπαδούς του καθεστώτος –
τους οποίους ο Λένιν είχε αποκαλέσει «χρήσιμους ηλιθίους» – από τους οποίους
αρκετοί βρίσκονταν σε βρετανικά πανεπιστήμια, πολιτικά κόμματα, εμπορικά
συνδικάτα και αλλού. Χάρη σε αυτό το εκτεταμένο κατασκοπευτικό δίκτυο, ο Βολφ
ήταν πιο καλά πληροφορημένος για πολιτικές και προσωπικότητες στη Δυτική
Ευρώπη και το ΝΑΤΟ από ό,τι πολλοί ηγέτες και στρατηγοί στη Δύση.

Η μεγάλη επιτυχία

Ο Μάρκους «Μίσα» Βολφ γεννήθηκε το 1923. Ο χαρακτήρας του διαμορφώθηκε με την
εμπειρία του από τους ναζί (οι οποίοι εξεδίωξαν τον Εβραίο κομμουνιστή πατέρα
του και την οικογένειά του από την πατρίδα τους στη Νοτιοδυτική Γερμανία το
1933) και έλαβε οριστική κατεύθυνση από τον Στάλιν και τους κομμουνιστές της
Σοβιετικής Ένωσης, οι οποίοι του προσέφεραν καταφύγιο μετά την εκδίωξή του από
την πατρίδα του και το 1939, υπηκοότητα. Εκείνος τους αντάμειψε με μοναδικές
υπηρεσίες και με την απόλυτη, ακλόνητη πίστη του στο καθεστώς.

Η πιο γνωστή κατασκοπευτική επιτυχία του Βολφ ήταν εις βάρος του Βίλι Μπραντ,
ηγέτη των Σοσιαλδημοκρατών της Δυτικής Γερμανίας και κορυφαίου Δυτικογερμανού
πολιτικού της εποχής του. Για να τον παρακολουθεί, ο Βολφ πρώτα στρατολόγησε
μία γυναίκα (τη «Λυδία») που φέρεται ότι είχε σχέσεις ταυτοχρόνως με τον
Μπραντ και με τον βασικό του αντίπαλο, τον Φραντζ-Γιόζεφ Στράους. Όταν ο
Μπραντ έγινε καγκελάριος το 1969, ένας από τους αξιωματούχους του Βολφ, ο
Γκίντερ Γκιγιόμ, έγινε ο βασικός συνεργάτης και έμπιστός του.

Τα μυστικά

Οι Ανατολικογερμανοί μπορούσαν να γνωρίζουν μέχρι πού ήταν διατεθειμένος να
υποχωρήσει ο Μπραντ σε οποιαδήποτε διαπραγμάτευση, καθώς και να μαθαίνουν κάθε
τόσο κάποιο μυστικό του ΝΑΤΟ. Επίσης ο Γκιγιόμ συγκέντρωνε στοιχεία από την
προσωπική ζωή του Μπραντ για να μπορεί να τον εκβιάσει ή να τον καταστρέψει,
σε περίπτωση που υπάρξει τέτοια ανάγκη.

Η υπόθεση αυτή οδήγησε στην πτώση του Μπραντ και αφαίρεσε ένα βασικό «παίκτη»
από τις προσπάθειες συμφιλίωσης της Ανατολικής με τη Δυτική Γερμανία. Κανένα
άλλο παράδειγμα δεν δίνει με τόσο ξεκάθαρο τρόπο την καταστροφικότητα των
δραστηριοτήτων του κ. Βολφ: ο μεγαλύτερος κατασκοπευτικός θρίαμβός του έβλαπτε
άμεσα τα συμφέροντα του κομμουνιστικού κράτους που υποτίθεται πως
υπερασπιζόταν.

Η απόλυτη υποταγή του στην ΕΣΣΔ

Ο Μάρκους Βολφ μπροστά από την Πύλη του Βρανδεμβούργου, πριν από την κατάρρευση του Τείχους του Βερολίνου

ΠΡΙΝ ΑΠΟ το 1989, οι ηγέτες του σοβιετικού μπλοκ συνήθιζαν να λένε ότι
οι Γερμανοί μπορούν να κάνουν οτιδήποτε να επιτύχει, άρα και τον κομμουνισμό.
Αν αυτό ήταν αληθές, ήταν επίσης αληθές ότι ο Βολφ και η HVA δεν είχαν
μπορέσει να αποτρέψουν την κατάρρευσή του. Ωστόσο ο κομμουνισμός δεν έπεσε
εξαιτίας των αποτυχιών σε θέματα συγκέντρωσης μυστικών πληροφοριών της Στάζι –
εξάλλου, είχαν κατορθώσει να τον κρατήσουν ζωντανό επί 40 χρόνια – αλλά επειδή
τα αφεντικά τους στη Ρωσία αποφάσισαν να σβήσουν τα φώτα… Η απόλυτη υποταγή
του Βολφ στη Σοβιετική Ένωση έφερε το τέλος της καριέρας του και τον «θάνατο»
του κομμουνιστικού κράτους της Ανατολικής Γερμανίας.

Παρ’ ότι ήταν γνωστός με την επωνυμία «Άνθρωπος χωρίς πρόσωπο» επειδή επί
δεκαετίες καμία φωτογραφία του δεν είχε φτάσει στη Δύση, ο Βολφ έγινε ο
δημόσιος υπερασπιστής των βετεράνων κομμουνιστών πρακτόρων μετά το τέλος της
σοβιετικής αυτοκρατορίας. Χαρακτηριστικό είναι ότι στη δίκη του που έγινε το
1993 στο Ντύσελντορφ, είχε αναρωτηθεί: «Γιατί να δικάζομαι εγώ και όχι ο
Κλάους Κίνκελ;», αναφερόμενος στον πρώην επικεφαλής των μυστικών υπηρεσιών της
Δυτικής Γερμανίας. Επίσης, είχε τονίσει πως οι πράκτορες της Ανατολικής
Γερμανίας εργάζονταν στην υπηρεσία ενός διεθνώς αναγνωρισμένου κράτους για την
προστασία των εθνικών του συμφερόντων, όπως ακριβώς και οι πράκτορες των
δυτικών χωρών.

© The Times, 2006